Dinsdag 24/11/2020

Niet fijn om dolfijn te zijn

Ric O'Barry bracht ons in de jaren zestig 'Flipper'. Nu reist hij de wereld af met een gigantisch schuldbesef en een missie: sluit alle dolfinaria. De dood van babydolfijntje Origi in Brugge lijkt hem gelijk te geven: 'De glimlach van de dolfijn is een enorme misvatting.'

Hij is de zeventig voorbij, maar alles wat Ric O'Barry zegt en doet, vloeit voort uit het besef dat hem 44 jaar geleden trof in het zwembad. Daar lag Kathy, een van de vijf dolfijnen in de tv-serie Flipper. Hij ving ze alle vijf met eigen handen, leerde hen alle kunstjes die generaties aan het scherm kluisterden. "Ik weet dat het raar klinkt, een dolfijn die zelfmoord pleegt, maar anders dan wij zijn dolfijnen geen vanzelf ademende wezens. Elke ademhaling is een bewuste handeling. Als het leven ondraaglijk wordt, kan een dolfijn dat beëindigen door dat te beslissen. Dat is wat Kathy deed."

Van de ene dag op de andere veranderde de man zonder wie Flipper er nooit was gekomen, in dierenrechtenactivist. "Kathy was depressief", zegt hij. "Ik kon het voelen. Ze kwam in mijn armen liggen, zachtjes. Ze haalde een laatste keer adem, keek me in de ogen en dat was het."

Afgelopen zaterdag was Ric O'Barry in België. Hij was een van de 400 door dierenrechtenorganisatie Bite Back opgetrommelde mensen die aan de voet van het Atomium het woord 'Free' vormden. Hun eis is helder in zijn eenvoud: een Europees verbod op dolfinaria.

21 doden

In het Boudewijnpark in Brugge is vorige week Origi geboren. "Origi is het jong van de 29-jarige dolfijn Roxanne", aldus het persbericht. Roxanne en Origi, stond er, zijn straks elke dag te bewonderen in het dolfinarium. We kunnen online de geboorte herbekijken. Yvon Godefroid, dierenrechtenactivist, zegt ook ontroerd te zijn. "Maar als we dan toch allemaal moeten zwemmen met dolfijnen en ze naampjes geven, laten we dan eens iets echt menselijks doen en kijken naar wie Roxanne is. Zij is in 1988 gevangen door de beruchte Amerikaanse dolfijnenvanger Moby Solangi. Haar ouders, haar broers en haar zussen werden in stukken gehakt. Dolfijnen zijn heel intelligente, sociale wezens. Ze blijven altijd bij hun familie. Ze rouwen, maken door merg en been gaande geluiden en vinden steun bij hun familie. Roxanne was drie jaar toen ze haar familie verloor. In 1993 beviel ze van Gorki, haar eerste kindje. Het werd haar afgepakt. Gorki is na enkele jaren gestorven in een dolfinarium in Portugal. In 1995 beviel ze van Simo, die al na tweeënhalve maand zou sterven. Luna, Marco en Ocean bleven in leven, maar de eerste twee werden overgebracht naar een dolfinarium in Italië. In 2002 stierf met Iggy alweer een baby kort na geboorte. In 2011 is Roxanne bevallen van een dode tweeling en in 2012 stierf Bruce, vier dagen na zijn geboorte. In het Boudewijnpark zegt men nu dat het bij geboortes van dolfijnen één keer op twee misgaat, maar bij Roxanne komen we aan drie levende baby's tegenover zeven dode."

Zeven, inderdaad, want ook Origi heeft het niet gehaald. Hij is een week na zijn geboorte overleden.

Het dolfinarium in Brugge is het laatste van vier Belgische dolfinaria en een van de nog 34 in heel Europa. Dolfinaria waren leuke dingen voor de mensen in de jaren zeventig, toen al het goede uit Amerika kwam, maar intussen hebben Slovenië en Kroatië het gevangenhouden van dolfijnen bij wet verboden. Volgens Annelies Mullens, in het dagelijkse leven arts en zaterdag een van de 400, is het een kwestie van tijd voor de rest van het continent volgt. "Wij zijn geen extremisten. Wij eisen enkel dat wereldwijd alle dolfinaria worden gesloten, te beginnen met dat in het Boudewijnpark in Brugge. In veel landen verdwijnen dolfinaria vanzelf. Omdat niemand nog komt kijken."

Chloor en zout

Het Boudewijnpark was het levenswerk van de vroegere Brugse burgemeester Michel Van Maele. Hij, molenaarszoon, bouwde er een van de eerste Belgische pretparken, met vanaf 1972 ook een dolfinarium. Gebouwd volgens de inzichten van die tijd. Een zwembad met chloor en wat zout erbij. In 1988 brandde het ding af. Sinds 2004 is het dolfinarium eigendom van de Spaanse groep Aspro Parks. Yvon Godefroid beoordeelt de vestiging in Brugge als "de allerergste plek" waar je als dolfijn in Europa kunt zijn. Het is het enige dolfinarium waar de klok ondanks Free Willy bleef stilstaan.

"Het maakt voor een dolfijn een heel verschil als er wat ruimte is, zeewater en open lucht. Dat is er in Brugge allemaal niet. Dolfijnen leggen in de natuur 65 kilometer per dag af, hier zitten ze in een badkuip. Er zijn in het Brugse dolfinarium al 21 dolfijnen gestorven, de doodgeboren dieren niet meegeteld. Ik stootte laatst op een oud krantenbericht, waar men de dood van een zoveelste dolfijn inkleedde als: 'Ja, hij was wel al twintig jaar oud.' Niemand weet precies hoe oud een dolfijn in de natuur wordt, maar eentje die in 1961 werd gevangen werd onlangs 53. En Puck, de oudste dolfijn in Brugge, is 48."

Al 44 jaar lang staat het leven van Ric O'Barry in het teken van herstellen van wat hij heeft aangericht met Flipper. "Het gaat allemaal daar op terug", zucht hij. "De dolfijn als mensenvriend, als maatje dat kirrend omhoogspringt om je een kusje te geven of door een hoepel te springen. De glimlach van de dolfijn is de grootste misvatting van de natuur ooit. Ik zal je verklappen hoe je een dolfijn kunstjes aanleert. Honger hem uit. Toon hem dan wat ie moet doen en geef hem dan een vis. Heel makkelijk."

Ric O'Barry maakte in 2009 de met een Oscar beloonde documentaire The Cove. Hij liet de wereld niet enkel zien hoe je dolfijnen door een hoepel doet springen, maar ook waar ze meestal vandaan komen: de baai (the cove) in het Japanse Taiji. Het jaarlijkse tafereel van een bloedbad onder duizenden dolfijnen.

"Men jaagt ze op met geluid en drijft ze in de baai. Daar pikt men er de jonge vrouwtjes uit, de dolfijnen die het meest voldoen aan het rolmodel dat ik heb geschapen. Een dolfijn die op Flipper lijkt en dus bruikbaar is in dolfinaria, gaat 150.000 dollar. De rest wordt ter plekke afgeslacht. Het vlees van een dode dolfijn gaat 600 dollar."

O'Barry verloor in de loop der jaren al twee medewerksters. Jenny May werd in 1993 gewurgd teruggevonden in een Russische hotelkamer. De Britse Jane Timpson werd in Santa Lucia vermoord met een nekschot toen ze er met O'Barry actie voerde tegen de bouw van een nieuw dolfinarium. In beide gevallen wordt gedacht aan een huurmoord. In beide gevallen vermoedt O'Barry dat de opdrachtgevers er, gelet op mogelijke krantentitels, bewust voor hebben gekozen om niet de maker van Flipper zelf te viseren. Beide moorden bleven onopgehelderd.

Verliefd

In de documentaire The Girl Who Talked to Dolphins, vorige maand op BBC 4, legde de bejaarde Margaret Howe uit hoe ze in de jaren zestig werd ingeschakeld in een experiment van de NASA op de Maagdeneilanden. Het idee was dat ze een dolfijn moest leren praten, wat ook in beperkte mate leek te lukken. Probleem: de dolfijn werd verliefd op haar en de NASA zette het experiment stop. Het verging dolfijn Peter als Kathy. Verscheurd door verdriet besloot hij niet meer te ademen. "We weten veel en tegelijk ook heel weinig over dolfijnen", zegt Annelies Mullens. "Je kunt ze ongeveer alles aanleren. Juist doordat het zulke intelligente en gevoelige dieren zijn."

Sinds The Cove verbiedt Cher het gebruik van haar muziek in dolfinaria, andere artiesten volgen. Giganten als het Amerikaanse Sea World komen dan met het argument dat hun dolfijnen niet uit Japan komen, of vrucht zijn van eigen kweekprogramma's.

Yvon Godefroid: "Dat is volslagen belachelijk, dolfijnen kweken in gevangenschap. Ze zijn, voorlopig, gelukkig, geen bedreigde soort. Ze kunnen zich perfect voortplanten zonder onze hulp. Als je kijkt naar Roxanne, lijkt het mij dat het beter lukt zonder onze assistentie dan met."

Op gespecialiseerde sites volgen mensen als Yvon Godefroid minutieus de levensloop van de gevangen dolfijnen. Beachie in het Boudewijnpark van Brugge is momenteel het grote zorgenkind. Hij onderging vorig jaar in een dierenkliniek in Oudenburg een CT-scan. "Alweer kreeg je te horen dat de dolfijn 'toch al' een eind in de dertig was", zegt Godefroid. "Dat het er niet goed uitzag. Dat hij last heeft van 'ouderdomskwaaltjes'. Ik ben geen dierenarts, maar ik denk dat ik een betere diagnose heb. Beachie mist de zee. Hij zat tot enkele jaren geleden in het Nederlandse Harderwijk. Daar is er open lucht, en het is voor iedereen duidelijk dat de dolfijn zijn overbrenging naar Brugge niet heeft verteerd. Hij is depressief, doet amper nog kunstjes en wordt volgepropt met antibiotica.

"Onlangs importeerde het dolfinarium dolfijn Linda uit Italië. Met Origi erbij zouden er nu acht dolfijnen zijn geweest, één meer dan toegelaten door het Comité voor Dierenwelzijn. Wij vrezen dat ze anticiperen op wat depressieve dolfijnen wel eens doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234