Donderdag 23/01/2020

Big Data

Niet olie, maar data zijn de brandstof voor onze economie

Archiefbeeld: Shell stopt met het speuren naar olie en gas in de zeebodem bij Alaska. Beeld afp

Rijkdom druk je niet meer uit in tonnen olie, maar in datastromen. Alleen monden die stromen enkel uit in de schoot van een handvol technologiebedrijven.

Niet olie, maar big data is de ruggengraat van onze economie. Dat is de stelling van het toonaangevende blad The Economist. Het werpt ook meteen de vraag op of die gigantische datagedreven bedrijven niet te machtig worden.

25 miljard dollar, dat is de nettowinst die Alphabet (het moederbedrijf van Google), Amazon, Apple, Facebook en Microsoft samen in het eerste kwartaal van 2017 hebben opgestreken. Amazon schrijft de helft van alle Amerikaanse dollars die online gespendeerd worden op zijn rekening. Facebook en Google hebben haast de volledige online advertentiemarkt in handen.

Begin vorige eeuw had oliemaatschappij Standard Oil, dankzij inventieve constructies of trusts, haast de volledig olievoorziening in de Verenigde Staten in handen. Om de concurrentie te bevorderen en consumenten tegen te hoge prijzen te beschermen nam de Amerikaanse regering antitrustwetten aan. In 1909 werd Standard Oil opgesplitst in 34 verschillende bedrijven.

Ideeën kopiëren

Kunnen we niet gelijkaardige mededingingswetten opstellen die consumenten beter beschermen en voor meer concurrentie in de data-economie zorgen?

Uiteindelijk is gezonde concurrentie tussen technologische bedrijven haast niet meer mogelijk. Zodra een jong techbedrijf een innovatief idee lanceert, ontvangt het in geen tijd een niet te weigeren overnamebod. 

Als dat ambitieus bedrijf een dergelijk bod niet aanvaardt, worden de ideeën schromelijk gekopieerd, zoals Facebook bijvoorbeeld met Snapchat-functies deed. Het gigantische netwerk dat Facebook al verzamelde, zorgde er in korte tijd voor dat de kopie, Instagram Stories, in geen tijd populairder werd dan het origineel, Snapchat Stories.

Het antwoord op de bovenstaande vraag is niet eenvoudig. Hoewel data en olie allebei ontgonnen en bewerkt worden om producten of diensten aan te bieden en daardoor onze economie doen draaien, is er één essentieel verschil tussen de twee ‘grondstoffen’ waardoor we Google niet kunnen opsplitsen in 34 verschillende bedrijven om het monopolie op te heffen.

Kleintje opslorpen

“Data is in tegenstelling tot olie geen rivaliserend goed”, weet economiefilosoof Rogier De Langhe (UGent). “Na het gebruiken van een dataset, kun je die data perfect opnieuw gebruiken voor een andere toepassing.” Het is een stokpaardje van De Langhe. “Die eigenschap van data zorgt ervoor dat je alles wat je over economie geleerd hebt eigenlijk mag weggooien.” Er is geen schaarste, maar een overvloed aan data.

Indien je Google zou opsplitsen in verschillende Googles zal er uiteindelijk opnieuw eentje de bovenhand halen. “Je moet het vergelijken met een spoorweg- of elektriciteitsnetwerk. Het heeft geen zin om die op te splitsen, uiteindelijk zal diegene met het grootste netwerk de kleintjes opslorpen.” We moeten volgens De Langhe aanvaarden dat zulke bedrijven een natuurlijke monopolie hebben. Dat wil niet zeggen dat ze daarom in private handen moeten blijven.

“Het klinkt radicaal, maar misschien moeten we van Facebook bijvoorbeeld een nutsbedrijf maken”, denkt Rob Heyman (VUB), data- en privacy-expert bij Imec en Smit. “Uiteindelijk zijn we na verloop van tijd ook gaan beseffen dat je niet ten koste van alles olie kunt ontginnen, maar dat we rekening moeten houden met de impact op het milieu.” We moeten nadenken over wat de impact is op burgers. Wanneer vinden we dat een privébedrijf te veel over ons weet? Het is een debat dat we te weinig voeren.

Platformstaten?

Heyman gelooft niet dat een digitale vakbond veel zoden aan de dijk zou brengen. Het is niet omdat we waarde creëren voor een netwerk, dat we daar een vergoeding voor in de plaats moeten krijgen. “Je geniet als individu mee van de voordelen van een netwerk, elke nieuwe persoon die het netwerk gebruikt is een nieuwe opportuniteit om zaken mee te delen, projecten op te zetten of ideeën af te toetsen”, is De Langhe overtuigd.

Uiteindelijk ziet De Langhe twee opties: ofwel zullen overheden zich meer gaan gedragen zoals platformen, ofwel zullen platformen zich gaan gedragen als overheden. Welke kant het opgaat is moeilijk te voorspellen. “Maar vakbonden of regeringen die nog altijd denken dat ze iets kunnen afdwingen bij Google of Facebook zijn eraan voor de moeite.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234