Vrijdag 23/04/2021

Opinie

Niet iedereen heeft een duidelijke levensbeschouwelijke identiteit

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Leni Franken is als onderzoeksmedewerkster verbonden aan het Centrum Pieter Gillis van de Universiteit Antwerpen). "We moeten de realiteit onder ogen durven zien en niet zomaar aannemen dat elke leerling (en ouder) per definitie een duidelijke levensbeschouwelijke identiteit heeft."

Sinds de aanslagen in Parijs staat onder meer de rol van het onderwijs inzake het voorkomen van radicalisering ter discussie. En terecht, want ook de gebeurtenissen in Verviers tonen aan dat religieus geïnspireerd terrorisme niet langer een ver van mijn bed show is.

Hoe moeten we hier als overheid op reageren? En nog belangrijker: hoe kunnen we dit alles als overheid trachten te voorkomen? Want dat voorkomen belangrijker is dan genezen mag wel duidelijk zijn. In het licht van dit 'voorkomen' laait de discussie over LEF - een levensbeschouwelijk neutraal vak over levensbeschouwingen, ethiek, filosofie en burgerschap - opnieuw op. Hoewel dit vak inderdaad geen 'mirakeloplossing' is inzake het voorkomen van radicalisering, fundamentalisme en terreur, heeft dit vak in vergelijking met het huidige levensbeschouwelijke aanbod wel degelijk een aantal pluspunten.

Zo is LEF een vak dat niet langer door de erkende levensbeschouwelijke instanties wordt ingericht, gecontroleerd en gegeven, maar waarvan de bevoegdheid volledig aan de overheid wordt overgelaten. Dit biedt alvast meer controle op de leerinhouden dan nu het geval is. Een vak waarin onder meer correcte informatie over diverse levensbeschouwingen, kritische reflectie op levensbeschouwelijke, ethische, filosofische en maatschappelijke thema's, en een degelijke kennis van de democratische rechtsstaat en haar beginselen centraal staan, kan ons allicht op weg helpen om alle leerlingen te vormen tot geïnformeerde, levensbeschouwelijke geletterde en kritische burgers. In dit opzicht verschilt LEF dan ook wezenlijk van de huidige levensbeschouwelijke vakken: omdat deze door de overheid uit handen worden gegeven aan de levensbeschouwelijke instanties, hangt het vaak van de goodwill van deze instanties - en vooral van de betreffende leerkrachten - af welke thema's al dan niet aan bod komen en op welke manier dit gebeurt. Een centraal georganiseerd vak LEF zou deze lacune alvast kunnen oplossen.

Daarnaast - en dit staat los van de discussie over radicalisering - zien we dat maatschappelijke verschuivingen zoals religieus pluralisme, secularisering, believing without belonging en levensbeschouwing à la carte, maken dat vele ouders en leerlingen zich niet langer in één van de (erkende) geïnstitutionaliseerde levensbeschouwelijke hokjes plaatsen. Men kan zich dan ook de vraag stellen of het nog langer wenselijk is om alle leerlingen (met uitzondering van de 'buitenbeentjes' die vrijstelling vragen in het GO! en leerlingen in de meeste methodescholen) in een welbepaalde levensbeschouwelijke traditie op te voeden. Ik ben alvast van mening dat dit niet het geval is. Allicht was er enkele decennia geleden nog een breed maatschappelijk draagvlak over het nut van confessioneel (levensbeschouwelijk gekleurd) onderwijs, maar de genoemde maatschappelijke verschuivingen maken dat er hierover niet langer een (unanieme) consensus bestaat. De huidige discussie over LEF toont trouwens ook aan dat niet langer alle burgers voorstander zijn van levensbeschouwelijke segregatie op school. Als we de levensbeschouwelijke identiteit van al onze leerlingen (en ouders) daadwerkelijk ter harte wil nemen (wat vele LEF-critici zo graag doen), dan moeten we ook rekening houden met het draagvlak dat er is voor een algemeen vormend vak over levensbeschouwingen.

Hoewel het best mogelijk is dat "spreken vanuit een overtuiging krachtiger (is en blijft)" (Pieter Bauwens), moeten we de realiteit onder ogen durven zien en niet zomaar aannemen dat elke leerling (en ouder) per definitie een duidelijke levensbeschouwelijke identiteit heeft - laat staan een identiteit die past in het huidige levensbeschouwelijke aanbod. Dit betekent echter niet dat de huidige levensbeschouwelijke vakken van de kaart moeten worden geveegd: LEF wordt nog te vaak gezien als een alternatief voor de levensbeschouwelijke vakken (en dus ook als een bedreiging voor de onderwijsvrijheid van het vrije net), terwijl dit niet zo is. LEF is een vak dat losstaat van het huidige levensbeschouwelijke aanbod en dat, net zoals bv. Nederlands, Frans of aardrijkskunde, tot het algemene lessenpakket zou moeten behoren. Daarnaast kan het levensbeschouwelijke aanbod nog blijven bestaan wanneer hier voldoende maatschappelijk draagvlak voor is. In een democratische samenleving horen burgers - en niet de levensbeschouwelijke instanties - te beslissen over de wenselijkheid van dit soort levensbeschouwelijk onderwijs.

Tot slot nog dit: ook LEF zal inderdaad geen mirakeloplossing zijn tegen radicalisering, net zomin als het huidige aanbod van levensbeschouwelijke vakken dat is. Wel heeft het vak anno 2015 heel wat te bieden voor de algemene vorming van elke leerling, wat zijn of haar levensbeschouwelijke overtuiging ook mag zijn. Laat daarom ook LEF, naast de levensbeschouwelijke vakken, een 'medespeler' zijn in het huidige onderwijs.

Leni Franken. Beeld rv
Leni Franken.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234