Dinsdag 19/01/2021

Niemand treurt om het vertrek van minister van Binnenlandse Zaken Dewael

Bloedarmoede bij Open Vld

Het vertrek van Patrick Dewael uit de federale regering verwekt weinig treurnis. Niet bij de coalitiepartners, die hem zijn cynisme verwijten, en niet bij zijn eigen partij, waar Dewael als een risico wordt gezien.

Door Fabian Lefevere

Brussel l Het afscheid van Dewael kondigt een generatiewissel aan bij de Vlaamse liberalen. Nu ook de exit van Verhofstadt en De Gucht naar Europa nakend is, blijft Bart Somers als de sterke man achter. De partij die hij leidt, is er echter één die volop aan bloedarmoede lijdt.

Het verhuisscenario voor Patrick Dewael circuleert al meer dan een week in de coulissen van de Wetstraat. En voor wie dit een degradatie lijkt: het zou bedacht zijn op verzoek van de minister van Binnenlandse Zaken zelf. Volgens zijn partij stuurde hij op een exit aan omdat hij is uitgekeken op Binnenlandse Zaken. Wellicht klopt dat verhaal zelfs. Al voor de verkiezingen suggereerde Dewael, onder meer in zijn boekje Eelt op mijn ziel, dat een verhuizing naar Justitie hem zou zinnen. De omstandigheden maken dat het uiteindelijk de Kamer is geworden. "Mijn grote liefde", zegt Dewael daar zelf over.

De werkelijkheid is gelaagder dan het formele verhaal. Met de affaire-Koekelberg belandde Patrick Dewael de jongste weken in een politieke storm die zijn gelijke niet kent. Dan is de Kamer een geschikt onderduikadres: om via een goedbetaalde en prestigieuze job aan de immense druk te ontsnappen, maar net zo goed om zichzelf te beschermen. "Dewael is bang voor verdere juridische procedures in de zaak-Koekelberg", zegt een vooraanstaand regeringslid daarover.

Dewael werd tot nog toe telkens vrijgepleit, maar door het voortdurende gebeuk vanuit de andere partijen in het algemeen en Lijst Dedecker in het bijzonder wordt Dewael door zijn eigen partij stilaan als een electoraal risico bekeken. Als Open Vld blijft slabakken wordt dat vooral hem in de schoenen geschoven. Getuige daarvan is zijn povere resultaat bij de recente verkiezingen voor het partijbureau, waarin Dewael eindigde op een schamele zesde plaats en ná die andere Limburger, Marino Keulen. "Dewael zal onder vuur blijven liggen", zegt een prominente liberaal. "Dat kunnen we missen als kiespijn."

Ook buiten Open Vld wordt het afscheid van Dewael allerminst betreurd. Met name CD&V zal niet snel vergeten hoe zij wel Dewael steunden in de storm omtrent Koekelberg, maar dat hij niet aarzelde om uiteindelijk het ontslag van Leterme te eisen en achteraf met zijn scalp te lopen pronken. Ook bij de andere regeringspartijen laat Dewael weinig vrienden na. Laurette Onkelinx noemde hem (en Karel De Gucht) ooit un minable, en ook elders werden zijn misprijzende uithalen tijdens het kernkabinet maar matig geapprecieerd.

Kantelpunt

Wat wel betreurd wordt binnen de coalitie: de keuze voor de vervanger van Dewael. Met Guido De Padt belandt een man op een explosief departement, zonder dat hij veel ervaring of geloofsbrieven heeft. "Niet echt ministrabel", zegt een Franstalige liberaal. "Un peu léger", schampert een toonaangevend minister. "Niemand kent die man en dat is een probleem. Door interne partijpolitieke spelletjes bij Open Vld krijgen wij iemand als De Padt in onze maag gesplitst. Ik noem dat een daad van slecht bestuur."

Desondanks is de keuze voor De Padt vanuit partijpolitiek standpunt wél logisch. De belangrijkste voorwaarde was namelijk dat hij Oost-Vlaming zou zijn. Ervan uitgaand dat er volgende zomer geen federale verkiezingen plaatsvinden, verhuizen op dat moment zowel Oost-Vlamingen Guy Verhofstadt als Karel De Gucht naar Europa, die laatste eventueel als commissaris. Van Fientje Moerman is al langer geen sprake meer en ook Herman De Croo mag zich opmaken voor het pensioen. Binnen Oost-Vlaanderen, de blauwste provincie van allemaal, leek de min of meer populaire De Padt de meest geschikte kandidaat om dat gat te vullen, ook al beperkt zijn ervaring zich tot backbencher in de Kamer, gewoon lid van het Comité P en achtereenvolgens burgemeester en OCMW-voorzitter in een provinciestad als Geraardsbergen.

De aanstelling van De Padt is desondanks een belangrijk kantelpunt in de geschiedenis van Open Vld. Zijn komst op de voorgrond kondigt het einde aan van het traditionele triumviraat Verhofstadt-Dewael-De Gucht. En onderweg werd ook Herman De Croo kaltgestellt, nu hij zelfs geen ondervoorzitter van de Kamer meer is. De enige onbekende factor in dit verhaal is Karel De Gucht. Een bestaand engagement om hem tot Eurocommissaris te bombarderen werd de afgelopen dagen vernieuwd, maar of De Gucht ook écht naar de Berlaymont vertrekt, is onzeker. Na enkele scherpe uitspraken over José Barroso ligt hij niet goed bij de Commissievoorzitter en is het nog maar zeer de vraag of zijn commissariaat de envergure zal hebben die De Gucht beoogt. Dan zou het weleens kunnen dat hij gewoon blijft, zeker nu hij ook in titel de nieuwe sterke man is voor Open Vld in de regering. En uiteindelijk is al evenmin zeker of Verhofstadt ooit écht weg is.

'Gebrek aan competentie'

De macht heeft Bart Somers dus nog niet gegrepen, maar zijn positie is hoe dan ook versterkt na deze episode - en met hem van mensen zoals Dirk Van Mechelen, Marino Keulen of Vincent Van Quickenborne. Enige probleem: Somers staat aan het hoofd van een generatie die kwalitatief niet opweegt tegen de generatie-Verhofstadt. "Als De Gucht in het buitenland is, moeten Turtelboom, De Padt of Van Quickenborne hem vervangen in de kern", zegt een liberale ex-minister. "Daarmee worden we afgemaakt." De enige die de "bloedarmoede" binnen de regering wellicht had kunnen opvangen is Bart Somers zelf. Maar een scenario om Somers in de regering op te nemen, en als voorzitter door Vincent Van Quickenborne te vervangen, werd al vlug opgeborgen, wegens te weinig vertrouwen in Van Quickenborne. "We zitten met een duidelijk probleem in de overgang", klinkt het in de partij. "Er is op dit moment echt wel een gebrek aan competentie."

Toonaangevend minister:

Door interne partijpolitieke spelletjes bij Open Vld krijgen wij iemand als De Padt in de maag gesplitst

n De macht heeft Open Vld-voorzitter Bart Somers nog niet gegrepen, maar zijn positie is hoe dan ook versterkt na deze episode.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234