Woensdag 23/06/2021

opinie

Niet het recht op niet-bestaan, maar het recht op minimale levenskwaliteit is belangrijk

De opa van Iliana toont een foto van het meisje, dat met spina bifida geboren werd. Zij krijgt echter geen schadevergoeding voor haar bestaan. Beeld jonas lampens
De opa van Iliana toont een foto van het meisje, dat met spina bifida geboren werd. Zij krijgt echter geen schadevergoeding voor haar bestaan.Beeld jonas lampens

Heeft een kind recht op zijn eigen abortus? Daar gaat Patrick Loobuyck dieper op in. Loobuyck is moraalfilosoof verbonden aan de universiteiten van Antwerpen en Gent.

Eén ding hebben we allemaal gemeen: niemand heeft gekozen om geboren te worden en onze fysieke en psychische eigenschappen zijn in belangrijke mate het gevolg van de moreel arbitraire natuurlijke loterij. De een heeft geluk, de ander pech. Het is daarom niet meer dan redelijk dat de samenleving ons dat niet aanrekent. Wie met een laag IQ, een zwakke gezondheid of een handicap geboren wordt, is daar zelf niet verantwoordelijk voor en kan daarom op ondersteuning rekenen die een minimale levenskwaliteit moet garanderen. Het is op deze morele intuïtie dat onze welvaarts- en verzorgingsstaat gebouwd is.

Wanneer nu toch blijkt dat iemands handicap het gevolg is van een menselijke fout, en de ouders de kans niet hebben gekregen om de zwangerschap af te breken, dan is een extra compensatie billijk. Ouders hebben dan recht op een schadevergoeding waarmee ze de extra opvoedings- en verzorgingskosten kunnen betalen die de verzorgingsstaat de facto nooit helemaal zal wegwerken.

De zaak rond Iliana, die met spina bifida geboren werd omdat de prenatale bloedtest niet tijdig bij de ouders was geraakt, schuift echter een andere vraag naar voren. Niet alleen de ouders, maar ook zijzelf eist schadevergoeding voor haar bestaan. Er is dus niet alleen de 'wrongful birth'-maar ook een 'wrongful life'-claim. Dit verlegt de focus substantieel. Het eerste gaat het over de vraag of ouders het recht hebben om gevrijwaard te blijven van de geboorte van een kind met een handicap. In bepaalde gevallen is het antwoord hierop ja - vandaar het belang van de abortuswet. In het tweede geval gaat het over de vraag of een mens het recht heeft om niet te bestaan. Of nog: heeft een kind recht op zijn eigen abortus? Deze vraag is onzinnig en kan niet zomaar positief beantwoord worden.

De rechter heeft deze week dan ook een verstandige beslissing genomen door enkel de vordering van de ouders in te willigen, maar die van het kind zelf af te wijzen. Het zijn in de eerste plaats de ouders die schade ondervinden. Het kind dat nu fysiek en mogelijk ook psychisch lijdt, ondervindt geen schade - in de betekenis van een nadeel dat haar had bespaard kunnen blijven. Voor het kind zelf is er geen alternatief: het is op die moeilijke manier bestaan, of nooit bestaan hebben. Er is geen mogelijkheid denkbaar waarin datzelfde kind geboren zou worden zonder afwijkingen. Dit doet de cassatierechter dan ook besluiten dat het geen zin heeft om de vergelijking te maken tussen de toestand van een gehandicapt bestaan van een persoon en zijn niet-bestaan.

null Beeld rv
Beeld rv

Ouders verder responsabiliseren

Ook de Hoge Raad in Nederland die in 2005 in de zaak-Kelly wel instemde met een schadevergoeding aan een elfjarig meisje met een geestelijke en lichamelijke handicap, benadrukte dat het belang om niet geboren te worden niet in de vorm van een recht kan worden gevat.
Naast deze filosofisch-existentiële bespiegeling zijn er nog andere problemen mochten rechters met 'wrongful life'-claims instemmen. In het voorliggende geval was er een nalatige arts, maar in veel gevallen dragen de ouders verantwoordelijkheid. Een vrouw van 42 weet dat ze veel kans heeft op een kind met een handicap, er zijn zwangere vrouwen die roken en drinken, en er zijn ouders die expliciet prenatale screening weigeren omdat elk kind welkom is. Over dit onverantwoord gedrag kan een moreel boompje worden opgezet, maar willen we dat hun gehandicapte kinderen straks hun ouders voor de rechter brengen om schadeclaims te eisen? Want als Iliana gelijk zou krijgen, waarom dan deze kinderen niet.

Dit alles pleit om ouders verder te responsabiliseren inzake hun verantwoordelijkheid ten aanzien van hun potentiële kinderen. Problematisch gedrag van toekomstige ouders moet ontraden, soms verboden worden. Maar laat ons niet zozeer focussen op de verwarrende vraag of mensen het recht hebben om niet te bestaan. In het geval van onze eigen geboorte, moeten we willens nillens een stuk tragisch noodlot aanvaarden. Wat van groter belang is, is dat mensen met een handicap - al dan niet door een menselijke fout - de mogelijkheid moeten krijgen om met hun mogelijkheden en beperkingen een zo menswaardig mogelijk leven te leiden. Niet het recht op niet-bestaan, maar het recht op verzorging, ondersteuning en minimale levenskwaliteit is belangrijk. En voor wie het noodlot ondraaglijk wordt, moeten er menselijke oplossingen inzake levensbeëindiging gegarandeerd zijn. Laat ons daar met man en macht verder op inzetten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234