Woensdag 14/04/2021

AchtergrondOnderzoek

Net zoals u uw autogordel vanzelf vastklikt, zult u morgen uw mondmasker vanzelf dragen

Mondmaskers. Beeld Getty Images
Mondmaskers.Beeld Getty Images

Net zoals u vandaag uw autogordel vanzelf vastklikt, zo zult u morgen uw mondkapje automatisch opzetten op drukke plaatsen. Hersenonderzoek van de VUB voorspelt dat de mondkapjes vrij vlot geaccepteerd zullen worden.

Vanaf 1 september moeten alle leerlingen en personeelsleden in het secundair onderwijs een mondkapje dragen. De verplichting is niet onomstreden. Omdat mondkapjes weinig comfortabel zijn en de leerlingen zich in een lastige fase van hun jeugd bevinden, bestaat de vrees dat velen zich niet of slecht aan de maatregel zullen houden.

Maar hersenonderzoek aan de VUB levert bewijs van het tegendeel. Met behulp van eerdere tests op sociale vaardigheden met verschillende proefpersonen en hersenscans werd gekeken welke delen van de hersenen actief waren. “Nieuwe sociale gewoontes aanleren en automatiseren neemt enige tijd in beslag”, zegt professor Frank Van Overwalle van het Sociale Brein-lab aan de VUB. “Het gaat niet meteen vanzelf en in het begin maken we nog fouten. De kleine hersenen zijn verantwoordelijk voor dit sociaal leren, net zoals voor het aanleren van motorische activiteiten zoals fietsen.”

Zijn onderzoek naar het functioneren van het cerebellum – oftewel de kleine hersenen – leidde tot de vaststelling dat dit hersengebied naast motorische en emotionele functies ook sociale functies vervult. Zo voorspellen ze volgens Van Overwalle niet alleen het gedrag van anderen, maar ook onze eigen, meest waarschijnlijke respons op dat gedrag. Na verloop van tijd raken zulke actie-reactiepatronen geautomatiseerd, waardoor we eventuele onregelmatigheden moeiteloos opmerken en corrigeren. Denk maar aan de invoering van de autogordel of fietsen. “Als de weg er bijvoorbeeld wat glad bijligt, ga je zonder nadenken je fietsgedrag aanpassen”, duidt Van Overwalle.

Zoals pianospelen

Agnes Moors van het Centrum voor Culturele en Sociale Psychologie van de KU Leuven kan zich daar iets bij voorstellen. “Een gedrag of mentaal proces automatiseert als het sneller, meer onbewust, met minder aandacht, of niet-intentioneel gebeurt”, zegt ze. “Een gekende factor die de automatisatie beïnvloedt is herhaling. Voorbeelden van gedrag dat automatiseert, vind je in vaardigheden zoals pianospelen en fietsen.”

Het accepteren – in dit geval van de mondkapjes – speelt evenwel ook een belangrijke rol. Hier heeft herhaling ook een invloed op, al is die niet lineair. “Weinig herhaling en te veel herhaling leiden tot negatieve(re) evaluaties, een optimaal aantal herhalingen leidt tot de meest positieve evaluaties. Dat heet het mere-exposure- effect”, zegt Moors. Ze verwijst naar muziek. De eerste keer dat je een nummer op de radio hoort, vind je dat vaak niet zo speciaal. Pas bij herhaling gaat het nummer je goedkeuring wegdragen. Als het te vaak wordt gespeeld, raak je het beu.

Zal het veelvuldig wijzen op het verplicht dragen van een mondkapje dan niet het effect hebben van een teveel aan herhaling? Van Overwalle denkt niet dat dat een probleem zal vormen. “Omdat het gebeurt in de gecontroleerde omgeving van de klas, is het niet nodig om de jongeren nogmaals alles uit te leggen.” De kans lijkt kortom groot dat zowel leerlingen als personeelsleden weliswaar aanloopproblemen met de mondkapjesplicht zullen ondervinden, maar dat het vervolgens zonder grote problemen het ‘nieuwe normaal’ gaat vormen.

Wel wijzen de onderzoekers erop dat de regels niet te vaak mogen wijzigen. Als de verplichtingen te vaak veranderen, kan dat het proces van automatisering in gevaar brengen. “Een automatisme is niet hetzelfde als een reflex”, zegt Moors. “Onbewust gaan we een bepaald automatisme hanteren omwille van een doel, ook al ben je je niet meteen bewust van dat doel. Ook een sociale norm kan als doel erg krachtig inspelen op dat automatisme.”

Leeftijd is volgens Van Overwalle niet doorslaggevend. “We weten dat het brein van jongeren in het algemeen iets plastischer is, waardoor ze sneller iets leren. Maar in dit geval lijkt het me geen rol te spelen en zullen ook ouderen een dergelijk automatisme aanleren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234