Donderdag 17/10/2019

Niet de eerste keer

Het ziet ernaar uit dat copiloot Andreas Lubitz (27) de Airbus opzettelijk heeft doen crashen. Hoewel het woord zelfdoding vermeden wordt, blijft het wel een mogelijke piste. Voorbeelden uit het verleden tonen immers aan dat pilootzelfdodingen wel degelijk voorvallen.

Was het een geval van zelfdoding of is er iets anders gebeurd? Dat is de vraag die iedereen momenteel bezighoudt. "Mensen die wanhoopsdaden plegen doen dat meestal alleen", zei de Franse procureur Brice Robin daar gisteren al over. "Ik noem dit geen zelfdoding." Ook Lufthansa-topman Carsten Spohr deelt die mening. "Wanneer iemand 149 mensen meesleurt in de dood, dan is daar een ander woord voor dan zelfdoding", verklaart Spohr.

Hoewel Robin en Spohr het misschien niet zo zien, blijft zelfdoding wel degelijk een optie. Voorvallen uit het verleden bewijzen immers dat pilootzelfdodingen - officieel heten ze aircraft-assisted pilot suicides - wel af en toe voorvallen. Uit cijfers van de Amerikaanse Federal Aviation Administration blijkt dat de voorbije twintig jaar 24 piloten een wanhoopsdaad gepleegd hebben terwijl ze hun vliegtuig bestuurden. Onder hen lieten 23 vliegtuigbestuurders hun toestel bewust crashen, één student-piloot sprong tijdens een vlucht uit het vliegtuig. Alle piloten waren mannen van middelbare leeftijd.

Het meest recente geval dateert van twee jaar geleden. In november 2013 crashte een toestel van Mozambique Airlines in Namibië met 33 passagiers aan boord. Het vliegtuig was slechts een jaar oud, de piloot was ervaren en ook het weer was goed.

Gelijkenissen

Opmerkelijk detail: het drama van toen heeft bijzonder veel gelijkenissen met de crash van de Germanwings-vlucht. Uit opnames van de cockpitvoicerecorder blijkt dat de copiloot naar de wc ging, waarop de piloot de automatische piloot instelde op een hoogte onder het grondniveau. Toen de copiloot wilde terugkeren, bleek de deur naar de cockpit op slot. Net zoals bij de Germanwings-vlucht, bonkte hij tevergeefs op de deur tot vlak voor de crash. Onderzoekers concludeerden daaruit dat het ongeval veroorzaakt werd door opzettelijke acties van de piloot. Niemand overleefde de crash.

Ook in de jaren 90 vonden enkele pilootzelfdodingen plaats. In 1997 stierven 104 passagiers na de crash van een SilkAir Boeing 747 op het Indonesische eiland Sumatra. Amerikaanse luchtvaartonderzoekers concludeerden dat het om een wanhoopsdaad ging, maar ook de fabrikant van het hoogteroer werd schuldig bevonden.

Twee jaar later stortte een toestel van Egypt Air dan weer neer in de Atlantische Oceaan voor de kust van Massachusetts. Ook toen veranderde de copiloot van koers toen de kapitein naar het toilet moest. Hij zette de daling in en schakelde de motoren uit. Hoewel de piloot bij terugkeer het vliegtuig nog met zijn eigen stuurknuppel van koers wilde veranderen, lukte dat niet meer. Op geluidsopnames is te horen hoe de piloot in het Arabisch nog "Ik vertrouw op God" mompelt - woorden die traditioneel vlak voor de dood uitgesproken worden. 217 passagiers en alle bemanningsleden lieten het leven.

Wat de piloten tot zelfdoding gedreven heeft, zullen we in de meeste gevallen wellicht nooit weten. Waarom ze er bovendien voor kozen om tientallen, zo niet honderden onschuldige mensen met zich mee te nemen, is wellicht een nog grotere vraag. "Voor alle duidelijkheid: 99,9 procent van alle zelfdodingen wordt alleen ondernomen", zegt professor Gwendolyn Portzky, expert bij de Eenheid voor Zelfmoordonderzoek (UGent). "Dit is bovendien een combinatie van moord met zelfdoding, dat is extreem zeldzaam. Als zulke voorvallen plaatsvinden, is dat meestal in een intrafamiliale context. Die voorbeelden van zelfdodingspiloten zijn dan ook extreme uitzonderingen."

Wanhopig

Wetenschappelijk gezien weten we daar weinig over, gaat Portzky verder. "Wel is duidelijk dat het om mensen gaat die wanhopig zijn. Ze hebben het gevoel dat ze compleet vastzitten en daar niet meer uitgeraken. Sommigen plannen hun daad zorgvuldig op voorhand, anderen doen het dan weer heel impulsief. Dat verschilt erg van persoon tot persoon. Nochtans kunnen zelfs mensen die al heel ver zitten met de nodige begeleiding nog geholpen worden."

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234