Dinsdag 27/10/2020

Israël

Netanyahu slooft zich uit om aan de macht te blijven

Beeld AFP

Voor het eerst in vele jaren probeert iemand uit eigen gelederen ‘Koning Bibi’ van de troon te stoten. Interne leiderschapsverkiezingen van zijn Likoed-partij moeten vandaag uitwijzen of de Israëlische premier Benjamin Netanyahu (70) nog altijd oppermachtig is, of dat de meerderheid gelooft dat Likoed beter af is met een nieuwe aanvoerder.

Zijn uitdager, oud-minister Gideon Sa’ar (53), stelt dat het Netanyahu nooit zal lukken om een nieuwe regering te vormen – en hem wel. In maart gaat Israël weer naar de stembus en dat zijn de derde landelijke verkiezingen binnen een jaar, een unicum in de ruim 70-jarige geschiedenis van de staat Israël. “Deze verkiezingen draaien niet om zaken die voor het land van belang zijn”, verzucht een prominent partijgenoot, parlementariër Uzi Dayan, neef van de fameuze legerleider Moshe Dayan. “Het gaat om de poppetjes. Is Netanyahu nog wel geschikt als premier? Zou Gantz beter zijn? Wie heeft de beste kansen om een regering te vormen?”

Bij de twee voorgaande verkiezingen was de uitslag vrijwel gelijk: er waren net iets meer zetels voor de centrumpartij Blauw en Wit van generaal b.d. Benny Gantz, dan voor de rechtse Likoed, maar geen van beide partijen kon genoeg partners vinden om een coalitie te vormen. En twee keer weigerde Gantz om in een regering met Netanyahu te stappen, omdat de premier verwikkeld is in maar liefst drie corruptiezaken.

Voor het eerst in de geschiedenis van Israël werd een zittende premier aangeklaagd. Netanyahu wordt vervolgd wegens fraude, omkoping en bedrog. De premier reageerde woedend en noemde de aanklacht een “poging tot een coup”. “Ik heb mijn leven aan deze staat gewijd”, zei hij. “Ik heb ervoor gevochten, ben ervoor gewond geraakt, en ben daar altijd trots op geweest. Maar dit is een trieste dag. Je moet blind zijn om niet te zien dat er iets mis is met ons juridische systeem.”

Nationale eenheid

Uitdager Sa’ar, een voormalige vertrouweling van Netanyahu, houdt de Likoed-achterban voor dat hij de partij aan de macht kan houden, door een regering van nationale eenheid met Gantz te smeden: anders dan de premier, die officieel in staat van beschuldiging is gesteld, is hij is immers niet ‘besmet’.

Daarmee neemt Sa’ar een groot risico, want Likoed staat zich erop voor loyaal te zijn aan haar leiders. In de 70 jaar dat de partij bestaat, zijn er slechts vier leiders geweest, en ze werden nooit gedwongen om op te stappen. Binnen Likoed wordt dan ook flink gemord over de ‘afvalligheid’ of zelfs ‘het verraad’ van Sa’ar.

Toch is Netanyahu er niet op gerust dat hij zijn uitdager van zich af kan schudden, stelt dr. Amir Fuchs, onderzoeker bij het Israel Democracy Institute (IDI). Er zijn eerder interne leiderschapsverkiezingen geweest, uitgeschreven door Netanyahu zelf, met als doel de buitenwereld te laten zien hoeveel steun hij geniet. In 2015 won hij dan ook gemakkelijk van opponent Danny Danon, die toen 19 procent van de stemmen kreeg. “Sindsdien is echter wel wat veranderd”, zegt Fuchs. “Er staat na twee mislukte kabinetsformaties veel op het spel en het is moeilijk te voorspellen hoe de partijgenoten in een geheime stemming zullen oordelen. Niet voor niets zoekt Netanyahu de laatste tijd opvallend vaak zijn kiezers op. Hij is constant in het veld aanwezig om de achterban te enthousiasmeren.”

Aan die bezoeken kleven ook risico's. Afgelopen woensdag werd Netanyahu tijdens zijn bezoek aan de stad Ashkelon naar een schuilkelder geëvacueerd nadat een raketalarm was afgegaan. Volgens The Jerusalem Post was een raket vanuit de Gazastrook afgevuurd en vervolgens onderschept door het afweersysteem Iron Dome. Netanyahu werd van het podium gehaald toen de sirenes afgingen. Minister van Cultuur Miri Regev nam zijn plaats in. Toen het gevaar geweken was keerde de premier terug. Een soortgelijk incident gebeurde in september in de stad Ashdod toen Netanyahu ook daar op campagne was.

Heksenjacht

Netanyahu heeft de aanklachten wegens machtsmisbruik, omkoping en fraude bestempeld als ‘een coup’. Hij heeft het jarenlange onderzoek door politie en justitie steeds afgedaan als een ‘heksenjacht’, aangewakkerd door een hem onwelgevallige pers. Dat gevoel wordt binnen Likoed breed gedeeld, denkt partijgenoot Dayan. “Het gaat Netanyahu geen stemmen kosten want veel kiezers zien dit als een complot van links, en voelen zich extra gemotiveerd om hem te steunen. Ik geloof dat we juist met Sa’ar stemmen gaan verliezen.”

Toch heeft Netanyahu zichzelf de afgelopen weken enorm uitgeput, en woonde hij elke avond gemiddeld drie bijeenkomsten bij, want hij wil met grote overmacht winnen. Als hij opnieuw kandidaat-premier wordt, is de kans groot dat hij – in elk geval tijdelijk – wordt gevrijwaard van strafvervolging. Maar het gaat hem ook om de manier waarop hij, de langstzittende premier die Israël gehad heeft, de geschiedenis in zal gaan. Als de eeuwige winnaar, of als de man die aan het eind nog geen 70 procent van zijn eigen partij achter zich wist te krijgen. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234