Zondag 05/07/2020

‘Niemand voelt zich graag angstig, verplicht of schuldig’

Als je me verlaat, doe ik mezelf iets aan. Of: je bent mijn dochter, je moet op zondag langskomen. Emotionele chantage is iets wat we vooral met familie, vriendschappen of liefdesrelaties associëren. Onterecht, weet stressexpert dr. Luc Swinnen. Het komt ook in werkomgevingen voor, zeker nu de crisis meer mensen op eieren doet lopen.

Angst op de werkvloer: stressdokter Luc Swinnen over emotionele chantage

Meer dan honderdduizend mensen heeft Swinnen ondertussen bevraagd over stress en emoties, en de laatste jaren viel hem een probleem op. “Emotionele chantage. Een ronduit vuile vorm van stress, waarbij iemand beroep doet op je emoties om iets van je gedaan te krijgen. Wat het zo vuil maakt, is het feit dat men op je angst, schuldgevoelens of verplichtingen inspeelt. Psychologen noemen dit fenomeen FOG, van ‘Fear, Obligation en Guilt’. Angst creëren: als je dit niet doet, dan zwaait er iets. Op verplichtingen wijzen: als je dit niet doet, stuur je mijn presentatie in de war. Schuldgevoel: als je dit niet doet, ben je geen goede collega. Goede communicatie gaat over gedrag, maar emotionele chantage speelt met je zelfbeeld, het maakt je onzeker en bezorgt je een gevoel van machteloosheid. Dat is belastend. Vandaar dat ik er vandaag workshops rond organiseer.”

De meeste mensen denken bij emotionele chantage niet meteen aan hun werk.

“Toch komt het daar even vaak voor als in de privésfeer. Tussen collega’s, tussen leidinggevenden en hun personeel. Omdat het een heel efficiënte manier is om je zin te krijgen. Het speelt zich allemaal onderhuids af. Wie echt agressief is, wordt op de vingers getikt. Zelfs wie aan het pesten gaat, wordt teruggefloten. Maar wie iemand een schuldgevoel aanpraat, en daarover aangesproken wordt, kan nog altijd antwoorden dat het zo niet bedoeld was.”

Maar dat is het wel?

“Zeker. Emotionele chanteurs weten wel degelijk waar ze mee bezig zijn. Ze stellen een vraag of hebben een verzoek, maar stuiten op een nee. Die nee is moeilijk te verdragen, en voor sommige emotionele chanteurs zelfs niet te begrijpen. Dus gaan ze dreigen. En vaak krijgen ze dan hun zin. Zeker als ze merken dat die methode werkt, gaan ze ze steeds vaker gebruiken. Emotionele chanteurs zijn meestal kleine, bange mensen die denken dat ze niets gedaan krijgen als ze het gewoon vragen. Of het zijn mensen die niet kunnen omgaan met het feit dat ze nu eenmaal niet altijd hun zin kunnen krijgen. Ze weten dat wat ze doen eigenlijk niet door de beugel kan, maar ze willen hun zin, en wel nu, en dat is belangrijker. Wat ze niet beseffen is dat emotionele chantage niet alleen de communicatie maar ook het weefsel van de relatie aantast.”

In welke zin?

“Wie emotioneel gechanteerd wordt, houdt daar altijd een wrang gevoel aan over. Meer zelfs, dat wrang gevoel maakt deel uit van de definitie van emotionele chantage. Als iemand je iets vraagt en daarbij op je verantwoordelijkheidszin speelt, en jij hebt daar een prima gevoel bij, dan is dat geen emotionele chantage. Maar als je na een verzoek het gevoel hebt dat er op een slechte manier op je gevoel wordt ingewerkt, dan zal je relatie daaronder lijden. Niemand voelt zich graag angstig, verplicht of schuldig en na een tijdje ga je de oorzaak van die onaangename gevoelens uit de weg. Een relatie, privé of op het werk, waar emotionele chantage gebruikt wordt, is daarom gedoemd om mis te lopen. Dat is het trieste van dit fenomeen. Zowel de chanteur als de gechanteerde verliest. Alleen beseffen vooral die eersten niet hoe nefast hun methode is. Ook voor zichzelf. Als je als baas of partner alleen iets van je werknemers of geliefde gedaan krijgt door ze bang te maken, gaat dat na een tijdje knagen aan je zelfbeeld.”

Doen we niet allemaal soms aan emotionele chantage?

“Neen. Toch niet. Maar het is wel heel verleidelijk. Net omdat het zo efficiënt is. Kijk, emotionele chanteurs hebben niet altijd slechte bedoelingen. Een baas wil goede resultaten, een collega wil een fijne samenwerking, een geliefde wil een romantisch weekend weg. Alleen gebruiken ze een foute methode om die dingen te bereiken.

“Emotionele chantage komt bijna overal voor, maar het is het frequentst op plaatsen waar mensen heel dicht met elkaar samenleven of -werken. Landschapsburelen bijvoorbeeld, zijn extra kwetsbaar, net als omgevingen die sterk hiërarchisch georganiseerd zijn.”

Is iedereen er even gevoelig voor?

“Neen. Persoonlijkheid, opvoeding, verleden en omgeving spelen daar een rol in. Wie schuldgevoelens met de paplepel ingegoten kreeg, of nogal aan de angstige kant is, zal sneller slachtoffer zijn. Het heeft vooral met zelfvertrouwen te maken. We willen allemaal graag geliefd zijn en gewaardeerd worden. Dat is des mensen. Bijna niemand zegt graag neen. Maar soms is het nodig, want je kunt of wilt niet alles doen wat van je gevraagd wordt. Wie dat niet geleerd heeft, loopt meer kans om emotioneel gechanteerd te worden. Dat is een van de dingen waar we in onze training aan werken, want assertiviteit is een belangrijk wapen tegen emotionele chantage.

“Vaak zie ik mensen die niet eens beseffen dat het emotionele chantage is die hen zo’n slecht of gestresseerd gevoel geeft. Die mensen komen met vage klachten naar een workshop, en beseffen pas dan wat er aan de hand is. Wat je niet mag vergeten is dat je je zelfrespect ondergraaft als je aan emotionele chantage toegeeft. Dat maakt onze workshops rond emotionele chantage best zwaar, omdat het over lastige psychologische processen gaat. De meeste volwassenen hebben geleerd dat ze niet altijd iedereen kunnen tevreden stellen, maar sommige mensen hebben het daar moeilijk mee. Zeker op het werk is het belangrijk om te beseffen dat het au fond om een functionele relatie gaat. Je moet elkaar niet geweldig tof vinden, maar je moet wel goed kunnen samenwerken.”

Is emotionele chantage altijd dodelijk voor een (werk)relatie?

“Als er niets aan gedaan wordt, dan zal je relatie, of die nu werk of privé is, verdwijnen. Maar je kan emotionele chantage aanpakken, en wie dat doet, redt zowel werkrelaties als huwelijken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234