Woensdag 24/07/2019

New York

New York is de stad waar iedereen eigenlijk al is geweest. De gele taxi's, de dampende roosters, Central Park... U hebt alles al een keer gezien in een of andere film. Ronald Ockhuysen wandelt van Marilyn Monroe naar Robert De Niro.

Door RONALD OCKHUYSEN

net als in de film

De rug recht, en de armen over elkaar. King Kong, de gorilla die naar het Amerikaanse continent is verscheept om de massa te vermaken, neemt boven op de Empire State Building (350 Fifth Avenue) de houding van een vorst aan. Hier, op zo'n 400 meter hoogte, vindt hij wat hij tijdens zijn verwoestende tocht door de straten van Manhattan zocht: de ideale apenrots. Wie in New York boven alles en iedereen uitsteekt, is de baas van de wereld. Dat snapt zelfs een aap.

Voor de Nieuw-Zeelandse regisseur Peter Jackson is er nooit enige twijfel geweest: ook de apotheose van zijn nieuwe apenfilm King Kong moest en zou in New York plaatsvinden, net als in de oerversie uit 1933 en de remake van 1976. Jackson: "King Kong op de Eiffeltoren? Dat is onmogelijk."

King Kong gaat over de botsing tussen cultuur en natuur. Tussen de Westerse maatschappij en het ongewisse of ongerepte. Dan is het meteen duidelijk. Er is geen stad die beter dienst kan doen als symbool van het Westen dan New York.

New York. Spreek de naam uit, en voilà: daar zijn de beelden al. De rechte straten met de gele taxi's, Central Park met op het zuiden een haag van wolkenkrabbers, de lichtreclames op Times Square.

Iedereen kent de beelden. Iedereen kent de stad. Of op z'n minst: iedereen denkt de stad te kennen.

Er bestaan twee New Yorks: de feitelijke gemeenschap met zijn acht miljoen inwoners, en de imaginaire stad zoals die zich na het zien van tientallen films een plaats heeft bemachtigd in het collectieve geheugen - van Manhattan (1979) en Wall Street (1987) tot Zombies on Broadway (1945).

Vooral die tweede, uit beklijvende beelden bestaande stad, kent iedereen op zijn duim. Wie voor het eerst Manhattan bezoekt, wordt zonder pardon overvallen door het gevoel de straten, gebouwen, kleuren en geuren door en door te kennen.

Dat betekent niet dat het voor een toerist in New York thuiskomen is. New York is als een ster die met fluwelen handschoenen benaderd dient te worden. De inwoners van de stad hebben geen zin en geen tijd voor fratsen. Effectieve communicatie op beleefde toon - dat is de taal waarop in New York wordt gereageerd.

Waar de stad een filmdecor is, is de toerist een figurant. Wie een roast turkey wil consumeren bij Katz's (205 East Houston Street) - om even aan de tafel te zitten waar Meg Ryan een orgasme simuleerde (When Harry Met Sally, 1989) - dient zich nederig aan te sluiten in een lange rij wachtenden, onder wie veel toeristen die de film ook gezien hebben en net zo goed als u willen thuiskomen met een T-shirt waarop staat dat ze bij Katz's hebben gegeten. En nee, het is niet toegestaan tijdens een wandeling over de Brooklyn Bridge aan de kabels van de constructie te hangen, ook al maakten Frank Sinatra en Gene Kelly in On the Town (1949) op die wijze nog zoveel indruk.

New York is zich bewust van zijn status. Sterker: de stad heeft er een attractie van gemaakt. Er worden wandelroutes langs filmlocaties georganiseerd, het is mogelijk digitaal gemanipuleerde foto's te kopen met jezelf op de top van de Empire State Building, en vanaf vier locaties in het hart van de stad kunnen toeristen opstappen om een uren durende Movie and TV Tour te maken, langs hoeken en plekken in New York die iedereen in de wereld kent. Drink een Cosmo in de kroegen die door Carrie en consorten worden gefrequenteerd in Sex and the City, maak een tocht door New Jersey - 'het enige, echte Sopranosland' - of laat bij het metrorooster op de hoek van Lexington Avenue en 52nd Street de jurk dan wel jas even opwaaien, zoals Marilyn Monroe in The Seven Year Itch (1955).

Sinds film bestaat, is New York een filmstad geweest. Al meer dan honderd jaar. De filmindustrie, in naam verbonden aan Hollywood, is aan de oostkust begonnen, waar aan het begin van de twintigste eeuw een technologische revolutie het dagelijks leven veranderde met de introductie van kranten, radio-uitzendingen, langspeelplaten, en films natuurlijk, gemaakt door commerciële entrepreneurs uit de Broadwaybuurt. Zij gingen de straat op om dagelijkse taferelen vast te leggen die vervolgens in variététheaters met namen als Eidoloscope en Biograph werden vertoond.

Op 11 mei 1896, om twee uur 's middags, filmde William Heise voor het eerst een scène in New York. Vanuit een raam op het zuiden van Herald Square. In het midden staat de Herald Building, op de voorgrond rijden zes trams en vier paarden met wagens. De stoep, links in beeld, is vergeven van haastig wandelende passanten.

Het allereerste filmbeeld van New York is de voorbode van de duizenden beelden die nog volgden. Het toont de stad als een dynamisch, kolkend universum, waar voor twijfel geen tijd is en voor pessimisme geen ruimte. Kaarsrecht vooruit lopen de treinrails boven Sixth Avenue, terwijl 34th Street een rechte hoek naar links neemt. Vooruit - op weg naar nieuwe kansen.

Toen de filmindustrie vanwege het klimaat en het licht naar Los Angeles verkaste, bleef New York voor filmmakers een symbool van verlangen, hoop en nieuwe kansen. Juist in de verhuizing van de filmindustrie schuilt, zo beweert James Sanders in zijn studie Celluloid Skyline. New York and the Movies, de mythevorming van Times Square en omgeving. Onder de zon van Californië is in de loop der jaren een Hollywoodvariant op New York gecreëerd, een ideaalbeeld waar verleden, toekomst, criminaliteit, romantiek, nostalgie en sciencefiction samenklonteren.

Wie New York bezoekt, bezoekt de filmgeschiedenis. Een korte wandeling volstaat om tientallen producties tot leven te wekken. Neem het plein voor het Plaza Hotel, rechts onder Central Park (59th Street, ten westen van Fifth Avenue). Alleen al dit hotel speelde een reeks dominante rollen. Paul Hogan verbleef hier als de wereldvreemde junglecowboy in Crocodile Dundee (1986), en in het restaurant dineerde Dudley Moore met een prostituee (Arthur, 1981). Robert Redford en Jane Fonda brachten hier hun huwelijksnacht door in Barefoot in the Park (1967).

Schuin aan de overkant zit de speelgoedwinkel F.A.O. Schwarz (Fifth Avenue en 58th Street). Hier speelde Tom Hanks (Big, 1988) met zijn voeten op de reuzenpiano - wat iedere klant nog altijd kan doen, alleen is de piano onlangs verhuisd naar de eerste etage. Dit is ook de plek waar Woody Allen tegen Linda Ash op botste in Mighty Aphrodite (1995), waarna de neurotische New Yorker, die even verderop woont, voor de zoveelste keer in een existentiële crisis belandt.

Na een bezoek aan Schwarz linksaf, richting 737 Fifth Avenue. Daar zit de juwelier der juweliers: Tiffany, met de etalage waarnaar Audrey Hepburn, kopje koffie in de hand, aan het begin van Breakfast at Tiffany's (1961) bewonderend staat te kijken. Precies op de plek waar Jon Voight enkele jaren later in Midnight Cowboy (1969) op een zwerver stuitte, die gestrekt op de stoep lag.

Een plein. Een straal van nog geen driehonderd meter. Zeven filmtitels. Nu al vermoeid? Rust dan even uit in de dierentuin in Central Park (Fifth Avenue en 64th Street), en probeer even te vergeten dat Dustin Hoffman hier een afspraakje had met Marthe Keller in Marathon Man (1976). Dat de leeuw bekend voorkomt, kan overigens kloppen. Het beest heeft model gestaan voor Alex, de ijdele leeuw uit de tekenfilm Madagascar (2005).

En altijd is er de kans om zomaar op een echte filmset te stuiten - er worden in New York altijd wel ergens opnamen gemaakt. Zo ook op een mooie zondag in oktober. Hekken op straat, rode linten, druk gebarende medewerkers met walkietalkies die na lang aandringen willen bevestigen dat het hier om Oliver Stones 11 septemberproject gaat - met Nicholas Cage als een agent die na de ineenstorting van het World Trade Center heldenwerk verricht.

Een klapper klapt, en: Action! Tientallen mensen hollen door een zijstraat van Park Avenue, op de vlucht voor stof en puin die nergens te zien zijn.

Hier komen film en werkelijkheid samen, vertelt crewlid David, terwijl hij met witte kalk loopt te slepen. Toen bekend werd dat Stone een film ging maken over 9/11, kwamen meteen actiegroepen in 't geweer die vreesden dat een reconstructie van de zwartste dag uit de geschiedenis van de stad wonden zou openhalen. Pas toen de filmmaker contractueel had vastgelegd dat de horror op straat onzichtbaar zou blijven, kwam de officiële toestemming om te filmen.

Waarom de productie dan toch werd doorgezet? David: "On every street in every city, there's a nobody who dreams of being a somebody." Hij lacht. "Ken je die niet? Die is van Taxi Driver." n

Info over rondleidingen: www.nyc.com. Te koop in boekhandels in New York:

Manhattan on Film van Chuck Katz, ISBN 08 79 10283 7.

En weer gaat

Miss Liberty

gestrekt...

1 Ground Zero

n Het World Trade Center vormt in tientallen films een ijkpunt. Hoeveel scènes zijn er niet gedraaid op de pont van Staten Island naar Manhattan, met de Twin Towers op de achtergrond als stille getuigen? De aanslag van 11 september 2001 sloeg een gat in de beeldvorming van New York. Even leek het of NYC zijn spierballen had verloren. Tot Spike Lee in 25th Hour (2002) de verschroeide aarde van Ground Zero een plek gaf in zijn film over de zin van het leven, financieel gewin en boetedoening.

2 Dakota Building (1 West 72nd Street)

n De chique woontoren aan de westkant van Central Park is bekend als het huis van John Lennon, die in 1980 bij de ingang werd doodgeschoten. Maar de Dakota Building is ook de woning van de zwangere Rosemary Woodhouse (Mia Farrow), die in Rosemary 's Baby (1969) haar man en buren verdenkt van duivelse plannen.

3 Times Square

n Welbeschouwd is het hart van Manhattan niet veel beter dan het Damrak in Amsterdam, of de Lijnbaan in Rotterdam. Alleen: Bigger! Louder! De herrie en schaamteloos flirtende lichtreclames zijn in Vanilla Sky (2001) even helemaal weg. Tom Cruise rent over een uitgestorven Times Square, dat deels uit de computer kwam.

4 59th Street Bridge (bankje met uitzicht op Queensboro Bridge)

n Wie verliefd is en New York bezoekt, gaat meteen naar de plek waar Woody Allen in Manhattan (1979) naast zijn liefje zit.

5 St. Regis Hotel (East 55th Street)

n Tegenover dit hotel pikte Robert de Niro aan het einde van Taxi Driver Cybill Shepherd op, kort na de bloederige schietpartij. Ook: de plek van een opbeurende ontmoeting tussen een barkeeper en Goldie Hawn in The First Wives Club (1996).

6 Studio 54 (254 West 54th Street)

n Discostampers, geblokte hakken, en veel cocaïne: hier gebeurde het in de jaren zeventig. De verhalen over de discoclub - er zit nu een theater in het gebouw - zijn zo sterk dat er zelfs een film over werd gemaakt: 54 (1998).

7 Empire State Building (350 fifth Avenue)

n De koning van de decorstukken die samen de stad New York vormen. Behalve King Kong maakten ook Meg Ryan en Tom Hanks hun gang naar boven (Sleepless in Seattle, 1993), en Cary Grant stond op het observatiedek voor niets te wachten op Deborah Kerr in An Affair to Remember (1957).

8 Grand Central (37 West 44th Street)

n De hal van dit station duikt in talloze films op - zo vaak dat het gebouw een symbool is geworden van een vertrek naar een ver oord, of de aankomst van een grote liefde. Een greep uit films waarin de stationshal een rol speelt: The Clock (1945), Superman (1978), The Fisher King (1991), Armageddon (1998), The Prince of Tides (1991), Carlito's Way (1993).

9 Vrijheidsbeeld

n Het gezicht ligt half in het water, een deel van het lijf is afgebroken. In Independence Day (1996) maken buitenaardse wezens duidelijk niets goeds met de aarde op te hebben door het Vrijbeeldsbeeld radicaal aan flarden te schieten. Ook in The Day After Tomorrow (2004), over hoe het broeikaseffect de aarde doet bevriezen, gaat het beeld gestrekt.

10 Coney Island

n Bewoners van deze buurt, een landtong in het meest zuidelijke deel van Brooklyn, vormen de basis van Requiem for a Dream (2000), waarin de Amerikaanse droom op alle fronten sneeft. Beroemd is Coney Island ook door The Warriors (1979), de bendefilm vol vuige types in toen nog vieze metro's. Coney Island is met zijn oude pretpark het ideale decor voor films waarin verlangen, liefde en vergane glorie samensmelten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden