Woensdag 22/01/2020

Niet langer Shakespeares lelijke eendje

Als het huidige theaterseizoen soms leest als een spannend vervolgverhaal, is dat op rekening te schrijven van die oude knar van een William Shakespeare, die met elke nieuwe interpretatie van zijn werk slechts zelden van zijn pluimen verliest. Het Amsterdamse Toneelgezelschap Dood Paard schudt flink aan de boom en treft in Titus Andronicus een farce, een stripverhaal en de bloederige familietragedie aan waarvoor een van 's mans vroegste teksten vaak versleten wordt.

Voor Titus zochten Kuno Bakker, Manja Topper en Oscar van Woensel, samen de kern van Dood Paard, opnieuw versterking bij Gillis Biesheuvel en Sara De Roo, met wie ze vorig seizoen het voor het Theaterfestival geselecteerde Wie... maakten. De stap van de ene naar de andere voorstelling is bij Dood Paard niet groot: in Wie... gingen de vijf kinderen van een welgesteld Gelderlands gezin op zoek naar hun identiteit, Titus opent met een gelijksoortige familiereünie aan het graf van een van Titus Andronicus', in de strijd met de Goten gesneuvelde, zonen. De manier waarop het eerste bedrijf gespeeld wordt, sluit aan bij de lange nacht vol drank en zelfkwelling uit Wie.... Niet alleen generaal Titus Andronicus is moegestreden, zijn hele leger zit met een kater en kan slechts met de grootste moeite interesse opbrengen voor de eer die hen betuigd wordt.

De trage, lamlendige zegging, het beeld van vijf uitgezakte lichamen in de vele zetels waarmee het toneel bezaaid is, doet vrezen dat hier een bijzonder smal spoor wordt uitgezet. Dat is echter buiten de branie en het talent van Dood Paard gerekend. Hoe gruwelijker en onwaarschijnlijker de plot, hoe meer de acteurs zich in deze tekst gaan thuisvoelen. Creatieve kwajongens zijn het, die met elke in het stuk gepleegde moord een nieuwe oplossing tot enscenering uit hun mouw schudden. Vaak op de elementairste, cartoonachtige manier. Hoe toon je dat iemand in een put valt? Door achter een stoel neer te zijgen. Hoe beeld je uit dat iemands hand wordt afgehakt? Door de uiteinden van zijn hemd in rode vloeistof te doppen. Niets meer, niets minder.

Zou dat alles behoorlijk oppervlakkig en studentikoos kunnen blijven, Dood Paard gaat heel wat verder. In deze voorstelling laat het gezelschap het cynisme achter zich en bewijst dat het perfect aanvaardbaar is dat Titus in een en dezelfde scène gelaten, onverschillig, hardvochtig, wanhopig en ziedend van woede is. En dat het als theatermakers mogelijk is dit tegelijkertijd ontzettend ernstig te nemen én te ridiculiseren. Op de in Wie... gestelde vraag 'wie ben ik?' blijkt geen eensluidend antwoord mogelijk: zeker in de extreem gewelddadige omstandigheden waaraan Titus Andronicus en zijn familie onderworpen worden, is een mens vele dingen tegelijkertijd.

Raar maar waar, Dood Paard doorprikt met dit vele kunst- en vliegwerk de idee dat Titus Andronicus het lelijke eendje van Shakespeares oeuvre is. Meer nog blijkt deze vroege tekst de voorbode van wat komen zou: de Moor Aaron wordt door Shakespeare afgeschilderd als de baarlijke duivel, de bron van alle kwaad, maar Dood Paard ziet er een Othello avant la lettre in; de onooglijke maar aan het slot van het stuk tot keizer gekroonde Lucius draagt de transformatie van losbol tot leider in zich die Hendrik V in de latere koningsdrama's doormaakt. Titus is een voorstelling met vele gezichten, die ook nog eens uitpuilt van de knipoogjes, zoals het op bepaalde momenten gebezigde slang-taaltje (niet alleen als citaat van Shakespeare, maar ook van Lanoye), de Versace-slip van Kuno Bakker (als eigentijds slachtoffer van vergelijkbaar geweld) of de discohit 'Born To Be Alive' van Patrick Hernandez, een wrange en toch ook weer vrolijke noot in een gemeenschap die meer doden dan levenden telt.

Peter Anthonissen

Dood Paard speelt Titus: nog op 16/1 in Monty (Antwerpen); op 17/1 in De Werf (Brugge); op 17/2 in Limelight (Kortrijk); op 23 en 24/2 in Vooruit (Gent); op 25 en 26/2 in STUC (Leuven). Op 28/1 gaat in Monty de nieuwste voorstelling van Dood Paard in première, Tussen ons gezegd en gezwegen, resultaat van een een schrijfopdracht van Monty aan Oscar van Woensel. Informatie: O3/238.64.97 (Monty).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234