Zaterdag 06/06/2020

Rusland

Net als in VS probeert het Kremlin de Franse kiesstrijd te beïnvloeden, hoe doen ze dat?

Poetin controleert de uitzendingen van RT. Beeld photo_news

Net als bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen probeert het Kremlin ook in Frankrijk de kiesstrijd te beïnvloeden. Tv-zender RT, het vroegere Russia Today, is daarvoor een belangrijk kanaal. Oud-medewerkers weten hoe dat precies werkt.

Een presidentskandidaat met een deurbeleid voor journalisten. Wel toegang voor westerse journalisten, niet voor twee Russische media. Persbureau Sputnik en tv-zender RT (voorheen Russia Today) komen er niet meer in bij de koploper in de opiniepeilingen. Een verkiezing met buitengesloten journalisten - is dit Frankrijk?

Sputnik en RT worden door het campagneteam van Emmanuel Macron beschuldigd van dagelijkse verspreiding van nepnieuws. Voorbeelden daarvan gaf Macrons team niet. Doelt Macron op de rel in februari? Hij voelde zich genoodzaakt om een gerucht over zijn privéleven te ontkennen. Hij zou stiekem homo zijn, ook al is hij getrouwd met een twintig jaar oudere vrouw.

Het gerucht was de wereld ingebracht door Sputnik, het Engelstalige persbureau gefinancierd door de Russische overheid. Maar niet door RT. Wat schuilt er achter het besluit van Macrons campagneteam om ook de Russische nieuwszender te weren?

Op het eerste gezicht lijkt RT de Russische variant van de BBC. In zijn 12-jarige bestaan is RT uitgegroeid tot een internationale nieuwszender met een uitgebreid correspondentennetwerk. De redacties in het centrum van Washington en Londen zijn hypermodern.

En het bereik is wereldwijd. RT claimt 700 miljoen mensen te bereiken in ruim 100 landen, al noemen deskundigen die cijfers overdreven. RT zendt uit in het Engels, Arabisch en Spaans. Online brengt RT nieuws ook in het Duits en Frans. In Nederland zit de Engelstalige versie van RT in enkele kabelpaketten.

Zap naar RT en de vergelijking met de BBC gaat nog steeds op. Je ziet documentaires, talkshows over de actualiteit, een programma over "wat er echt aan de hand is in de wereldeconomie". En elk uur is er een nieuwsbulletin.

De programma's worden meestal gepresenteerd door buitenlanders. Op de Amerikaanse versie hebben Larry King en Ed Schultz, de voormalige gezichten van CNN en MSNBC, hun eigen shows. Ook de verslaggevers komen vaak uit het buitenland.

Zijn dit de mensen die voor de Russische overheid dagelijks nepnieuws verspreiden, zoals Macrons campagneleider Richard Ferrand vorige week stelde? "Hun berichten worden opgepikt, geciteerd en beïnvloeden het democratische proces", aldus Ferrand

Richard Ferrand, campagneleider Macron. Beeld REUTERS

RT zuigt geen nieuws uit de duim, zeggen deskundigen en oud-medewerkers van RT. Het gaat om de draai die eraan wordt gegeven.

President Poetin gaf de opdracht voor de oprichting van RT. Het budget voor de zender komt van de Russische regering. Vorig jaar ontving RT 19 miljard roebel (300 miljoen euro). Dat is bijna net zoveel als het budget van de BBC World Service (ongeveer 350 miljoen euro).

In de taakomschrijving van RT valt al iets op dat afwijkt van andere media. Daarin staat: "RT doet verslag van verhalen die over het hoofd worden gezien door de mainstream media, biedt alternatieve perspectieven op het nieuws en maakt een international publiek bekend met een Russische blik op belangrijke gebeurtenissen in de wereld."

Gewiekst

"In elk verhaal kies je een kant", zegt een voormalig Europa-verslaggever van RT, die de zender na twee jaar verliet vanwege morele bezwaren met de werkwijze. Hij wil niet met naam in de krant wegens relaties met de Russische autoriteiten in zijn huidige baan. "Als ik openlijk praat over de dingen die ik gezien heb bij RT, dan zullen ze niet zo blij zijn."

Hij en andere oud-medewerkers schetsen een redactie waarin journalisten het op een gewiekste manier moeten opnemen voor het Kremlin. "Vandaag verdedig je de partij van de Griekse premier Tsipras, morgen bekritiseer je eenzelfde soort partij in een ander land. Het maakt niet uit of iemand links of rechts is. De insteek is altijd: ondermijn de EU en verdedig de belangen van het Kremlin."

Maar hoe doe je dat als je tegelijkertijd betrouwbaarheid wil uitstralen om kijkers in het buitenland te winnen? Presentatoren van RT verkondigen geen uitgesproken meningen over nieuwsontwikkelingen. Het zijn de geïnterviewden die de toon zetten. En die komen vaak uit een bepaalde hoek.

Politici die militaire interventies van het Westen als imperialisme bestempelen. Deskundigen van vrij onbekende instituten die de Russische ingreep in Syrië omschrijven als humanitaire hulp aan getroffenen van westerse bombardementen. Rechtse denkers die de pro-Russische Marine Le Pen aanprijzen omdat ze Frankrijk wil terugtrekken uit de EU. Macron komt naar voren als een slaaf van Amerika.

Zo verdedigt RT zich tegen critici, stelt Aleksej Kovaljov, een Russische journalist gespecialiseerd in Russische staatsmedia. "Ze kunnen altijd zeggen: we doen enkel verslag van wat anderen zeggen."

Complottheorieën

RT functioneert tevens als podium voor complottheorieën. Ook die bedenken journalisten van de zender niet zelf, zegt Kovaljov. "Ze recyclen ze."

Neem de berichtgeving over MH17. RT liet een man aan het woord, "Carlos", die zich voordeed als een Spaanse luchtverkeersleider. Hij stelde dat twee Oekraïense gevechtstoestellen MH17 volgden vlak voor de crash. Later bleek de man helemaal geen luchtverkeersleider, maar een blogger. Ook kwamen er deskundigen aan het woord die zeiden dat MH17 niet met een BUK-raket neergehaald is, maar met een Israëlische Python-raket uit een Oekraïens toestel.

Zulke theorieën worden opgepikt door bloggers en rondgepompt door werknemers van Russische "trollenfabrieken": mensen die tegen betaling pro-Russische berichten op internet delen. De bedrijven worden betaald via schimmige constructies. Het Kremlin is beschuldigd van de financiering, maar ontkent betrokkenheid.

RT's werkwijze was voor meerdere journalisten reden om te vertrekken. Nieuwslezer Liz Wahl kondigde haar vertrek tijdens een rechtstreekse uitzending aan: "Ik kan geen deel uitmaken van een zender betaald door de Russische regering die de acties van Poetin vergoelijkt."

Anderen vertrokken omdat de doorgroeimogelijkheden beperkt zijn: het management bestaat uitsluitend uit Russen. Buitenlanders worden nooit helemaal vertrouwd, zeggen oud-medewerkers. Want RT blijft voor alles een kanaal om de Russische regering te verdedigen tegen buitenlandse mogendheden.

Toch solliciteren buitenlandse journalisten voor RT. Vaak weten ze wel dat RT het nieuws met een draai presenteert. Maar media in hun eigen land vertrouwen ze ook niet. Aleksej Kovaljov: "Veel buitenlanders denken: RT wordt dan wel betaald door de Russische regering, maar die kan niet slechter zijn dan onze eigen regering. En er zijn mensen die alles doen zolang de baan goed betaalt." En RT betaalt goed.

De voormalig Europa-verslaggever vertrok uit onvrede over RT's berichtgeving over de annexatie van de Krim en de oorlog in Oost-Oekraïne. "Kerels in bivakmutsen met geweren noemden wij zelfverdedigingstroepen." Discussies over zulke redactionele beslissingen eindigden altijd hetzelfde. "Dan zeiden ze: dit is niet de BBC. Als je utopische journalistiek wil bedrijven, dan ga je maar bij de BBC werken."

Macron: "Le Pen zet Russen in voor nepnieuws"

De Franse presidentskandidaat Emmanuel Macron heeft een klacht ingediend tegen onbekenden wegens de verspreiding van "valse geruchten" dat hij een offshore-rekening op de Bahama's zou hebben. In het tv-debat van woensdag zinspeelde zijn rivale Marine Le Pen hierop.

Berichten over een geheime rekening circuleren al enkele dagen op internet. "Marine Le Pen heeft troepen op internet achter zich die valse geruchten verspreiden", zei Macron. "Sommige daarvan zijn gelieerd aan Russische belangen."

Macron beschuldigt Rusland ervan valse informatie over hem te verspreiden, teneinde de pro-Russische kandidaten Le Pen en de inmiddels uitgeschakelde François Fillon in het zadel te helpen.

Volgens onderzoeker Nicolas Vanderbiest is de Amerikaanse pro-Trumpsite Disobedient Media de bron van het verhaal over Macrons rekening op de Bahama's. Vervolgens is het verder verspreid via 213 Franstalige twitter-accounts die zeer actief zijn in het retweeten van berichten van RT en Sputnik.

In februari "waarschuwde" RT voor onthullingen van klokkenluiderssite WikiLeaks over Macron. "De laatste verklaringen van Julian Assange geven aanleiding te denken dat er compromitterende informatie over Emmanuel Macron kan worden onthuld", aldus RT destijds. Tot dusverre zijn zulke onthullingen uitgebleven en hebben de Russische inspanningen nauwelijks invloed op de campagne gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234