Zaterdag 24/10/2020

reportage

Niet voor elke woonkamer: kunst met een grote wtf-factor

De al jaren in staat van ontbinding verkerende koe van Martin uit den Bogaard, te zien bij Verbeke Foundation.Beeld RV/Tineke Schuurmans

Een schilderij dat braaf aan de muur hangt, is voor sommige verzamelaars niet spannend genoeg. Zij kopen kunst die rot, aftakelt of gewoon nogal weird is.

Hoewel wij in de musea de meest dolgedraaide artistieke installaties bezichtigen, houden de meeste liefhebbers het in de woonkamer vrij klassiek. Een schilderij aan de muur of een beeld in de hoek: klaar. Kunst in de woon­kamer wordt vooral bekeken als een object dat niet stoort, dat er is wanneer wij ernaar willen kijken, dat zich gedraagt als een onzichtbare huishoudhulp en dat over enkele decennia hopelijk enige meerwaarde oplevert.

Toch gaat dit niet op voor alle kunst in de woonkamer. Zo zijn er mensen die kiezen voor werken die wegrotten, de woonkamer ontsieren of gewoonweg je leven overnemen. Laatst berichtte The New York Times over een zekere Paul Leong. Paul woont in Manhattan, is ­bankier en houdt van kunst. In tegenstelling tot de meeste verzamelaars hing Paul echter geen landschap tegen de muur. Hij werd verleid door het werk van Max Hooper Schneider genaamd Genus Watermelancholia. Dat werk bestaat uit een klein aquarium waarin zich een genetisch gemodificeerde, vierkante water­meloen bevindt. In de watermeloen steken elektrodes die in verbinding staan met een klein LED-scherm waarop de melancholische gedachten van de watermeloen verschijnen, genre ‘Help’ of ‘Dit is allemaal een grote fout’.

(Lees verder onder de video.)

Verval en aftakeling

Die boodschappen liggen in de lijn van wat Paul vervolgens ervoer. Want wat bleek: de watermeloen begon al vrij snel te rotten waardoor Paul een zoektocht moest inzetten naar een nieuwe ­vierkante watermeloen. Bepaald geen makkelijke queeste. Paul zocht acht maanden tevergeefs en om het Monty Python-verhaal af te sluiten: uiteindelijk vond de galerie voor Paul een vierkante watermeloen bij een boer gevestigd in het land van de Amish.

Ook in eigen land zijn er kunstliefhebbers die een bank verder stappen in het verzamelen. Het bekendste voorbeeld: Geert Verbeke en Carla Verbeke-Lens, die ­vijftien jaar geleden een braakliggend stuk grond van 12 hectare, met hangars, omtoverden tot een bewaarplaats van hun verzameling onconventionele kunst, Verbeke Foundation genaamd. “Ik ben 28 jaar geleden begonnen met kunst te verzamelen, voornamelijk collages en assemblages, maar op een gegeven moment wilde ik overschakelen naar grotere, onconventionele werken”, zegt Geert Verbeke. “Zo heb ik een rottende koe van Martin uit den Bogaard. Achtentwintig jaar geleden heeft hij het karkas achter glas gestoken waardoor het rottingsproces vertraagd plaatsvindt. De elektrische activiteit van dat proces wordt continu gemeten en via een computer in geluid en beeld weergegeven.”

Bird Seed Madonna van Griet Dobbels, nieuw.Beeld Verbeke Foundation

De natuur betekent verval en aftakeling. Voor Geert, die al heel zijn leven in het groen van het afgelegen Kemzeke woont, mag kunst dan ook aftakelen. “Zo had ik een madonna van Griet Dobbels gekocht die gemaakt was van vet en een graanmengeling. Die had ik buitengezet. In negen maanden tijd was het beeld weggevreten door de vogels.” Klinkt als een vrij slechte investering, maar dat kan Geert niets schelen. “Wat ik koop, verkoop ik niet”, zegt hij. “Het kan me echt geen bal schelen wat de geldwaarde van iets is.”

Bird Seed Madonna van Griet Dobbels, niet meer zo nieuw.Beeld Verbeke Foundation

Je bent zot

Kunstverzamelaars zoals Geert maken een statement tegen de kunstwereld die zich sinds de crash van 2008 steeds meer gedraagt als de beurs. Kunst draait almaar vaker om kopen, afwachten en met meerwaarde verkopen. “De kunstwereld is steeds meer een beleggingsmarkt in de plaats van een verzamelmarkt”, zegt Geert. Moeilijke kunst die aftakelt of te veel zorg vergt, wordt door de speculanten eerder ­gemeden wegens onhandig. Daarbij zijn dit soort werken niet alleen moeilijker om te (onder)houden, ze zijn ook lastiger om naar te kijken. Lees: de gemiddelde burger begrijpt er geen snars van.

“De reacties zijn erg uiteenlopend, van zeer positief tot ‘je bent zot’”, lacht Tanguy Van Quickenborne. Hij heeft thuis enkele vreemde conversation pieces staan van de Amerikaanse kunstenaar Darren Bader, de man die op de Frieze Art Fair NY 2012 centraal stond met zijn French Horn with Guacamole: een hoorn gevuld met de bekende dipsaus. “Bij mij in de woonkamer staat het werk Buttered Rolls. Dat bestaat uit drie houten zuilen waarop drie pistolets met boter liggen”, zegt hij. “Ik heb ook Stoned Plant van hem. Het is gewoon een plant waarbij je als ­verzamelaar de taak hebt om die in leven te houden — een levend objet trouvé. Darren solt duidelijk met de verzamelaar.”

Pistolets met boter op een paaltje van Darren Bader:'Buttered Rolls'.Beeld rv

De gratie van de gek

“Kunst is voor mijn geen investering, maar een passie”, vertelt Tanguy verder. “Ik koop het om me op een andere manier te doen nadenken. En ook om jonge talenten te ondersteunen.”

Voor Tanguy is het eveneens een statement. “Er zijn heel wat kopers die zich vooral afvragen wat ermee verdiend kan ­worden. Zulke personen halen er een art advisor bij waardoor hun verzameling uitgroeit tot een exacte kopie van anderen. Dat is niet mijn manier van met kunst om te gaan. Kunst is voor mij een zeer persoonlijk verhaal.”

Weirde en onconventionele kunst belandt in de woonkamer bij de gratie van de gek die het bedenkt. Een van die makers is de gerenommeerde Belgische kunstenaar Kris Martin. “Ik heb verdraaid veel vervelende werken gemaakt,” zegt hij, “zoals een steentje dat de verzamelaar in zijn schoen moet stoppen, genaamd Idiot VIII, en streepjes op een muur in iemands woonkamer die alle dagen van mijn leven representeren en waarvan de verzamelaar er elke dag eentje moet bijtekenen (My days are counted). Dat werk is in het bezit van een dame in Keulen. Het werk bevindt zich op de witte mantel van de schouw van haar prachtige jaren-30-bibliotheek. Ik heb destijds al mijn geleefde dagen in streepjes erop getekend op de typische manier: vier verticale potloodstreepjes en een vijfde er dwars door. Zij voegt nu al tien jaar iedere dag een streepje toe, zolang ik leef.”

Mensen die dit soort werk kopen, zijn ­volgens Kris echt bezeten door kunst. “Het gaat hier om welgestelde, maar tegelijkertijd verfrissende en intelligente personen die geamuseerd willen worden, zich niets ­aantrekken van wat anderen denken en niet zomaar willen ­uitpakken met hun geld — dan zouden zij wel een Jeff Koons kopen. Dit soort verzamelaars is belangrijk voor de kunst. Zij durven een lans te breken. Dankzij hen hebben kunstenaars zoals ik een oeuvre kunnen ­uitbouwen.”

Kunst met een absurd kantje verkoopt ­volgens Kris Martin bijzonder goed. Maar waarom koopt iemand dit, vraag je? “Omdat zij uit hun comfortzone gehaald willen worden. Sommige verzamelaars stellen mij wel eens een tactische businessvraag, wetende dat ik er uiteraard niets van ken. Ze willen gewoon een andere kijk om hun eigen zienswijze te kunnen veranderen. Ze hebben iets nodig om hun geest te activeren. Dat is waar dit soort kunst voor dient. Al doet het werk hen gewoon schaterlachen. Op zich is dat niet onlogisch. Een goede ­ondernemer weet dat hij zijn zaak steeds moet aanpassen.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234