Woensdag 13/11/2019

Nee, 'The Sopranos' was niet eerst

Wie dacht dat The Wire of Mad Men de eerste series waren die de kijker op 'moeilijker' drama trakteerden, heeft nog nooit gehoord van voorlopers als Crime Story en Wild Palms. Nu te ontdekken in het boek TV Shows.

Herinnert u zich die scène uit de politiefilmklassieker Heat (1995), waarin Al Pacino's personage ontdekt dat zijn vrouw vreemdgaat, de echtelijke woonst verlaat met alleen zijn tv-toestel onder de arm, en het ding vervolgens van blinde colère onderweg op de straatstenen kapotslaat? Regisseur Michael Mann recycleerde de scène bijna letterlijk uit zijn eigen tv-reeks Crime Story, waarmee hij in 1986 in alle stilte de manier veranderde waarop een verhaal werd verteld in een televisieserie.

Tv-feuilletons bestonden tot dan vooral uit afzonderlijke afleveringen, zodat nieuwe kijkers op ieder moment konden inpikken en de reclameblokken tussen ieder bedrijf dus optimaal opbrachten. Mann, die na twee seizoenen al zijn eigen Miami Vice uit handen gaf om het in zijn ogen interessantere Crime Story te maken, brak daarmee.

De reeks smeerde één enkel verhaal uit over twee seizoenen van elk 22 afleveringen. Het kat-en-muisspel tussen de geharde flik Mike Torello (Dennis Farina) en de opkomende misdadiger Ray Luca (Anthony Denison) in het Chicago van de jaren 1960 werd snel zo persoonlijk, en kende zo veel intriges, dat het na enkele episodes al moeilijk werd om nog in te pikken.

Groezelige karakters

Wanneer er vandaag wordt gepraat over de opkomst van de Amerikaanse tv-serie als een verhalend medium, luidt de consensus dat het pas echt tot volle wasdom kwam met The Sopranos (1999-2007), gevolgd door The Wire (2002-2008), Breaking Bad (2008-2013) en Mad Men (2007-2015). Het heilige vierspan van de Amerikaanse tv-fictie. Met David Lynch' Twin Peaks (1989) als verre voorloper.

Maar tv-critici liepen met de lancering van Crime Story ook al warm voor de nieuwe, gedurfde narratieve structuur van Michael Manns politie-epos. Er was echter nog een ander element waarmee Crime Story schitterde: morele grijswaarden. De flik uit de reeks raakte zo verbeten dat hij een eind verder ging dan wat mag volgens het boekje (zoals het aftuigen van arrestanten), en de drijfveren van de crimineel werden in het licht van zijn opvoeding en sociale context geplaatst. Een naturalistisch tv-gangsterdrama, ruim een decennium voordat The Sopranos dat element uitspeelde. "Andere flikkenseries lijken op doetjes in vergelijking met Crime Story", schreef het Amerikaanse weekblad Time in zijn tv-jaaroverzicht van 1986.

Meer nog: Crime Story vormde de échte avant-garde van een beweging die voor hetzelfde geld volledig had kunnen uitsterven. Na de commerciële neergang van Twin Peaks in 1990 waagden tv-makers zich namelijk niet meer aan gedurfde formats, tot regisseur Oliver Stone het in 1993 nog eens probeerde met Wild Palms. Een zes afleveringen durende minireeks over het verrechtste Amerika van 2007 (verre toekomst in de vroege jaren 90), dat in al zijn maatschappelijke geledingen werd geleid door een Tea Party-achtige beweging die The Fathers heette.

De serie zette in veel opzichten ook een volgende stap. Het was een schatkist aan thema's en ethische vraagstukken, met de toen in opgang zijnde polemiek over nieuwe mediatechnologieën als rode draad. "Je wilde iets anders? Hier is het", schreef The New York Times in een kritiek van de eerste aflevering.

Toen pas kwam Home Box Office (HBO) op de proppen, de Amerikaanse betaalzender die aan het eind van de jaren 90 ook bekend wilde staan voor zijn krasse eigen tv-fictie. Nog niet met The Sopranos, dat pas twee jaar later zijn aanvang zou nemen, maar wel met Oz (1997), een snoeihard drama over het leven in een fictieve superbeveiligde gevangenis, waar de zwaarste criminelen in de VS opgesloten zitten.

In die serie kwam de botsing van karakters soms op godsgruwelijke wijze aan de oppervlakte. Kruisigingen, cipiers met uitgestoken ogen, verkrachtingen: er werd weinig uit de weg gegaan.

En dat hoefde ook niet: de reeks zat achter de betaalmuur, moest niet overleven op reclame-inkomsten en stond dus los van de commerciële realiteit waaraan voorlopers Crime Story (dat op de open zender NBC liep) en Wild Palms (op ABC, eveneens een grote publiekszender) wel moesten beantwoorden. "Ik vertelde mijn moeder van 75 jaar dat ze er niet naar mag kijken", zei Oz-bedenker Tom Fontana hierover in een interview met het blad Entertainment Weekly.

Jürgen Müller, TV Shows, Taschen, 800 p., 49,99 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234