Woensdag 28/07/2021

Niemand is te spreken over jeugdgevangenis Tongeren

De gevangenis van Tongeren fungeerde ooit als decor voor de film De hel van Tanger. De makers van de film hadden zich blijkbaar geen betere locatie kunnen bedenken. Een veiligheidssluis en een lik paarse verf zouden van het oude gebouw een ‘nieuw’ jeugddetentiecentrum maken. Helaas. ‘Totaal ongeschikt om jongeren in op te vangen’, luidt het verdict van zowat iedereen die er ooit binnenwandelde.

Klachten over te kleine cellen en tekort aan ontspanning blijven duren

Minister van Justitie Stefaan De Clerck reageert geprikkeld. ‘Het wordt nu overal voorgesteld alsof die jongeren daar in mensonterende omstandigheden leven. Dat klopt niet.’

Op dit moment huisvest de gevangenis 13 jongeren die door de jeugdrechter uit handen zijn gegeven of zo'n procedure hebben lopen, en één zogenaamde ‘Everbergjongere’, die wacht tot er een plaats vrijkomt in een jeugdinstelling. De twee groepen hebben een ander statuut, en leven volledig gescheiden van elkaar. Al lijken de regimes soms wel heel erg op elkaar, zo blijkt.

“Het eerste wat je voelt als je binnenkomt is een zeer sterk gevoel van benauwdheid”, stelt kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen, die de instelling gisteren in deze krant een “tikkende tijdbom” noemde. “De cellen zijn maar 7 vierkante meter groot, waar Europa trouwens al over geklaagd heeft (cellen moeten wettelijk gezien 9m2 groot zijn, NVD). Bovenaan de cel zit een miniscuul raampje, dat niet open kan. En op die kleine ruimte hebben alle jongeren dit voorjaar drie maanden lang 23 uur per etmaal doorgebracht. Met de warme temperaturen in juni en juli kan u zich voorstellen hoe dat voelt.”

Een uur per dag werden de jongeren gelucht in de zogenaamde ‘leeuwenkooi’, een kleine getraliede ruimte waar ze per twee buiten mochten staan. “Niet eens groot genoeg om een pingpongtafel te zetten,” stelde de Mechelse jeugdrechter Danckaerts vast bij haar bezoek aan de inrichting in juni. Ze was geschokt door de omstandigheden. “De jongeren zitten daar opgesloten zonder te weten hoe lang ze er zullen blijven. Ik vraag me af welke mensen we op die manier creëren.”

Uittredend minister van Justitie De Clerck reageert geprikkeld: “Het klopt niet dat die jongeren daar in mensonterende omstandigheden leven. De binnenkoer is weer open, en er kan nu twee uur per dag gewandeld worden, en twee uur per dag les gevolgd. Ik nodig de kinderrechtencommissaris uit om een kijkje te gaan nemen.”

Sinds half juli is de binnenkoer inderdaad weer open, weet adviseur-gevangenisdirecteur van de instelling Hilde Guffens. “Er kwam ook een personeelslid bij dat instaat voor onderwijs.” De Everbergjongeren vallen immers nog onder de leerplicht. “Toen wij er in maart waren, hebben we vastgesteld dat er nauwelijks onderwijs was, en al helemaal geen leefgroepwerking”, zegt Vanobbergen. Zelfs samen eten zit er niet in, elke jongere eet zijn maaltijd op de eigen cel. “We hebben vastgesteld dat in de omschakeling naar jeugdgevangenis er vooral geïnvesteerd is in veiligheidsmaatregelen, maar niet in faciliteiten voor de jongeren zelf. Deze gevangenis had nooit open mogen gaan”, houdt Vanobbergen vol.

Een analyse die gedeeld wordt door advocate Sofie Van Rumst, die een van de jongeren in Tongeren verdedigt. “Het is bijzonder vreemd dat een gevangenis die niet meer geschikt werd bevonden voor volwassen wel kan voor jongeren. Het is daar allesbehalve rozengeur en maneschijn. Die jongeren proberen ook niet voor niets te ontsnappen.”

Jeugdpsychologe Lieve Swinnen valt Van Rumst bij: “Een situatie waar jongeren niet de vrijheid hebben om te gaan of staan waar ze willen is sowieso al explosief. Zo’n jongere, dat bruist, dat leeft, dat moet vooruit. Als dat niet kan, dan komt er spanning en frustratie, en zal dat makkelijker tot ontploffingen leiden. Al mogen we niet vergeten dat die jongeren soms ook tegen zichzelf beschermd moeten worden.”

Dat van dat ontploffen, daar kunnen de cipiers in de inrichting van meespreken. Na een golf van ontsnappingen en ontsnappingspogingen volgde er eind vorige maand een zware geweldpleging waarbij een cipier door een jongere met een stoel werkombekwaam werd geslagen. Het personeel ging in staking tegen de voor hen veel te lichte tuchtstraf die volgde.

Maar ze hebben ook begrip. “Ze hadden die gevangenis inderdaad nooit mogen laten opengaan”, zucht Erik Severijns, cipier en ACOD-vertegenwoordiger in de Tongerse gevangenis. “Er is geen ruimte voor activiteiten, die jongeren zitten in kleine cellen... Ze hadden misschien beter eerst eens gesproken met het kinderrechtencommissariaat, voor het zomaar te openen. Aan de andere kant leeft wel meer en meer bij het personeel dat die jongeren hier ook niet voor niks zitten. Ze moeten maar zorgen dat ze hier niet terechtkomen, dat idee.”

Sinds de opening van de jeugdgevangenis, eind november vorig jaar, hebben al tien cipiers om een overplaatsing gevraagd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234