Maandag 26/10/2020

Niet-onderhandelbare voorwaarden om geboren te worden

Boodschap aan de Mensheid: deze baby zet geen stap op we wereld voor jullie een wereld hebben geschapen waarin ik niet beoordeeld word naar mijn huidkleur, de rijkdom van mijn ouders of het land waar ik toevallig in woon

Vervolg van pagina 1

Grote opschudding. Uiteraard geeft iedereen de schuld aan je moeder, die zelf nochtans ook grote moeite heeft met je verzet en behoorlijk wat pijn lijdt, maar daar heb jij natuurlijk niet aan gedacht. Wel, je hebt in ieder geval zowel haar als de rest van de wereld behoorlijk in de war gebracht. Overal stijgt hetzelfde gemompel op: welke baby verziekt nu op zo'n manier zijn eigen geboortefeest?

Ik moet toegeven dat ik afwisselend begrijpend en sceptisch sta tegenover die geplande rebellie van jou. Een deel van mijn verstand zegt dat ik me moet aansluiten bij de groeiende groep critici. Per slot van rekening heb je daar negen maanden binnen gezeten, en te veel veiligheid is voor niemand goed, dus waarom open je de deur naar de wereld niet om je in het fabelachtige avontuur van het leven te storten, zoals elk redelijk kind?

Tegelijk is een ander deel van mij geschokt door het woord redelijk, want kijk waar de rede ons gebracht heeft, kijk naar deze eeuw, waarin meer dan zestig miljoen burgerdoden vielen in naam van een superieure rede - welke rede, wie maakt uit wat redelijk is? Die anarchistische en speelse kant van mij is erg ingenomen met dat doldwaze idee om elke geboorte van de hand te wijzen tot de babygemeenschap spijkerharde garanties krijgt dat de reis die je weldra zult aanvatten de hoge prijs waard is die je er aan het eind ervan voor zult betalen.

En toch, zelfs terwijl ik de argumenten nog tegen elkaar afweeg, besef ik dat die revolte van jou uiteindelijk toch niets zal uithalen. Voor de verdiensten van de foetale opstand zelfs maar aan een volksraadpleging onderworpen kunnen worden (want dat is je geheime democratische plan), zal de confrontatie al voorbij zijn en zul je het uitschreeuwen in dezelfde lucht die je zo-even als giftig aanklaagde en die grondig gezuiverd moet worden voor je je wilt verwaardigen ze in te ademen. Mijn jongen, mijn meisje, je hebt het opgenomen tegen bijzondere grote krachten.

Ze zullen hun gezicht proberen te redden. Eerst zullen ze natuurlijk geen geweld gebruiken. Ze zullen je maagje doen grommen door je snoepgoed aan te bieden, en je handen jeuken bij de gedachte aan al dat speelgoed en die teddyberen, en ze zullen je overspoelen met documenten en onderzoeken die aantonen hoeveel alles wel verbeterd is. En het is waar, er zijn dingen verbeterd, maar niet voor iedereen en niet voor altijd, en dat is nu net wat je eist, is het niet, vrijheid voor iedereen.

Vrijheid? Men zal je wijzen op alle vrijheden waar je alleen al omdat je een mens bent recht op hebt. Die staan neergeschreven in de talloze internationale verdragen en charters die iedereen zo graag ondertekent, maar uiteindelijk blijken ze toch altijd weer zo moeilijk af te dwingen. Kijk dus goed uit, want ze zullen je uit je veilige moederschoot proberen te lokken met een stortvloed van beloften: "We zullen je eisen bestuderen, kind, we zullen een commissie oprichten om een aanbeveling te formuleren (heel soms wordt er zelfs eentje echt toegepast, laten we nu ook weer niet te cynisch worden), we zullen dat allemaal spoedig rechtzetten."

De mensen die het hier voor het zeggen hebben maken dat soort plechtige beloften al een hele tijd, vraag dat maar aan de vijf miljardste wereldburger, die twaalf jaar geleden geboren werd, of de vier miljardste, die vijfentwintig jaar geleden geboren werd. Die kinderen dreigden met hetzelfde verzet als jij, en ze werden uiteindelijk overgehaald met de plechtige belofte dat voor het einde van het millennium armoede en oorlog afgeschaft zouden worden, dat mannen en vrouwen als gelijken behandeld zouden worden en dat er nergens nog kinderarbeid of slavernij zou zijn... Vraag je voorgangers maar wat er van die beloften geworden is.

Maar het is duidelijk dat je hen eigenlijk helemaal niet hoeft te raadplegen, want van diep in je schuiloord in de andere wereld komt je raadselachtige antwoord: "Tweede Boodschap aan de Mensheid: deze baby is niet overtuigd. Ik zet geen stap op die planeet van jullie voor jullie een wereld hebben geschapen waarin ik niet beoordeeld word naar mijn huidkleur, de rijkdom van mijn ouders of het land waar ik toevallig in woon, een wereld waar mijn geslacht of mijn geloof niet bepalend zijn voor de vrijheid die al die charters en verdragen me beloven. Daar. Mijn niet-onderhandelbare voorwaarde om het leven te wagen: zet mij op een wereld waar elke geboorte elk kind dezelfde kansen geeft. Maak dat verdomde speelveld vlak."

Besef je wel hoe gevaarlijk die laatste woorden zijn, vooral dat woord 'verdomde'. Heb je ooit over censuur gehoord, mijn beste? Wat ik probeer duidelijk te maken is dat je acties duizenden Heel Belangrijke Mensen een Bijzonder Onbehaaglijk Gevoel geven, en dat ze ondertussen ijverig naar een voorwendsel zoeken om die mond van jou dicht te snoeren en alle volgende boodschappen te onderscheppen. Let dus een beetje op je taal. Dat is al voldoende, een grof woord, een lichtjes aangebrande grap, iets wat als obsceen of heiligschennend beschouwd kan worden, dat is alles wat ze nodig hebben om je de mond te snoeren: "O, heb je dat gehoord, hij zei verdomd, zij zei verdomd, was zijn mond, haar mond, met zeep, en nog zulke jonge kinderen, zo jong nog en al krachttermen gebruiken, waar gaat de wereld naartoe, ze beginnen al te vloeken voor ze naar de kleuterklas gaan! Sorry. We moeten echt de stekker uittrekken."

En als je je over censuur durft te beklagen bij de Verenigde Naties, zal men zeggen: "Nee nee, we proberen die dwaze baby niet het zwijgen op te leggen, helemaal niet. Het is alleen veel te duur om die kinderlijke woorden in alle talen van de wereld te vertalen, en daarom hebben we besloten de uitzendingen stop te zetten. Financiële overwegingen, weet je wel, besparingen, IMF-aanpassingen, dat soort essentiële dingen."

Maar al dat geklets over economie interesseert je niet. Het zou je beter wel interesseren, want het zal je verdere leven bepalen. Wat je echter veel meer fascineert is dat er zoveel talen in de wereld zijn, duizenden zijn er, en dat besef je nu pas. Baby's communiceren met elkaar in prenatale klanken, ze brabbelen een taal van voor Babel, en ze verbazen zich erover dat diegenen die al geboren zijn geen gemeenschappelijke, universele code meer hebben waarmee ze kunnen communiceren. "Geen wonder dat jullie zoveel problemen hebben." De Zes Miljardste Wereldburger probeert verbijsterd het kleine hoofdje te schudden. "Als jullie maar één taal hadden, zouden jullie elkaar tenminste begrijpen."

En hier volg ik je niet meer, kleine baby die niet geboren wil worden, want ik geloof dat die veelheid aan talen juist het hoogtepunt is van onze glorie en onze diversiteit als soort, de talloze bruggen van nuances waarlangs we elkaar de hand reiken en de demonen van de dood bezweren. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat als jij mijn leeftijd zult hebben, tegen het midden van de volgende eeuw, veel van die talen verdwenen zullen zijn, en met hen zullen hele culturen door andere opgeslokt worden. Zelfs op dit eigenste ogenblik groeit ergens op aarde een van onze oude broeders en zusters naar de dood toe, die individuele dood die ook de dood betekent van de taal die zij als laatste gesproken hebben. En als hij of zij verdwenen is, zal niemand ooit nog die lettergrepen uitspreken die het geheugen van het universum bevatten, en tot het einde der tijden zullen twee mensen nooit meer in die taal elkaar liefhebben of een kind maken.

"Wat!", roep je uit, en je plotselinge woede doet je moeder kreunen, ze betast haar buik, en hoopt dat je er nu niet lang meer over zult doen om naar buiten te komen. "Wat! Uitgestorven?", roep je, en ter plaatse besluit je om nog een eis toe te voegen aan je toch al lange lijst niet-onderhandelbare voorwaarden om geboren te worden. "Hier", zeg je, "vlak na de bepaling DAT DE ARMSTE BABY DEZELFDE KANSEN ZAL KRIJGEN ALS DE RIJKSTE en vlak voor de voorwaarde DAT GEEN ENKEL TOEKOMSTIG KIND HET DOELWIT VAN BOMBARDEMENTEN ZAL WORDEN OF, WAT NOG ERGER IS, DIEGENE DIE VAN VER DAT MENSELIJKE DOELWIT BOMBARDEERT, daar, tussen die twee bepalingen in schrijven we ook nog: DEZE BABY DECRETEERT DAT ALLE TALEN GELIJKWAARDIG ZULLEN ZIJN EN DAT DIEGENE DIE NU BESTAAN BEHOUDEN ZULLEN BLIJVEN. ZE ZULLEN ZELFS AANGEMOEDIGD WORDEN OM ZICH VERDER UIT TE BREIDEN, WANT ER KOMT MEER STEUN VOOR DE GEMEENSCHAPPEN WAAR DIE TAAL, NET ALS EEN KIND, GEBOREN EN OPGEGROEID IS. "Daar", zeg je tegen de wettenmakers van de wereld, die in het verleden niet bepaald happig waren om dergelijke richtlijnen ten uitvoer te brengen. Zij vinden namelijk dat ze wel betere dingen te doen hebben met de schaarse middelen die er zijn, zoals het afbetalen van bankleningen. "Daar! Daar kunnen jullie het mee doen. Deze baby zal geen enkele vorm van linguïstische uitroeiing of genocide aanvaarden."

En plots ben ik vervuld met droefheid en afschuw, voor het eerst sinds je staking begon. Dat je uitgerekend dat woord moet gebruiken, dat je zo precies en nauwkeurig moet weten wat het betekent, dat woord waarvan ik had gewenst dat het een volslagen vreemdeling zou zijn voor ons beiden en voor elke andere ademende mens en plant en dier op deze aarde, zo vreemd dat als het de eerste keer opdook, wij elkaar verbijsterd zouden aanstaren en ons afvragen wat die klanken toch te betekenen kunnen hebben, genocide?, genocide?, dat woord dat in archaïsche woordenboeken opgesloten had moeten zitten in plaats van zo bepalend te zijn voor de eeuw die nu ten einde loopt, en die jij nog net kunt binnenstappen. En deze eeuw en deze mensheid binnenstappen zul je. Volwassenen hebben meestal wel wat geduld met kinderen, maar nu ben je misschien toch wat te ver gegaan: je ontzegt de ouderen hun drankje! Iedereen had verwacht dat onderhand de champagnekurken al geknald zouden hebben. Nee, niet voor jou, kleintje, jij bent minderjarig, jij mag nog geen alcohol slurpen. Maar waar ik daarnet toe wilde komen, is dit: als verleidingen en zoete woordjes niets uithalen, als de aanlokkelijke catalogus van langer leven en betere gezondheid en wereldwijd minder analfabetisme (allemaal waar, mijn kleintje, allemaal waar) niet volstaat om je ogenblikkelijk en onderdanig geboren te doen worden, dan vrees ik dat de machtigen der aarde hun toevlucht zullen zoeken tot extremere methodes. Het is tegen hun zin, weet je wel, want ze houden niet van geweld. Volgens de mannen (voor het grootste deel mannen, kleintje) die al die wapens beheren, zijn ze altijd een laatste toevlucht, alleen te gebruiken als al de rest gefaald heeft, maar ze hebben ze al gebruikt en ze zullen ze nog gebruiken. Je wordt verwacht, mijn liefste, je bent aangekondigd, mijn God, je hebt het antwoordstrookje teruggestuurd en je gastheren zullen niet toestaan dat je je op het laatste ogenblik terugtrekt, je moet gewoon meedoen met het feest voor de Zes Miljardste Wereldburger.

"Maar dat is het nu net", stoot je opgewonden uit, een van je laatste boodschappen, mijn kleine muitertje, want de tijd raakt op, "dat is net wat ik wil zeggen. Mijn geboortestaking is een protest tegen het feit dat er veel te veel plaatsen zijn waar dat woord burger een leeg begrip is, een droom van wat we willen dat mensen zijn, in plaats van een beschrijving van wat ze in werkelijkheid zijn. En het woord wereld verwijst naar een aardbol die bezaaid ligt met granaatscherven, en die zo verscheurd en verdeeld is dat hij niet echt toebehoort aan diegenen die erop leven, laat staan aan diegenen die op het punt staan geboren te worden. En wat het woord miljard betreft, het is schandelijk dat we met zovelen zijn en nog altijd niet inzien dat niet één van al die miljarden 's avonds met honger naar bed zou mogen gaan, hoe is dat toch mogelijk? Ik trek me dus niet terug van het feest, het feest trekt zich terug van mij. Ik probeer alleen een echte betekenis te geven aan die naam die jullie mij als een pamper opgespeld hebben, die jullie mij als een lekker flesje halfverwarmde melk opgedrongen hebben. Ik wil alleen maar begroet worden door een mooie wereld, in plaats van door 25 mooie letters.

Een mooie wereld.

Een paar stemmen herhalen bij zichzelf zachtjes die drie woorden. Een Mooie Wereld. Ze overwegen een aanbod, die stemmen. Een echt aantrekkelijk aanbod. Niet een paar heerlijke schepjes eten of wat glimmend speelgoed of de vluchtige beloften die gewone stervelingen doen. Dit aanbod komt van de goden en de peetvaders van duistere energie van het universum, de krachten boven en voorbij en onder, die het eb en vloed van de tijd beheersen. Dat zijn krachten die hun beloften houden. Of niet houden, als je ze boos maakt. En ze worden stilaan wanhopig van wat zij het Dilemma van de Koppige Foetus noemen. Ze krijgen al de hele tijd woedende telefoontjes van hun bondgenoten op aarde, en ze hebben besloten zelf voor een oplossing te zorgen. Je wilt een mooie wereld? Zij hebben er een voor je. De Heren van Leven en Dood zwaaien met een dik pak statistieken voor je gezicht, maar jij valt hen schaamteloos - en ook nogal roekeloos, moet ik zeggen - in de rede. "Wacht even", begin je, "in feite zwaaien jullie met die statistieken voor mijn moeders uitpuilende buik, niet? Ik heb nog geen echt gezicht."

"Zwijgen! Nu zul je zwijgen!" Je Bezoekers houden niet van grapjes. "Welk soort gezicht je zult hebben, en of dat gezicht geregeld geslagen zal worden, dat is net de vraag die je zou moeten bezighouden; of je wel een gezicht zult hebben, of het niet door honden verscheurd zal worden, en welke gruwelen of welk geluk dat gezicht te zien zal krijgen als het geboren is. Dat is waar je je zorgen om zou moeten maken. Nu de statistiek. Ze leert ons dat je waarschijnlijk ergens in Azië of Afrika en Latijns-Amerika zult belanden, en dat je bovendien arm zult zijn. Die triomfantelijke receptie die je in gedachten hebt, de optochten om jou te eren, het is allemaal een illusie, je aangepraat door de andere baby's omdat ze medelijden met je hebben. Als je een vroedvrouw te zien krijgt, zul je al van geluk mogen spreken."

Een moment stilte. Je huivert en wacht op hun volgende zet. "Maar", gaan de Stemmen verder, "aangezien je inderdaad aangeduid bent om de mensheid te vertegenwoordigen, zouden we tot een..., laten we zeggen, een regeling kunnen komen. Omdat er ook een kans is - zij het een erg kleine - dat je toch het levenslicht ziet tussen het handvol welgestelden op aarde, en als je bereid bent om mee te werken, dan kunnen we ervoor zorgen dat het allemaal nog wel meevalt. We zouden je bijvoorbeeld kunnen garanderen dat je niet als vrouw geboren wordt in een van die gebieden waar bijvoorbeeld je vrijheid om zelf een man te zoeken heel erg beperkt zou zijn. Of we kunnen het zo regelen dat je niet in een dorp terechtkomt waar je vrouwelijke geslachtsdelen verminkt worden. We kunnen ervoor zorgen dat je elders terechtkomt, goed geplaatst, technologisch bevoordeeld. Het enige wat je moet doen is zonder verder tegenstribbelen geboren worden. Je poseert voor een paar advertenties voor babyvoeding, maakt je opwachting in een paar luchtige krantenartikels en wij zorgen voor de rest. Een gunstige regeling voor beide partijen. Wij komen er goed uit en jij komt er goed uit. Bovendien kun je er ook nog een aardige stuiver aan verdienen."

Ik ken je antwoord al voor ik het hoor: "Deze opstand", zeg je, mijn kleine zes miljardste utopische en heroïsche en onrealistische burger, "gaat niet over Mij-Mezelf-en-Ik. ik heb deze baan niet gevraagd. Erger dan de vrouw te zijn die de Heerschappen hier beschrijven, is het misschien om geboren te worden in een samenleving die zo welgesteld is dat ze haar kinderen kan afsluiten van de pijn van anderen. Ik zou geen jongeman willen worden die er niet om geeft dat aan de andere kant van de wereld (of de andere kant van zijn stad) iemand die hijzelf had kunnen zijn, die ik zou kunnen zijn, op het punt staat onherstelbaar leed op te lopen. Verdomme, laat mij gewoon een mens zijn! Is dat niet wat ik verondersteld word te zijn?"

Dat is een grootse laatste toespraak, maar het is wel de laatste, want nu heb je je eigen lot bezegeld. Nu moet de show weer verder, de ceremonie kan niet uitgesteld worden, de millenniumklok tikt, je moeder heeft het niet onder de markt, en nee, alsjeblief, begin niet weer over markten en markteconomisch denken, want ze laten geen woord meer van je passeren. Nu komt het moment waarop je tot geboorte gedwongen zult worden, daar zijn allerhande middeltjes en trucjes voor, en je zult er niet lang meer aan kunnen weerstaan, ook al ben je de gelukkige zes miljardste, ook al kijkt de hele wereld toe. Zelfs dat kun je uiteindelijk niet meer redden. Bereid je dus maar voor op alles wat komen gaat, zowel goed als kwaad, want geloof me, lang zul je het niet meer kunnen uithouden.

We hebben het allemaal geprobeerd. Je bent niet de eerste. Alle baby's proberen het, en het mislukt altijd. Je zult het er dus gewoon op moeten wagen, en de dingen moeten proberen te veranderen aan deze kant van de werkelijkheid, waar de omstandigheden en de dromen minder utopisch zijn en tegelijk verwarder, want dat zijn de kaarten die ons toegeworpen zijn.

"Het doet er niet toe", zing je me toe, optimistisch als altijd. "Ik zal geboren worden en onmiddellijk in staking gaan, we zullen de wereld veranderen, wij allemaal, zodra ik geboren ben."

Moet ik je de waarheid vertellen?

Je zult het vergeten. Je zult vergeten dat je ooit als ongeboren kind in opstand bent gekomen, en je zult de woorden vergeten die je nu uitspreekt en die ik zachtjes uitspreek terwijl we afscheid nemen.

Dat is de prijs die we allemaal betalen om geboren te worden.

En nu, terwijl de dag, de nacht, de dageraad, de minuut, de seconde van je geboorte nadert, net voor je de zes miljardste wereldburger wordt, beeld ik me je in op de droomgrens die altijd bestaan heeft tussen ongeborenen en levenden.

Je staat in de rij, en wacht je beurt af. Voor je, naast je en achter je staan lange rijen anderen, net als jij, te wachten om onderzocht te worden. We zijn er allemaal geweest, we hebben allemaal die onderzoeken en schrobbeurten doorgemaakt op weg naar ons bestaan, elke man, elke vrouw, elke filosoof en elke idioot, het handvol koningen en de vele landarbeiders, ze hebben allemaal zoals jij nu doet naar de andere baby's gekeken die door de lijfwachten gefouilleerd worden, tot op het bot van elke herinnering ontdaan, en dan is zelfs het bot verdwenen, weggehakt. Alles zal je ontnomen worden behalve je naaktheid en de vage belofte van de toekomstige handen die klaarstaan om je te ontvangen, de handen die het lot warm of koud zal maken, liefhebbend of afstandelijk, zwart of blank of geel of bruin.

Nu kom je naar voren, het deel van je dat zich alles herinnert, dat achtergelaten zal worden en dat weggevaagd moet worden, uitgewist om het lichaam te kunnen vergezellen, je komt naar voren en er volgt een korte stilte, een aarzelende onderbreking, en door de leegte ervan word je plots bevangen door angst, gegrepen door de hoektanden van een verlammende angst die erger is dan alles wat je ooit al gevoeld hebt of ooit nog zult voelen, de wetenschap dat het leven dat je wacht niets meer dan een lichtflits is tussen de leegte die je nu gaat verlaten en het onmetelijke niets dat dat licht al op de hielen zit en het uiteindelijk zal verslinden. Plotseling is al je lef en vindingrijkheid en opstandigheid verdwenen, en ben je niets meer dan een baby. En ook al ben je dan de zes miljardste, er is geen ontkomen aan, want ze zijn ongeduldig, ze hebben vertraging opgelopen, de zieltjes stapelen zich op, je hebt iedereen urenlang opgehouden, je hebt het Ultieme Aanbod van een Beter Bestaan afgewezen, en als je nu zelf niet gauw voorwaarts springt, zullen ze je er zo hard moeten uitslingeren dat je niet weet waar je het hebt, ze zullen wel moeten. Je kijkt over de rand, je roept nog even in het binnenste van de eenzame wereld om een woord, iets wat je mee kunt nemen, iets kleins wat de rest van ons, de bijna zes miljard anderen, je kunnen toesturen als afscheids- of welkomstgeschenk.

En als we er, ondanks al onze inspanningen, niet in geslaagd zijn de wereld te veranderen en ze perfect te maken voor jou, en voor al je broers en zussen, als we daarin tekortgeschoten zijn, dan kunnen we tenminste hierbij van dienst zijn.

Hier is onze stem, hier is de Eerste Boodschap van de Mensheid aan de Zes Miljardste Wereldburger, hier is ze: 'Wees maar niet bang. We verwachten je.'

Wat kan ik meer zeggen, wat kunnen we meer, terwijl je uiteindelijk dan toch geboren wordt?

Ariel Dorfman Bewerking: Wim Coessens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234