Dinsdag 06/12/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Neen, de herovering van Cherson zou geen ommekeer zijn

null Beeld AP
Beeld AP

Op basis van de beperkte informatie lijkt het groots aangekondigde tegenoffensief van Oekraïne geen gamechanger. Toch is de campagne in Cherson levensbelangrijk. ‘Dit gaat om de navelstreng voor Oekraïne.’

Bruno Struys

Vijf dagen na de start van het Oekraïense tegenoffensief in het zuiden is het moeilijk om helder zicht te krijgen op successen of verliezen. Het is zelfs onduidelijk of dit nu de grote campagne is die westerse analisten al weken aankondigen.

Het Oekraïense leger vraagt geen beelden uit Cherson te delen en heeft journalisten de toegang tot de frontlinie ontzegd tot ten minste maandag, ongezien in de zes maanden sinds het begin van de Russische oorlog. Ze vragen de Oekraïners om geduld. Al sinds begin maart is de stad in handen van Rusland.

“Oekraïne wil de stad terug om de druk op het zuidelijk front te verhogen”, zegt Kris Quanten, professor krijgsgeschiedenis aan de Koninklijke Militaire School. “De Russen zijn nu verplicht om hun troepen ook over Cherson te verspreiden, waardoor ze in het oosten minder sterk staan.”

De schaarse getuigenissen uit de regio rond Cherson hebben het over zware gevechten. CNN was een van de enige nieuwsmedia die, al op dag één van het offensief en op basis van een anonieme bron in het Oekraïense leger, stelde dat vier dorpjes waren teruggewonnen. Oekraïne heeft meerdere bruggen, ook tijdelijke pontons, over de rivieren aan Cherson geraakt of vernietigd.

Een man rijdt op zijn motorfiets dicht bij de frontlinie in Mykolajiv in Oekraïne.  Beeld AFP
Een man rijdt op zijn motorfiets dicht bij de frontlinie in Mykolajiv in Oekraïne.Beeld AFP

In de as

De stad, die voor de oorlog 280.000 inwoners telde, is de toegangspoort tussen de Dnjepr-rivier en de Zwarte Zee en is economisch van groot belang. Verschillende analisten zijn er niet van overtuigd dat Oekraïne veel kans maakt om ze te heroveren.

“Oekraïne kan het zich niet veroorloven om zoals de Russen hun eigen steden volledig in de as te leggen, dus zijn ze op een inname met artillerie en luchtoverwicht aangewezen, maar daar hebben ze onvoldoende troepen voor”, zegt Quanten.

De Oekraïense strijdkrachten hebben al wel eerder verbaasd in deze oorlog. Anders gezegd, de sterkte van het Russische leger is al wel eerder overschat. Maar zelfs als Oekraïne erin zou slagen Cherson te heroveren, dan nog is dit niet de beloofde ommekeer in de oorlog, denkt Quanten.

“Dat zou zeker een opdoffer voor de Russen zijn, maar eigenlijk liggen de grote lijnen al vast”, zegt Quanten. “Er zullen nog wel tactische successen op het terrein komen, maar noch Oekraïne, noch Rusland kan die omzetten in strategische successen.”

Een strategisch succes zou betekenen dat het verloop van de oorlog erdoor wijzigt. Ook Illia Ponomarenko, militair journalist bij The Kyiv Independent, denkt dat de operatie niet zozeer gaat om terreinwinst.

“Het is niet zo dat hiermee de bevrijding van Oekraïne is ingezet”, zegt analist Sven Biscop (UGent en Egmont Instituut). “Een herovering van Cherson schuift het front wat op, en dan is Zelensky zekerder dat Rusland niet kan doorstoten naar Odessa, maar heeft geen strategisch effect. Deze oorlog is in een patstelling beland.”

Schwerpunkt

De timing van dit offensief is dan ook niet toevallig. Het Kremlin plande in deze regio een referendum voor aanhechting bij Rusland rond 11 september en Oekraïne wil dat uitstellen. Bovendien loopt de zomer op zijn einde en zal de winter de situatie op het terrein letterlijk en figuurlijk bevriezen. Door een grote campagne te lanceren kan Oekraïne nog eens iedereen enthousiast maken.

“Het is een signaal naar de eigen bevolking, maar vooral ook naar de westerse”, zegt Quanten. “De logistieke steun vanuit het Westen staat steeds meer ter discussie, door de oplopende energieprijzen, en Zelensky kan met dit offensief nog eens het nut van de westerse wapens tonen.”

Een inwoner van Mykolajiv kijkt naar zijn huis. Het is helemaal vernietigd na een raketaanval eerder deze week. Beeld AFP
Een inwoner van Mykolajiv kijkt naar zijn huis. Het is helemaal vernietigd na een raketaanval eerder deze week.Beeld AFP

Dat is belangrijker dan het lijkt. De Pruisische generaal Carl von Clausewitz had het over het Schwerpunkt: verliest een strijdmacht dat zwaartepunt, dan zal hij de oorlog willen beëindigen. Voor de Oekraïense strijdmacht is dat de westerse steun. “Dit gaat om de navelstreng voor Oekraïne”, zegt Quanten.

Bevroren conflict

Een bevroren conflict is een lastige waarheid voor Zelensky, waarmee hij riskeert de aandacht uit het Westen te verliezen, zoals ook gebeurde na de Russische invasie van de Krim in 2014. “Heel misschien starten er dan gesprekken over een staakt-het-vuren”, zegt Biscop. “Die hebben het voordeel dat het bloedvergieten stopt, maar het nadeel dat zoiets de status betonneert.”

Daar lijkt geen van beide partijen toe bereid. Zelensky maakte eind augustus, op de nationale feestdag, nog eens duidelijk dat zijn land uit is op de volledige bevrijding van “alle vijfentwintig regio’s, zonder enige toegeving of enig compromis”.

Hergroeperen

Beide partijen zullen zich deze winter hergroeperen en het valt nu nog niet te voorspellen of Rusland meteen na de winter weer een grootschalig offensief start, of we daarentegen vertrokken zijn voor jaren van speldenprikken en partizanenoorlog. Het lijkt alvast uitgesloten dat dit Rusland, onder Poetin, definitief tevreden zal zijn met de behaalde territoriumwinst.

“De huidige impasse van het offensief en de triomfantelijke verklaringen van de Russische propaganda kunnen de illusie wekken dat er beperkte militaire doelstellingen worden nagestreefd ten dienste van een realistisch beleid”, zei luitenant-generaal Marc Thys, de nummer twee in het Belgisch leger, deze zomer in een interview met het Belgisch Militair Tijdschrift. Waarna Thys nog eens de imperiale bedoelingen van Rusland uiteenzette.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234