Maandag 30/03/2020
Chinees president Xi Jinping.

PolitiekChina

Niet iedereen staat te juichen over Chinese ‘mondkapjesdiplomatie’

Chinees president Xi Jinping.Beeld AFP

Nu het epicentrum van de pandemie naar Europa en de Verenigde Staten opschuift, is Peking al meer dan twintig landen te hulp geschoten met vrachtvliegtuigen vol medische hulpgoederen. Bij de Europese Unie groeit het wantrouwen over de Chinese mondkapjesdiplomatie.

De Chinese vlag krijgt een plechtige kus van de Servische president Aleksandar Vucic, zo blij is hij met een vrachtvliegtuig vol mondkapjes, beademingsapparatuur en zes Chinese artsen. Vucic schreeuwde vorige week moord en brand over de Europese Unie, die zijn land als kandidaat-lidstaat in de kou liet staan. Hij deed een beroep op zijn “broeder”, de Chinese president Xi Jinping. “Europese solidariteit bestaat niet”, zei Vucic.

Meer dan twintig landen krijgen Chinese hulp – soms gratis, soms in de vorm van voorrang bij aankoop van medische middelen waar de hele wereld op jaagt. Deze Chinese mondkapjesdiplomatie maakt furore. Was China tot vijftien jaar geleden een bescheiden speler bij internationale calamiteiten, nu stapt Peking vrijwel automatisch in het vacuüm dat de Europese Unie en de Verenigde Staten laten ontstaan. “Dit kan de eerste grote mondiale crisis worden zonder betekenisvol Amerikaans leiderschap, maar met beduidend meer Chinees leiderschap”, stelt China-expert Rush Doshi van de Amerikaanse denktank Brookings Instituut.

Olifantengeheugen

Het is allereerst een kwestie van wederkerigheid. Toen de epidemie China trof, hielpen veel landen China met hun eigen voorraden beschermende kleding en maskers. Eind januari importeerde China in een enkel etmaal 20 miljoen beademingsapparaten en maskers. In februari kochten particulieren overal ter wereld de laatste restjes mondmaskers op om naar China te sturen.

Voor het coronavirus was China goed voor de helft van de wereldproductie van mondkapjes, sindsdien is de productiecapaciteit twaalf keer zo groot. De dankbare Chinese ontvangers van toen helpen nu het nieuwe epicentrum van de pandemie in Europa. Chinese knowhow is met een muisklik te raadplegen via Engelstalige webinars met Chinese artsen, gratis handleidingen ter bestrijding van het virus en de app WeDokter, waar Engelstalige Chinese corona-artsen vragen beantwoorden over Covid-19, psychische stress en depressie inbegrepen.

De Servische president Aleksandar Vucic verwelkomt een groep medische experts uit China die zijn land komen helpen in de strijd tegen het coronavirus. Beeld REUTERS

Wat betreft solidariteit hebben Chinezen een olifantengeheugen. In 2008 hielp Italië de provincie Sichuan tijdens een zware aardbeving, vandaar dat Sichuanese artsen in Lombardije aan het werk zijn. Niet onbelangrijk is het feit dat Italië als eerste EU-lidstaat koos voor het Chinese Belt and Road-initiatief (BRI), hoewel de bazen in Brussel daar niet gelukkig mee waren. De Europese Unie wil één lijn trekken om te vermijden dat handel en samenwerking de ‘systematische rivaal’ China in de kaart spelen.

Wantrouwen

Daarom vervult de Chinese ‘politiek van gulheid’ Joseph Borell, de topman van de Europese Commissie voor buitenlands beleid, met wantrouwen. “China is agressief de boodschap aan het opdringen dat het in tegenstelling tot de VS een verantwoordelijke en betrouwbare partner is. Maar we moeten ons bewust zijn van een geopolitieke component, met daarin inbegrepen een gevecht voor invloed”, verwoordt Borell het Europese ongemak over de Chinese uitgestoken hand.

Met man, macht en miljoenen mondkapjes geeft Peking zijn rol in de coronacrisis een andere draai, in de hoop dat het falen tijdens de eerste fase wordt overvleugeld door het succesverhaal. Zodra de Chinese uitbraak over het hoogtepunt heen was, riep Xi op tot creatie van een internationaal samenwerkingsverband dat stoelt op de Chinese ervaring met corona. 

Dat project ter ‘verbetering van het mondiaal bestuur voor volksgezondheid’ kwam te vroeg. Regeringen vonden draconische lockdownmaatregelen en digitale surveillance voorbehouden aan een totalitair regime. Maar nog geen maand later zit een op de vier mensen wereldwijd thuis door coronamaatregelen. Het gevolg is toenemende waardering voor de Aziatische aanpak, of dat nu strenge sociale onthouding is of apps die privacy opofferen voor digitaal contactonderzoek.

Zijderoute van Gezondheid

Koning Felipe van Spanje, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, Frans president Emmanuel Macron en Brits premier Boris Johnson: Xi belde de afgelopen dagen half Europa af, woorden van troost afwisselend met medische variaties op zijn geopolitieke stokpaardjes. De ‘Zijderoute van Gezondheid’ in plaats van Xi’s economisch masterplan voor handelsroutes, de opbouw van een ‘Gemeenschap van Gedeelde Gezondheid voor de Mensheid’ – voorheen Gemeenschap met een Gedeelde Bestemming, oftewel landen die graag met China meedoen. 

Zo komen Chinese geopolitieke principes mee met de mondkapjes en worden ze onderdeel van het internationale discours, tot de rest van de wereld opschuift richting de Chinese visie. “De mondiale epidemie kent één soort verlichting genaamd Chinese maatregelen, één stijl genaamd Chinese verantwoordelijkheid”, aldus een bloemlezing uit de Chinese staatsmedia op nieuwssite Chinanews.cn.

In de VS en de EU stuit de mondkapjesdiplomatie echter op weerstand. Chinese maskers zijn welkom, maar “we zitten niet te wachten op een soort propaganda-oefening tijdens een crisis die veel ernstiger is geworden door de acties van de Chinese Communistische Partij”, zegt Peter Navarro, de raadgever voor handel van de Amerikaanse president Trump.

De EU is bij monde van Borell minder bot, maar ook Brussel kijkt wantrouwend naar Chinese hulp aan landen die zich beklagen over het gebrek aan Europese solidariteit. Terwijl de EU 7,5 miljoen euro voor Servië vrijmaakte, had Xi al hulp gestuurd. Xi zoekt rechtstreeks contact met individuele regeringshoofden in plaats van met de Europese instellingen – die laat hij over aan zijn tweede man. Borell waarschuwt de lidstaten zich niet ieder voor zich te laten inpalmen door de helpende hand uit Paking. En vooral spoort hij de EU aan het initiatief niet te lang exclusief over te laten aan Xi. 

Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234