Woensdag 13/11/2019

Nee, we gaan niet zwijgen over terreur voor 'het goede doel'

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen.

Het was een prikkelende gedachte van Saskia De Coster: "Ik daag De Morgen uit om een week lang niet te berichten over terreur of aanslagen." (DM 7/6) Voor het antwoord gaan we u niet in spanning laten: dat gaan we niet doen.

Na Manchester poneerde Joris Luyendijk in De Standaard al "de keiharde waarheid dat er een informatie-infrastructuur is ontstaan waarin journalisten en media worden aangemoedigd en financieel beloond om het spelletje van de terroristen te spelen". En na de vorige 'brugaanslag' in Londen, op Westminster Bridge, ging auteur Simon Jenkins hem op BBC vooraf. "De BBC heeft een kant gekozen", stelde Jenkins. "En het is de kant van de terrorist. De prioriteit die nu in het nieuws gegeven wordt aan hen, helpt en ondersteunt terrorisme."

De Coster klinkt het radicaalst, maar eigenlijk zeggen Luyendijk en Jenkins hetzelfde. Door zo prominent aandacht te geven aan aanslagen, spelen media de terroristen in de kaart. We helpen hun boodschap van angst te verspreiden. Terrorisme is inderdaad een vorm van massageweld die rekent op een kettingreactie om de impact te maximaliseren. Media zijn daarin een belangrijke schakel. IS lijkt die strategie geperfectioneerd te hebben. De jihadi's weten hun barbaarse wereldbeeld netjes te combineren met een uiterst moderne kijk op klassieke en nieuwe media. Toch zou zwijgen dom en contraproductief zijn. Als we iets geleerd zouden mogen hebben uit de samenlevingsproblemen waarvan terrorisme van eigen makelij mee een gevolg is, dan wel dat wegkijken niet helpt. De volkswijsheid wil dat struisvogels hun kop in het zand steken bij gevaar. Fake news! Zelfs struisvogels zijn niet zo dom om te denken dat gevaar wel overwaait als ze de ogen sluiten.

De wortels van het terroristische kwaad zijn complex vertakt. Het is naïef om te denken dat mediastilte volstaat om dit 'onkruid' uit te roeien. In het beste geval trek je wat blaadjes mee.

Cynisch winstbejag?

Media zijn niet zonder fout. Dat nieuwsredacties terreurberichtgeving, welja, opblazen omdat dat 'clicks' genereert, zoals Joris Luyendijk suggereert, verraadt evenwel een kwalijke visie op het eigen beroep. Verdenk ons van alles, maar het is écht niet vanuit een cynisch winstbejag dat op de ochtend van 22 maart collega's vrijwillig de stad in getrokken zijn, om zo snel en accuraat mogelijk verslag uit te brengen van de aanslagen in Brussel en Zaventem.

Het was ook niet uit sensatielust dat zovelen de krant kochten, nieuwssites bezochten of tv keken. Goede, betrouwbare berichtgeving en duiding biedt op polariserende momenten juist kansen op beter inzicht.

Nieuws werkt niet volgens het principe van de verdelende rechtvaardigheid. De ene burgemeester die zich royaal laat vergoeden voor zijn mandaat in een daklozenorganisatie, haalt de voorpagina - volgens ons terecht. De honderden anderen, die elke dag gewoon hun job doen, blijven buiten beeld.

Nieuws is wat nu afwijkt, wat nu verwondert en ook wat nu verontwaardigt. Een aanslag op onschuldige burgers is in dat opzicht groter nieuws dan het hogere aantal slachtoffers dat dagelijks valt door ziekte of in het verkeer. In het grote horloge van de geschiedenis zijn kranten secondewijzers: nuttig, maar onvoldoende om te weten hoe laat het is.

Chicken game

Ook vandaag blijven klassieke media hun bescheiden rol spelen. Uit de niet te stelpen vloed aan informatie selecteren redacties het nieuws dat ze het meest relevant en betrouwbaar achten. Moedwillig die opdracht stopzetten op één specifiek thema wil zeggen dat die 'bemiddelende' rol wordt opgegeven.

Daarmee valt de nieuwsstroom niet stil. Burgers zullen hun nieuws zelf wel elders gaan zoeken. Terecht. Het zal sommigen van hen hoogstens bevestigen in hun wantrouwen tegen de gevestigde 'mainstream'-instellingen. Of moet op aanslagdagen ook het slot op het internet? Dan wenkt het despotisme van China of Turkije. Te vrezen valt zelfs dat een nieuwsembargo het probleem nog groter maakt. Media worden gedwongen in een chicken game met de terrorist: wie geeft het eerst op? Uiterst riskant. Als een aanslag met tien doden geen aandacht meer oplevert, zullen jihadi's zich dan koest houden? Of zullen ze op honderd doden mikken?

In plaats van zichzelf het zwijgen te laten opleggen, zouden redacties wel meer bescheidenheid aan de dag mogen leggen. Wij weten het ook niet altijd meteen, en het zou ons sieren om dat ook meer te tonen.

Zwijgen voor 'het goede doel' is een vorm van constructieve journalistiek die niet bij De Morgen past. Beter inzicht aanbieden lukt door juist een ruimer scala aan feiten en standpunten aan bod te laten komen. Met name ook standpunten waar we het niet mee eens zijn, zoals dat van De Coster.

► Schrijfster/columniste Saskia De Coster daagde deze krant uit om een week lang niet over terrorisme te berichten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234