Zaterdag 16/01/2021

'Neonazi' Günter Grass niet langer welkom in Israël

Omdat hij een kritisch gedicht schreef over Israëls oorlogsdreigement aan Iran is Günter Grass, de bekendste auteur van Duitsland, niet meer welkom in Israël. Binnenlandminister Eli Yishai legt een verband tussen Grass' kritiek en diens oorlogsverleden als jonge Waffen-SS'er.

Het gedicht dat de 84-jarige Nobelprijswin-naar in de Süddeutsche Zeitung publiceerde, zorgt zowel in Israël als in Duitsland voor bijzonder hevige reacties. In het prozavers verweet Grass Israël dat het land de wereldvrede op het spel zet en hekelde hij de 'huichelarij' van Israëls westerse bondgenoten. Jeruzalem dreigt volgens Grass "allesvernietigende raketkoppen af te schieten terwijl het bestaan van een enkele (Iraanse, red.) kernbom nog bewezen moet worden". Grass vraagt een onbelemmerde en permanente controle door een internationale instantie van zowel Israëls als Irans nucleaire installatie. Eén Israëlische aanval zou het Iraanse volk, onderdrukt door "een praatjesmaker", van de kaart vegen, hoewel enkel vermoed kan worden dat Iran aan een atoombom werkt.

Grass betreurt dat hij al die tijd gezwegen heeft, maar schrijft dat toe aan zijn verleden bij de Hitlerjugend en de vrees om als een antisemiet gebrandmerkt te worden.

Cynisme

De reactie van Israëlisch binnenlandminister Yishai kon niet scherper zijn: "Grass' gedichten wakkeren de vlammen van haat op tegen Israël en het Israëlische volk. De schrijver promoot de ideeën die hij koesterde toen hij een uniform van de Waffen-SS droeg." Daarmee verwijst de minister naar het feit dat Grass zich op het einde van de Tweede Oorlog als zeventienjarige liet inlijven in Hitlers leger; een feit dat hij pas in 2006 bekendmaakte. Yishai zegt dat Grass niet meer welkom is in Israël en maakt daarbij gebruik van een wet die het mogelijk maakt ex-nazi's de toegang tot het land te ontzeggen.

Ook de zeer conservatieve buitenlandminister Avigdor Lieberman mengde zich in de discussie. "Het gedicht is een expressie van cynisme dat leeft bij sommige westerse intellectuelen die enkele boeken meer willen verkopen door de Joodse natie voor een tweede maal op het altaar van de waanzinnige antisemieten te offeren."

De Duitse politieke wereld distantieert zich van Grass. Buitenlandminister Guido Westerwelle verklaarde dat elke vergelijking tussen Israël en Iran 'absurd' is. De centrale raad van Duitse Joden heeft de uitspraken veroordeeld en noemt de tekst een agressief pamflet. "Het is triest hoe Grass Israël demoniseert. Het is niet Israël, maar Iran dat de wereldvrede bedreigt." Ook in de Duitse pers krijgt Grass zware tegenwind. Die Welt noemde Grass "de eeuwige antisemiet" en Der Tagesspiegel heeft het in vergelijkbare termen over de schrijver.

Maar op websites van andere belangrijke kranten als de Frankfurter Allgemeine Zeitung nemen vele Duitsers het dan weer op voor Grass. De discussie lijkt zich toe te spitsen op de vraag of Duitsers zomaar het recht ontzegd kan worden om kritiek te leveren op Israël: "Enkel in Duitsland wordt een valabele kritiek op Israëls oorlogszuchtige gedrag gevolgd door het gekraak van de poorten van een concentratiekamp", schreef een van de commentatoren.

In Göttingen werd een standbeeld dat Grass vorig jaar aan de stad schonk beklad met beledigende slogans. Op de sokkel van het beeld dat op de universiteitscampus staat, is de tekst "SS! Günni, houd je muil" geschreven. Van de daders ontbreekt ieder spoor, zei de politie vandaag.

Maar ook in Israël zelf zijn de meningen verdeeld. De conservatieve The Jeruzalem Post vindt dat Grass zijn gedicht moet terugtrekken "om zo zijn moreel bankroet te verijdelen". Maar Ha'aretz vindt de uitlatingen van de Israëlische regering dan weer 'hysterisch'. "Het enige wat Grass deed, was een gedicht schrijven, maar de Israëlische staat reageerde met hysterie." Elke kritiek op de Duitse auteur moet gebeuren "binnen het liberaal-democratische kader" waarbinnen "iedereen het recht heeft om zijn meningen te uiten, hoe provocatief die ook mogen zijn".

Risico

Grass denkt er niet aan om zijn woorden terug te nemen. Wel verduidelijkte hij de jongste dagen dat zijn verbale aanval niet tegen het Israëlische volk was gericht, maar tegen het beleid van premier Benjamin Netanyahu. "De man die Israël momenteel de grootste schade toebrengt, is Netanyahu. Ik had dat in mijn gedicht moeten preciseren." Maar meer correcties zal Grass niet uitvoeren. "Ik heb Israël in het verleden meermaals verdedigd. Ik heb het land ook al vaak bezocht en hoop oprecht dat het land blijft bestaan en vrede vindt met zijn buren. Maar ik blijf erbij dat de huidige immanente bedreiging van een preventieve aanval op Iran een nooit gezien risico inhoudt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234