Woensdag 06/07/2022

AnalyseGascrisis

Niet gastekort, wel torenhoge gasprijzen zijn het grootste gevaar nu Rusland de kraan steeds meer dichtdraait

De lng-terminal in de haven van Zeebrugge. Slechts een derde van het gas dat hier aankomt, is bestemd voor de Belgische markt. De rest reist door naar het buitenland. Beeld BELGA
De lng-terminal in de haven van Zeebrugge. Slechts een derde van het gas dat hier aankomt, is bestemd voor de Belgische markt. De rest reist door naar het buitenland.Beeld BELGA

Tal van Europese landen bereiden noodplannen voor nu Rusland de gaskraan steeds meer dichtdraait. Ook in België worden afschakelplannen op punt gesteld. Al lijkt een verdere stijging van de gasprijzen het grootste gevaar te worden. ‘Het resterende gas zal verkocht worden aan de hoogste bieder.’

Jorn Lelong

“Als de situatie blijft zoals ze nu is, dan mogen we voor de meerderheid van de Europese landen spreken van een gascrisis. Niet dat we nu zonder gas komen te zitten, maar tegen komende winter moet er toch dringend wat veranderen om tekorten te vermijden.” De Nederlandse energie-expert Cyril Widdershoven ziet hoe Rusland Europa onder druk weet te zetten door de gaskraan almaar verder dicht te draaien.

Toen eind mei energiereus Gazprom stopte met gas te leveren aan de belangrijkste Nederlandse gashandelaar, reageerde energieminister Rob Jetten dat dat geen impact had op Nederlandse huishoudens. Widdershoven verbaasde zich toen al over die ‘laconieke reactie’. Nu Gazprom vorige week besliste om de gasleveringen naar onder meer Italië en Duitsland aanzienlijk te verminderen, moet Jetten zijn kar keren.

“Er is geen acuut tekort nu, maar we zien dat steeds meer en grotere landen worden afgeknepen”, zei Jetten. “Dus het is steeds onzekerder of we onze opslagen genoeg kunnen vullen. Dat baart ons zorgen.” Net als Duitsland en Oostenrijk gaat Nederland weer meer elektriciteit uit vervuilende steenkoolcentrales halen, om te vermijden dat de energievoorziening in de problemen komt. Daarnaast keert zowel Duitsland als Nederland bonussen uit voor bedrijven die hun gasverbruik weten te verminderen en sporen ze hun burgers aan om minder gas te verbruiken, bijvoorbeeld door korter te douchen. “Elke kuub gas telt”, aldus Jetten, die sprak over ‘het eerste niveau van de gascrisis’.

En België?

Staat dat ons land ook te wachten? Die kans is kleiner. Waar Duitsland bijvoorbeeld een derde van zijn gas uit Rusland haalde, komt in België slechts 4 tot 6 procent van het gas uit Rusland. België haalt zijn gas vooral uit Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk, en ook vloeibaar gas (lng) vanuit landen als Qatar speelt een belangrijke rol. Dankzij de grote lng-terminal in Zeebrugge is België zelfs een belangrijke doorvoerhaven voor Europees gas. Van het gas dat in Zeebrugge aankomt, is slechts een derde voor de Belgische markt. Twee derde gaat naar het buitenland, zoals Nederland en Duitsland.

null Beeld Bundesnetzagentur
Beeld Bundesnetzagentur

Ook positief: de gasvoorraden zijn op dit moment al voor 60 procent gevuld. Vorig jaar rond hetzelfde tijdstip zaten we pas aan 45 procent. “We zijn goed op weg de EU-doelstelling te halen om tegen de winter onze voorraden met 80 procent te vullen”, zegt Rudy Van Beurden, woordvoerder van de gasnetbeheerder Fluxys.

Toch werkt ook onze federale regering aan de verfijning van noodplannen voor het geval er een gastekort zou ontstaan. Die noodplannen bestaan uit verschillende fases. Bij de eerste twee fases wordt voornamelijk gekeken naar oplossingen op de markt, bijvoorbeeld door afspraken te maken met leveranciers en netbeheerders uit naburige landen. Bij de derde fase, de alarmfase, vraagt de regering aan bedrijven en burgers om vrijwillig het gasgebruik te minderen. Volstaat dat niet, dan treden afschakelplannen voor de industrie in werking.

Bevraging van bedrijven

Op vraag van energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) doet de FOD Economie een bevraging bij meer dan duizend bedrijven, meldt De Tijd. Bedoeling is te weten te komen welke mogelijkheden bedrijven hebben om met minder gasverbruik te blijven functioneren. Dat verschilt nogal van bedrijf tot bedrijf, vandaar dat Febeliec, de federatie van industriële grootverbruikers, vraagt specifieke richtlijnen per sector op te stellen.

“Glasovens en ammoniakproducenten zijn bijvoorbeeld erg afhankelijk van gas”, zegt algemeen directeur Peter Claes. “Andere bedrijven kunnen makkelijker hun productie verminderen. Je kunt niet één richtlijn voor al die verschillende sectoren hanteren.” Febeliec pleit er ook voor om, naar het voorbeeld van Duitsland en Nederland, bedrijven financieel te vergoeden als ze vrijwillig hun gasverbruik verminderen. Minister Van der Straeten wil daarvoor eerst de resultaten van de bevraging afwachten.

Anders dan bij de afschakelplannen voor elektriciteit, waarbij verschillende zones van het land om beurten tijdelijk zonder stroom worden gezet, is het bij aardgas niet de bedoeling dat de toevoer volledig stil komt te liggen. Bovendien is er een solidariteitsprincipe in de EU, dat bepaalt dat als de gastoevoer voor essentiële diensten als ziekenhuizen en gezinnen in het gedrang zou komen, naburige lidstaten verplicht zijn een deel van hun gas beschikbaar te stellen.

Toch betekent dat niet dat België niets te vrezen heeft. Als Moskou doorduwt en tal van EU-lidstaten haastig op zoek moeten naar nieuwe bronnen, kunnen de gasprijzen in heel Europa sterk oplopen. “Zeker omdat China ook op zoek gaat naar gas nu het uit lockdown komt”, zegt Widdershoven. “En op veel extra gas uit de Verenigde Staten moeten we niet rekenen, want Biden zal het zelf willen houden om de midterm-verkiezingen te winnen. Het resterende gas zal verkocht worden aan de hoogste bieder. Het komt dus neer op de vraag: zijn wij in staat de hoogste prijs te betalen?”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234