Zaterdag 15/05/2021

'Neen, deze film is niet tegen Disney gericht'

Een van de producers van de uitstekende computeranimatiefilm Shrek is Jeffrey Katzenberg, die bij Disney ooit verantwoordelijk was voor de immens succesrijke renaissance van de tekenfilmafdeling. Maar toen liep het sprookje fout af. En hoewel Katzenberg het in alle toonaarden ontkent, kan deze Shrek moeilijk anders bekeken worden dan als een zéér grappige afrekening.

Cannes / Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Zo lijkt de kasteelruïne van de boosaardige draak in Shrek opvallend op het bekende Disney-logo en ook het megalomane optrekje van de boosaardige Lord Farquaad, waarin sommigen zelfs de gelijkenis van grote Disney-baas Michael Eisner menen te herkennen, is zichtbaar geïnspireerd op de Disney-pretparken, compleet met wachtkoorden en souvenirshops.

Jeffrey Katzenberg was indertijd bij Disney dé stuwende kracht achter tekentriomfen zoals The Little Mermaid, Beauty and the Beast, Aladdin en The Lion King. Maar na een stevige ruzie met baas Eisner (die hem niet tot tweede in rang wou promoveren) sloeg Katzenberg de deur achter zich dicht en er volgde zelfs een bittere gerechtsprocedure. Naar ander werk moest Katzenberg nochtans niet lang zoeken, want in '94 richtte hij, samen met Steven Spielberg en David Geffen, de nieuwe Hollywood-studio Dreamworks op. De wonden van de breuk met Disney zijn blijkbaar nog steeds niet geheeld, maar Katzenberg kan er nu wel grapjes over maken. In een film als Shrek bij voorbeeld, maar tijdens interviews houdt hij zich nog steeds diplomatisch op de vlakte.

"Neen, Shrek is niet tegen Disney gericht. Helemaal niet. Het is gewoon een andere film, die zijn eigen, originele pad bewandelt. Disney beschikt over een prachtige, buitengewone erfenis - met onder meer een welbepaald waardenpatroon - en dat is één van de redenen waarom het zo krachtig is en generatie na generatie blijft aanspreken. Tussen haakjes: toen ik bij Disney was, vond ik het werken binnen dat systeem absoluut niet hinderlijk of beperkend. Ze hebben hun eigen wereld gemaakt. Wat zij doen, doen zij uitstekend. Om dat terrein zijn we niet in competitie. Maar bij Dreamworks willen wij die muren wegblazen om dingen te kunnen doen die anders zijn, die uniek zijn. Daarom heeft elke animatiefilm bij Dreamworks zijn eigen waardenset. Shrek is bij voorbeeld een zeer oneerbiedige en subversieve film, die nooit door Disney gemaakt zou worden. Bij Antz hadden we de ambitie een gesofisticeerde karakterkomedie te maken. Met The Prince of Egypt wilden we een ernstige, dramatische film maken. Ook Chicken Run was een unieke onderneming. Bij The Road to El Dorado... tja, van die film weet ik niet zo goed wat we daarmee geprobeerd hebben, maar het heeft in ieder geval niet gewerkt (lacht). Ik weet natuurlijk wel wat we geprobeerd hebben, namelijk een film maken waarin we het verhaal vertellen doorheen de ogen van de sidekicks, de doorgaans oneerbiedige nevenpersonages. Onze volgende film, in traditionele animatie, wordt Spirit, Stallion of the Cimarron, over de avonturen van een paard dat de wereld intrekt om kennis en begrip te verwerven over wat er met het Wilde Westen staat te gebeuren. Dat wordt de eerste tekenfilm sinds The Lion King, waarin het hele verhaal verteld wordt vanuit het standpunt van dieren. Maar in dit geval zullen de dieren niet spreken. Er is een klein beetje vertelling, maar verder geen 'voice-performances' en ook geen liedjes. Dat is dus opnieuw een grote uitdaging. Het moet de puurste animatiefilm worden die ooit gemaakt werd, want er wordt alléén animatie gebruikt om het verhaal te vertellen."

Alhoewel in Shrek duchtig de spot wordt gedreven met de Disney-manier om sprookjes te vertellen, eindigt de film ook hier met een happy end, al bevat de klassieke slotzin wel een ongewoon adjectief, namelijk: ze leefden nog lang, lelijk en gelukkig.

"Onderhuids zit er toch een prachtige en krachtige boodschap in Shrek, maar in tegenstelling tot een Disney-film lopen wij daar niet mee te koop. Waar het in essentie op neer komt, is dat Shrek van zichzelf moet leren houden. Hij moet leren zichzelf niet langer te beoordelen met de normen en criteria van anderen. De film zegt tegen ieder van ons, overal ter wereld, dat we onszelf moeten accepteren zoals we zijn. En we moeten daarin geluk en voldoening weten te vinden. We mogen ons leven niet laten leiden door magazines die ons vertellen welke kleren we moeten dragen, door televisiecommercials die ons tonen hoe we er moeten uitzien. Het is pas als we van onszelf leren houden, dan anderen ook van ons kunnen houden. En dat is precies wat er met Shrek gebeurt. Hij zegt het zelf in het begin: 'Iedereen vindt mij een groot, lelijk, stinkend monster'. Maar dan ontmoet hij op een dag een sprekende ezel, die hem vertelt dat hij nooit in die termen over hem gedacht heeft. En voor Shrek is dat een soort openbaring. In de film is dat gewoon een heel mooie scène, een kort moment, waarbij de kijker dus niet meteen denkt: 'Aha, dit gaat hier over zelfaanvaarding!'. Maar het zit er dus wél in, zonder dat we die boodschap er bij het publiek willen inhameren. Maar ze dragen het volgens mij wél met zich mee. En daar ben ik trots op."

Hoe kijkt Jeffrey Katzenberg aan tegen die explosie van CGI-techniek én talent? Betekent dit nu het definitieve einde van de traditionele tekenfilm? Sommigen denken/vrezen zelf dat Computer Generated Images binnenkort een bedreiging zullen vormen voor de gewone speelfilm, de zogenaamde 'live action'.

Hij schudt meteen het hoofd. "Enkele recente tekenfilms, gemaakt met traditionele animatie, hebben het niet zo goed gedaan in de bioscoop. Maar die films waren niet echt goed en dus verdienden ze ook niet beter. De recente CGI-films waren uitzonderlijk goed en hebben uitstekend gepresteerd aan de kassa. De perceptie is dus dat de CGI-techniek triomfeert, maar volgens mij waren die tekenfilms gewoon niet goed genoeg. Ze waren niet 'speciaal' genoeg, het publiek is bepaalde formules blijkbaar een beetje moe. We moeten dus nieuwe, andere dingen verzinnen. Wat de CGI-techniek in het algemeen betreft, geloof ik niet in fotorealisme. Eerst en vooral: als men fotorealisme wil, waarom gaat men dan niet gewoon filmen? Waarom dan al die moeite doen om te animeren? Het is veel moeilijker en nog steeds veel duurder. Dat lijkt me dus een domme aanpak. Misschien wordt het ooit anders, maar voorlopig heeft het fotorealisme van CGI-animatie nog steeds iets 'on-organisch'. Er gebeurt iets dat als het ware de essentie van het leven tempert en verzwakt. En dat is nog steeds zichtbaar. Bij traditionele animatie heeft men hetzelfde probleem met rotoscoping. Dat is de techniek waarbij men echte acteurs filmt en dan die figuren traceert, de lijntjes dus gewoon natekent. Bij Pocahontas heeft men op die manier gewerkt. Maar ook hier geldt dat men zo de natuurlijke, vloeiende emotie wegneemt van het tekenen met de vrije hand. Zo'n rotoscope-proces is minder levendig, less life-giving. Hetzelfde geldt momenteel dus nog steeds voor het streven naar fotorealisme via CGI-animatie. In de toekomst zal men misschien de software ontwikkelen die dit wél mogelijk maakt, maar dan blijft de vraag waarom men die computeranimatie zou gebruiken voor mensen. Behalve om de plaatsen te vullen in een of ander sportstadium tijdens de opname van een speelfilm. Bij ons wordt de ontwikkeling van de technologie voortgestuwd door de behoeften van de verhalen die we willen vertellen en niet omgekeerd. Men moet de kar niet voor het paard spannen. Het is dus niet zo dat wij met computerexperts zitten die plots ontdekken hoe ze gordijnen kunnen doen opbollen, waarna ze het kantoor komen binnengestormd met de vraag om opbollende gordijnen in een film te verwerken (lacht). Het állermoeilijkste shot in Shrek is dat moment waarop melk wordt uitgeschonken in een glas. Voor het publiek betekent dit twee keer niets. Je ziet nauwelijks waar het glas staat en het is een onbekende hand, die de melk inschenkt. En van zodra dat gebeurd is, trekt de camera weg naar voeten die de kamer binnenkomen. Later zal duidelijk worden waarvoor die melk gebruikt zal worden. Alhoewel het dus zéér moeilijk was om dat melk-shot te maken, blijven we daar niet bij hangen. Als we ons werk goed gedaan hebben, moet al die moeite onzichtbaar blijven.",

Jeffrey Katzenberg: 'Als we ons werk goed gedaan hebben, moet al de moeite onzichtbaar blijven'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234