Woensdag 01/02/2023

New York zien en sterven

'Ik kan alleen communiceren via seks,' zegt het titelpersonage Sue op een bepaald moment in de film en dat merken we dan ook in de soms erg toevallige en vrijblijvende avontuurtjes die ze met allerlei mannen heeft. Als een van hen zich echt voor haar begint te interesseren, is haar afwerende reactie: 'We hebben al geneukt, dus je hoeft niet meer te liegen.' Het klinkt echter leuker dan het is en dan het eruitziet in deze beklemmende film over vervreemding en vereenzaming in New York.

Jan Temmerman

Als aandachtig geobserveerd vrouwenportret roept de Amerikaanse film Sue van scenarist-regisseur Amos Kollek bewust meer vragen op dan er, geruststellende of andere, antwoorden worden gegeven, maar door zijn trefzekere regie en vooral door de geloofwaardige en daarom soms schrijnende vertolking van Anna Thomson in de titelrol is Sue een vrouw/film geworden die men niet makkelijk vergeet.

Mannelijke filmmakers maken wel vaker films met vrouwen in de hoofdrol. Maar bij Sue van de Israëlisch-Amerikaanse regisseur Amos Kollek was er iets dat mij het gevoel gaf dat hier geen cineast, maar eerder een cineaste aan het werk was geweest. Dat onbestemde 'iets' laat zich niet makkelijk definiëren, maar ik breng het bij het begin van het interview toch maar ter sprake, weliswaar met de nodige omzichtigheid, want het is ten slotte de eerste keer dat ik Amos Kollek ontmoet en ik weet absoluut niet of hij het wel zal appreciëren dat iemand vindt dat zijn werk zo 'vrouwelijk' oogt. En ten slotte is mijn opmerking toch voornamelijk als een compliment bedoeld.

Zo wordt het gelukkig ook begrepen, maar Kollek geeft meteen toe dat hij er niet zo direct een verklaring voor heeft. "Ik heb eerder al verschillende films over vrouwen gemaakt en als men mij dan vraagt waarom ik dat doe, dan kan ik weinig meer zeggen dan dat vrouwen mij heel erg interesseren. En net zoals ik vroeger als kind een makkelijker relatie had met mijn moeder dan met mijn vader, merk ik nu dat ik als regisseur liever nauw samenwerk met actrices dan met acteurs. Maar echte verklaringen zijn dat natuurlijk niet. Wat misschien ook meespeelt, is het feit dat ik in New York verschillende vrouwen ontmoet heb die op bepaalde punten een beetje op Sue leken. Met sommige van hen heb ik vroeger ook een relatie gehad, wat impliceert dat ik hen toch wel vrij goed gekend heb. En daarnaast heb ik natuurlijk ook zelf enige ervaring wat eenzaamheid in de grootstad betreft. Dat is niet typisch vrouwelijk."

De eerste aantekeningen voor het scenario van Sue maakte Amos Kollek toen hij op een dag in een park van New York een jonge vrouw opmerkte die haar borsten liet zien aan een man die net een flesje frisdrank met aardbeiensmaak voor haar gekocht had. Daaruit groeide het idee om een filmverhaal te schrijven over vervreemding en ontreddering in de grootstad. De scène in kwestie zit nu trouwens helemaal vooraan in de film en dat zorgt er onder meer voor dat het Sue-personage ons meteen begint te intrigeren.

Sue blijkt een verstandige, elegante en niet onknappe thirtysomething te zijn, die indertijd wellicht vol hoop en verwachting naar de Big Apple is gekomen. Als de film begint, is zij blijkbaar al een tijdje werkloos. 'Ik ben ontslagen toen Clinton herkozen werd', zegt ze op een bepaald moment met een nogal grimmig gevoel voor ironie. Maar in feite spreekt Sue liever niet over werkloosheid. Neen, ze is gewoon 'between jobs'. We zien haar diverse sollicitatiegesprekken voeren, telkens zonder resultaat. De manier waarop Sue keer op keer haar ontgoocheling verbijt en zich sterk probeert te houden, is pijnlijk om aan te zien. De financiële onzekerheid en het besef dat ze binnenkort niet langer de huur zal kunnen betalen, zijn natuurlijk niet van aard om haar de uitstraling van een evenwichtige, zelfverzekerde vrouw te geven. Maar er is blijkbaar meer.

Er móét meer aan de hand zijn, want waarom reageert die jonge moeder anders zo verschrikt en afwijzend als Sue in het park haar jonge baby wil bekijken? En waarom is die jonge man zo terughoudend als ze in die koffieshop een vriendelijk gesprek wil aanknopen? Wellicht voelen ook zij, net als het publiek in de zaal, onderhuids aan dat Sue een onzekere, gekwetste vrouw is. De stille wanhoop en kwetsbare melancholie staan bij wijze van spreken op haar gezicht te lezen. En tja, dat werkt niet bepaald uitnodigend.

Zo leren we haar stilaan beter kennen. Een beetje, want wat er precies met Sue aan de hand is en vooral waarom zij in zo'n uitzichtloze spiraal van vereenzaming verzeild is geraakt, wordt nooit helemaal duidelijk gemaakt. Op een bepaald moment zal ze over haar verleden wel toegeven dat ze zich 'altijd aan iedereen verbrand heeft'. Maar zelfs dan blijft het onduidelijk waarom zij nu bijvoorbeeld hulp blijft weigeren, zelfs als die haar belangeloos wordt aangeboden. Heeft regisseur Kollek voor zichzelf een duidelijk beeld van wat er vroeger met Sue gebeurd is? Of mocht het ook voor hem mysterieus blijven?

"Naar mijn gevoel gaat het om een veelvoud van verschillende factoren, die misschien allemaal samen verantwoordelijk zijn. We zien haar bijvoorbeeld proberen telefonisch contact te krijgen met haar moeder, die zich ergens ver weg bevindt en die aan alzheimer lijdt. Volgens mij is dat voor Sue zoiets als een romantisch ritueel: de dochter telefoneert naar haar moeder. Maar eigenlijk is het niet veel meer dan een fantasie van Sue, want de vrouw aan de andere kant weet niet eens maar dat ze een dochter heeft. We vernemen ook dat ze van elders naar New York is gekomen, wat dus impliceert dat zij daar hoogstwaarschijnlijk geen verwanten heeft.

"En zo zijn er nog wel enkele elementen. Maar eigenlijk vind ik dat we niet veel méér hoeven te weten, tenzij men natuurlijk van oordeel is dat er een volledige biografie nodig is. Daarnet had ik het over bepaalde vrouwen die ik in New York ontmoet heb. Die hadden vaak een verschillende achtergrond, maar ook enkele gemeenschappelijke kenmerken: een welbepaalde soms cruciale leeftijd, ongehuwd, intelligent en daarbovenop het gevoel dat ze op een bepaald spoor zitten, waarbij ze enerzijds zelf niet goed weten waar dat eigenlijk heen voert, terwijl ze anderzijds niet van spoor kunnen veranderen. Het feit dat Sue geen werk heeft, is in die hele context eerder incidenteel. Het is veeleer een symptoom. Veel belangrijker is haar persoonlijkheid. Het is alsof zij niet langer thuishoort in dit tijdsgewricht. The world is not right for her anymore. En daarom kan zij in die wereld ook niet langer functioneren. Daarom kan Sue zich ook zo moeilijk binden. Dat geldt trouwens ook voor de manier waarop zij die sollicitatiegesprekken voert. Het lijkt wel alsof ze die banen niet echt wil. Ze zou tijdens die gesprekken veel beter kunnen, maar ze gedraagt zich op een vreemde, ambivalente manier: alsof ze het al op voorhand heeft opgegeven."

Is het inderdaad de wereld die niet meer right is voor Sue? Of is het alleen maar New York?

"Ik denk de wereld," zegt Kollek. "Het is inderdaad zo dat veel mensen speciaal voor New York kiezen en dan worden ze door die stad als het ware vernietigd. Je zou dan kunnen zeggen: 'Oké, het enige wat ze moeten doen, is naar een andere stad verhuizen. Daar zullen ze dan wel vrienden maken, iemand ontmoeten die van hen houdt, kinderen krijgen, enzovoort.' Maar dat doen ze dus niet. Het heeft soms veel weg van een verslaving, zoiets als heroïne. Je weet dat het niet goed is, maar toch spuit je en dan ga je dood. Als ik naar Sue kijk, dan zie ik iemand die, in deze wereld en onder deze omstandigheden, weinig anders kan dan in zelfdestructie ondergaan. Maar vraag me niet waarom. Ik ben niet iemand met een diep begrip van de reden waarom we hier op deze planeet wonen. Ik kan niet eens een goed antwoord verzinnen op de vraag waarom ik films maak."

TITEL: Sue. REGIE en SCENARIO: Amos Kollek. FOTOGRAFIE: Ed Talavera. MUZIEK: Chico Freeman. PRODUCTIE: Amos Kollek voor AMCO Productions. VERTOLKING: Anna Thomson, Matthew Powers, Tahnee Welch, Tracee Ellis Ross, e.a.

VS, 1997, kleur, 90 min. Gedistribueerd door Progrès Films.

'Ik ben niet iemand met een diep begrip van de reden waarom we hier op deze planeet wonen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234