Vrijdag 16/04/2021

NieuwsZebra's tegen stropers

Neushoornstropers vangen? Zebra’s, gnoes en antilopen helpen een handje

Zebra met zender. Beeld Jasper Eikelboom
Zebra met zender.Beeld Jasper Eikelboom

Wie neushoornstropers wil opsporen, moet zebra’s, gnoes en antilopen inzetten. Door deze kuddedieren van gps-zenders te voorzien en hun gedrag in de gaten te houden, valt te achterhalen of en waar er mensen door het gebied struinen. Dat concludeert een groep wetenschappers uit Wageningen en Zuid-Afrika deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports.

“Eigenlijk wil je weten waar de neushoorns en de stropers uithangen”, zegt ecoloog Jasper Eikelboom van Wageningen University & Research, eerste auteur van het onderzoeksartikel. Maar stropers een band met zender omdoen is natuurlijk geen optie, en bij neushoorns zou de tracker een doodvonnis zijn als het systeem gehackt wordt. Om die reden testten de onderzoekers of vluchtdieren als waarschuwingssignaal kunnen fungeren.

Stropen is een lucratieve bezigheid. In de lijst ‘criminele handelswaar’ staan onderdelen van wilde dieren op de vierde plek. Alleen in drugs-, mensen- en wapenhandel gaat meer geld om. Vooral olifanten, tijgers, neushoorns en schubdieren zijn slachtoffers. De hoorn van een neushoorn levert dan ook al gauw tienduizenden euro’s per kilo op.

Met name in Azië dicht men geneeskrachtige eigenschappen aan neushoornpoeder toe. Onterecht: tegen enge ziekten kun je net zo goed op je nagels bijten, die bestaan uit hetzelfde materiaal. Maar het resultaat is wel dat het dier inmiddels op het punt staat uit te sterven. Wildparken zetten rangers in om hun dieren tegen stropers te beschermen. Dat is een levensgevaarlijke bezigheid die vaak ontaardt in schietpartijen. Maar wellicht kunnen gnoes en andere grazers de rangers dus een handje helpen.

Darten vanuit de lucht

De ecologen deden hun onderzoek in het wildpark Welgevonden in Zuid-Afrika, waar ze 138 kuddedieren een zender gaven. Een dierenarts legde de dieren plat door er vanuit een helikopter met verdovingspijlen op te schieten – “darten vanuit de lucht”, noemt Eikelboom het – waarna onderzoekers en rangers op de grond snel een gps-halsband om deden.

Vervolgens trainden de wetenschappers een kunstmatige-intelligentiesysteem om onderscheid te maken tussen natuurlijke bewegingen van de kuddes en bewegingen in reactie op mensen. In 86 procent van de gevallen kon de aanwezigheid van mensen correct gedetecteerd worden. Vooral als mensen te voet het gebied in gingen, was het effect goed te meten. Op auto’s reageerden de dieren minder sterk.

Het verschil tussen de reacties van de vluchtdieren op mensen en roofdieren hebben de onderzoekers nog niet getest. Maar Eikelboom verwacht dat het onderscheid goed te maken is. “Prooidieren reageren heel anders op leeuwen of luipaarden dan op mensen”, zegt hij. “Als een leeuw niet aan het jagen is, loopt een impala er bijvoorbeeld rustig voorbij.”

Praktische zaken

Als roofdieren wel jagen, komen ze plotseling tevoorschijn en achtervolgen de kuddedieren vaak op hoge snelheid. Eikelboom: “Dat geeft bij de kudde waarschijnlijk andere bewegingspatronen dan als ze schrikken van mensen die er rustig aan komen lopen.”

Nick van Doormaal, in Utrecht gepromoveerd als wildcriminoloog, nu werkzaam in Zuid-Afrika en zelf niet betrokken bij het onderzoek, vindt het een interessante studie. De vraag of de techniek in de praktijk vruchten zal afwerpen, is op dit moment echter nog moeilijk te beantwoorden, denkt hij. “Dat is niet alleen afhankelijk van het succes van deze meetmethode, maar vooral ook van praktische zaken. Lukt het de informatie snel bij de rangers te krijgen? Kunnen die dan meteen in actie komen? En wat gaat het kosten? Dat is lastig van tevoren in te schatten.”

Impala met zender in een Zuid-Afrikaans wildpark. Door het vluchtgedrag van deze dieren in de gaten te houden, hopen onderzoekers neushoornstropers eerder te kunnen opsporen.  Beeld Julia Schafer
Impala met zender in een Zuid-Afrikaans wildpark. Door het vluchtgedrag van deze dieren in de gaten te houden, hopen onderzoekers neushoornstropers eerder te kunnen opsporen.Beeld Julia Schafer
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234