Zondag 18/04/2021

Intelligentie

Neem minder domme beslissingen dankzij deze denktips

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Ook mensen met een hoog IQ maken (oer)domme beslissingen. Intelligentie is geen garantie voor rationeel of wijs denkwerk. Het grote probleem schuilt volgens experten in ons onderwijssysteem. "We leren niet denken op een manier die nuttig is voor de rest van ons leven", klinkt het betoog. En dat heeft best wat gevolgen.

Zo kan je perfect de primus van de klas zijn, terwijl je een ramp bent op vlak van leiderschap. "Precies die mensen hebben vaak de leiding over bedrijven en zelfs samenlevingen. Helaas zijn ze buitengewoon incompetent. Het zijn misschien vakmannen, maar ze hebben geen gezond verstand en geen ethiek", verklaart Robert Sternberg van Cornell University.

Denkpatroon

Het alternatief is een opleiding die mensen leert hoe ze efficiënter moeten denken zodat iedereen, los van zijn of haar IQ, minder domme stoten doet.

1. Weg met denkbeeldige superioriteit
We denken nogal snel dat we slimmer zijn dan onze gemiddelde medemens. Het is een fenomeen dat 'illusoire superioriteit' wordt genoemd. Vaak zijn het net de mensen met de minste capaciteiten die hier het meeste last van hebben. Daarnaast is er nog het probleem van 'confirmation bias', de neiging om alleen bewijzen aan te halen die je eigen standpunt ondersteunen. Nog in de ontkenning? Dan zullen psychologen zeggen dat je last hebt van een 'bias blind-spot', de neiging om de fouten in je eigen denkwerk te negeren. Zelfs ons onderbewustzijn is bevooroordeeld. Gelukkig kan je oefenen op het wegwerken van die blinde vlekken.

2. Maak plaats voor ruimdenkendheid
"Een mens zou zich niet moeten schamen om toe te geven dat hij wijzer is dan gisteren", klinkt het mooi. Voor psychologen valt deze denkwijze onder de noemer ruimdenkendheid (open-mindedness). Het omvat hoe je omgaat met onzekerheid en hoe snel en gemakkelijk je bereid bent om je visie aan te passen, gebaseerd op nieuwe bewijzen. Om dat te kunnen heb je echter nood aan intellectuele bescheidenheid, het in vraag kunnen stellen van de grenzen van je eigen kennis.

Op wat baseer je jouw beslissing? Hoe verifieerbaar zijn de argumenten? Welke extra informatie moet je opzoeken om een gebalanceerd standpunt te hebben? Heb je gelijkaardige situaties bekeken bij wijze van vergelijking? Deze stapjes klinken misschien banaal, maar het is gewoon een kwestie van consequent zijn, en je eigen onwetendheid durven in te zien.

3. Ga met jezelf in discussie
Om te ontsnappen aan vooringenomen oordelen, kan je deze simpele strategie toepassen. Kies het totaal tegenovergestelde standpunt en ga in discussie met je eigen overtuigingen. Deze interne dialoog kan hardnekkige vooroordelen doorprikken, net als overmoedigheid of de neiging om het eerste, het beste "bewijs" te aanvaarden.

4. Wat als...?
"Zelfs wanneer we niet in een schoolsysteem belanden dat gefixeerd is op memoriseren en scores, is de kans klein dat we flexibel genoeg leren denken om de juiste dosis creativiteit en praktisch inzicht in ons dagelijks leven te pompen", argumenteert Sternberg. Een manier om dat wel te doen, is de 'Wat als?'-vraag te stellen. Door verschillende hypotheses en eventualiteiten door je hoofd te laten gaan, verruimt je kijk vanzelf.

5. Back to basics
Verstrooidheid en afleiding lokken domme stoten uit. Zeker in complexe situaties is het aangeraden om met een heldere checklist te werken. Denk maar aan de overzichtelijke hygiënische voorschriften in een operatiekwartier. De impact van een chirurg die zijn handen vergeet te wassen kan namelijk best groot zijn. "Een eenvoudig blaadje papier kan levens redden", klinkt het.

"Bazen zijn vaak buitengewoon incompetent."Beeld THINKSTOCK
null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234