Woensdag 13/11/2019

Niet te missen in het theater

Cult. blikt een hele week vooruit op het culturele voorjaar van 2018. Vandaag: de topstukken uit de podiumwereld.

FC Bergman maakt met 'JR' grootste spektakel ooit

'Het is heftig en niet altijd leuk'

Groot, groter, grootst. Met een speelduur van zo'n 4 uur, een scène op meerdere verdiepingen en meer dan een dozijn acteurs belooft JR, hun bewerking van William Gaddis' gelijknamige roman, hét stuk van het voorjaar te worden. Morgen: de beste films.

Als het niet moeilijk is, ben ik niet geïnteresseerd", zou de Amerikaanse auteur William Gaddis ooit gezegd hebben. En als hij het niet gezegd heeft, moet het een van de theatermakers van FC Bergman geweest zijn. Dat het Antwerpse theatercollectief rond Marie Vinck, Stef Aerts, Thomas Verstraeten en Joé Agemans zich dit voorjaar buigt over Gaddis' notoir 'moeilijke' roman JR uit 1975, mag niet verbazen. Integendeel: het lijkt een ideale combinatie. Want in JR kunnen de Bergmannen hun liefde voor groot theater botvieren.

"Op zich is het nooit een bewuste keuze om nóg groter te gaan", legt Stef Aerts uit. "Dat overkomt ons: omdat we houden van thema's en verhalen die we op zo'n grote manier moeten vertellen." Liet FC Bergman voor Het land Nod (2015) de Rubenszaal van het Antwerps Museum voor Schone Kunsten nabouwen in een loods in Park Spoor Noord en zetten ze voor Van den Vos (2013) de parterre van de Bourlaschouwburg onder water, dan schakelen ze voor JR, een voorstelling van 4 uur, nog een versnelling hoger.

"We willen dat het publiek wordt verrast", zegt Aerts. "We willen niet te veel prijsgeven." Maar dat JR zich, net als Het land Nod en Terminator Trilogie (2012) op locatie afspeelt, geven de programmaboekjes al prijs. De makers bouwen een metershoge scène met verschillende verdiepingen en plaatsen het publiek niet voor, maar rond het decor. "Door te spelen met de verhoudingen tussen groot en klein kunnen we betekenisvolle en sterke beelden oproepen. Dat is heel belangrijk in onze verhouding tot het publiek", stelde het collectief al voor de première van Het land Nod op het theaterfestival van Avignon. "Het publiek in het werk onderdompelen, eerder dan het voor hun ogen neer te zetten - dat willen we."

Hoe zich dat in JR in de praktijk vertaalt? Wie kaartjes bestelt, kan kiezen tussen vier blokken - 'Noord', 'Oost', 'West' en 'Zuid' - en krijgt een wat vage uitleg: "Vanuit elk blok kunt u de voorstelling op een andere manier bekijken. Het zicht is even goed, maar u ziet telkens een deels andere voorstelling." Hoe die voorstelling er verder uitziet, is onduidelijk. Dat het verhaal zich afspeelt in het scrupuleuze kluwen van de financiële wereld, lijkt vast te staan. Want de roman JR vertelt het verhaal van JR Vansant, een beurshaai van elf jaar oud die, met de gedwongen hulp van zijn leerkrachten, Wall Street door elkaar schudt. Het boek staat bekend als het magnum opus van William Gaddis, een Amerikaanse auteur.

"Het boek gaat over veelheid, en over mensen die verloren lopen in dat 'teveel'", stelt Aerts. "Zo wordt JR een culminatiepunt van al onze vormelijke duivels." Om die veelheid vorm te geven, pakt FC Bergman niet alleen scenografisch groot uit. Met een cast van vijftien acteurs en daarbij nog een aantal figuranten, wordt de drukte nog voelbaarder. Naast de Bergmannen en jonge talenten als Anne-Laure Vandeputte, Ella-June Henrard en Imke Mol, draven ervaren klasbakken op als Stijn Van Opstal en Geert Van Rampelberg (Toneelhuis/Olympique Dramatique), Frank Focketyn en Oscar Van Rompay (NTGent) en Michael De Cock, Rashif El Kaoui en Junior Mthombeni (KVS).

Coproductie

Die topcast is er niet toevallig gekomen, want JR is een zeldzame coproductie tussen de drie grote stadstheaters in Vlaanderen. "We kunnen onze dromen niet op ons eentje realiseren. We moesten met een grote cast werken, en de stadstheaters hebben heel begenadigde acteurs in dienst", duidt Aerts. "Het gebeurt niet elke dag dat NTGent, Toneelhuis en KVS samenwerken. Maar als je een sterk idee hebt dat bij die huizen past - de grootstedelijke context is essentieel in JR - dan gaan ze daar graag in mee."

Stijn Van Opstal: "Wij van Olympique - Geert, ikzelf en bij uitbreiding Jan Bijvoet - zijn die spelers die hun droom mee leven proberen te maken. Zoals zij dat destijds als stage - ze zaten toen nog op school - bij Adams appels hebben gedaan." Michael De Cock verwoordt het nog sterker: "Wat je bij elke repetitie merkt, is dat FC Bergman er perfect in slaagt iedereen te begeesteren rond hun grote droom."

Maar een grote droom brengt grote verwachtingen met zich mee. "De druk wordt bij elke productie groter", ziet Aerts. "Dat is heel heftig, en niet altijd leuk. We werken met grote budgetten, een grote cast, en een klepper uit de wereldliteratuur die we geen oneer willen aandoen. We voelen voortdurend wat er op het spel staat. Maar je kunt maar één keer debuteren: alleen dan zijn er geen verwachtingen."

Vanaf 22 maart in Antwerpen (op locatie) en vanaf 5 juni in Gent (op locatie).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234