Dinsdag 21/01/2020

Niet geschikt voor 'The New Yorker'

M-huiscartoonist Kim Duchateau heeft met Alles komt los een nieuwe cartoonbundel uit. Tezelfdertijd brengt hij van zijn surrealistische stripbabe Esther Verkest een tiende album én een figurine op de markt.

Lezers van deze bijlage weten ondertussen aan welke surrealistische en absurde grappen ze zich mogen verwachten bij Duchateau. In Kims wereld vraagt een priester tijdens een huwelijkszegening pasgetrouwden niet langer om elkaar te zoenen, maar om elkaar 'leuk te vinden', zoals het de huidige Facebookgeneratie beaamt. Een dokter schrijft een depressieve jongere drie Happy Meals voor, een kleine jongen verlaat het huis van Walter Capiau met de woorden "ik ga 't niet zeggen, Walter!".

De cartoons in zijn nieuwe bundel, Alles komt los, verschenen tussen 2006 en 2012 in onder meer De Morgen, Knack en P-Magazine. Een aanzienlijk deel van dat werk, volgens Duchateau zo'n tachtig procent, verscheen in M, de cultuurbijlage van deze krant. Daarin legt Kim telkens de focus op de actualiteit van de dag.

Wie zich afvraagt hoe Duchateau aan zijn ideeën komt, krijgt een kort antwoord: al liggend. "Ik zit van 's morgen tot 's nachts op een stoel. Qua houding wordt dat saai, en ik heb gemerkt dat wanneer ik van houding verander, er ideeën vrijkomen in mijn hoofd. Gaan liggen helpt echt. Heel vreemd. Zelfs als ik in slaap dreig te vallen, passeren er ideeën voor cartoons. Het onbewuste neemt het dan over. Zelfs dan. (lacht)."

Het Smurfenvaatje

Opvallend in zowel Alles komt los als Esther Verkest 10: Aan gene zijde is dat Duchateau nog steeds oude bekenden blijft opvoeren uit de strip-, film-, tv- en literatuurwereld. Dat is al zo vanaf zijn eerste cartoons. In beide albums komt Mickey Mouse tweemaal voor, net als Suske en Wiske, Pino uit Sesamstraat, Superman en Harry Potter. Grote winnaars zijn de Smurfen, die zich vijfmaal laten zien. "Goh, ik weet echt niet wat de Belgische cartoonisten hebben met smurfen. Het blijft een dankbaar onderwerp, denk ik, al moet ik toegeven dat ik vijf jaar geleden aankondigde ermee te stoppen omdat werkelijk alle cartoonisten het deden. Het Smurfenvaatje was ook leeg, vond ik. Wat kon ik er nog aan toevoegen? Tenslotte spreken ze enkel Smurfs, zijn ze blauw, kunnen ze ongelooflijk lullig overkomen en leven ze in een dorp dat niemand ooit vond. Maar hoewel ik de laatste jaren vaak dacht: 'nee, Kim, niet opnieuw een Smurfengrap, vond ik de grap telkens te goed om te laten liggen. Nog één keertje, dacht ik dan."

Duchateau waagt zich zelden of nooit aan politieke of maatschappelijke cartoons. "Het probleem is dat wat in een krant werkt, niet altijd in een boek overkomt. Dat heeft met de tijd te maken. Michelle Martin kennen we over zeven jaar nog, dus dat kan. Maar de context rond een goede grap rond een bepaalde politieker die op dat moment veel in het nieuws kwam, is iedereen vergeten. Ik ben nu een grap aan het tekenen rond De Wever, maar of die later in een cartoonbundel gepubliceerd wordt? Ik denk het niet. Een grap moet tijdloos zijn."

Cartoonisten tekenen soms op het scherp van de snee. Zo ook Kim. Niet iedereen kan lachen met zijn grappen. Ook in De Morgen verschenen lezersbrieven van mensen die op de een of andere manier te dicht bij het onderwerp van die dag betrokken waren. "Ik las laatst in 'De Morgen' het interview met Nix (pseudoniem van de Vlaamse cartoonist Marnix Verduyn, GDW), waarin hij zegt dat we in België met ons gat in de boter zijn gevallen. Zo zie ik dat ook. Mijn cartoons of 'Esther Verkest' zullen nooit in 'The New Yorker' terechtkomen, hoor. Onmogelijk! Veel te stout. Zelfs mijn onschuldige grappen gaan voor hen te ver. In Duitsland kan het, in Groot-Brittannië ook nog wel, maar daarbuiten? In de VS zou ik in de undergroundscene terechtkomen om er vervolgens nooit meer uit te raken."

Volgens Kim is er in Vlaanderen met periodes sprake van censuur. Maar, zo zegt hij stellig, hij wil niet gecensureerd worden. "Onlangs kreeg ik nog kwade lezersbrieven in 'De Morgen'. Eentje ging over het Nederlandse muziekfestival Pinkpop. Het was een onschuldige, surrealistische cartoon waarin vijf vingers, waaronder Pink, de kamer binnenkwamen. Pink hing zich op. Maar de tekst luidde dat Pinkpop gewoon zou doorgaan. Beetje flauw natuurlijk, maar er kwam een reactie van ouders wiens kind zich had opgehangen. Mocht ik hun theorie volgen, dan zou ik zelfs geen grappen meer mogen maken over pesten op het werk of tsunami's. Dan zou er niets overblijven. Soms begrijp ik die kritiek niet.

Lachen met Fukushima

De tweede lezersbrief ging over een grap waarin papa en mama cycloon hun kind verbieden om naar Pukkelpop te gaan. Ongehoord, vond men. Ik vind dat schijnheilig. Op grappen over Fukushima komt geen kritiek. Wellicht omdat dat zo ver is. "Weet je, ik heb de indruk dat het allemaal weer aan het verrechtsen is. In België en Vlaanderen shockeerde Kamagurka in 'Humo' met zijn cartoons iedereen. In de jaren negentig was het net andersom: je kon met niets meer shockeren. Niemand reageerde nog. Nu zie ik het 'verkatholiseren'. De nieuwe generatie is wat rechtser, denk ik. Van hen mag je met niets en niemand nog lachen.Daar trek ik me allemaal niets van aan. Hoe meer controverse, hoe beter. Het is zelfs beter dat men gaat reageren dan dat men zich in stilzwijgen hult."

Opvallend is dat van Esther Verkest een zogenaamde figurine werd gemaakt, iets wat eerder zeldzaam is voor strippersonages van de jonge auteursgeneratie. Duchateau: "Eerst dacht ik dat het pure merchandising zou zijn. Ik heb de beeldenmaker van dienst een vreselijke moeilijke tekening laten transformeren tot een beeld. Esther zit geboeid op een stoel. Bewijs je maar, dacht ik. Die man vertelde later ook dat hij er geweldig van had afgezien. Blijkbaar is Esther een moeilijk personage. Misschien wel omdat ik me niet bedien van typische stijliconen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234