Maandag 24/02/2020

Nee, op de PS hoeven de Bende-speurders niet te rekenen

De cel-Jumet heeft nu twintig nieuwe Bende-verdachten. 'Sommige van die mensen zijn bereid te praten, maar enkel onder zeer strikte voorwaarden'

Het verrassendste bericht kwam deze week uit Charleroi. Er is misschien toch nog hoop voor het onderzoek naar de Bende van Nijvel. 'Geef ons een wet op de spijtoptanten en we kunnen verder', zeggen de speurders. Njet, zegt Elio Di Rupo. Douglas De Coninck vroeg zich af waarom.

Terroristen dus. Na achttien jaar onderzoek is justitie erachter gekomen dat een bende die in het wilde weg vrijdagavond-shoppers en hun kinderen neermaait, misschien wel wat anders voor ogen zou kunnen hebben dan een buit die bestaat uit wat geld, sigaretten en een paar flessen whisky. Tijdens de jaarlijkse infovergadering met nabestaanden van de 28 Bende-doden was onderzoeksrechter Jean-Claude Lacroix woensdag opeens "honderd procent" zeker. "Dit waren geen gangsters, dit waren terroristen." Een leidinggevende speurder voegde eraan toe: "Uit ons onderzoek is gebleken dat België in de jaren tachtig een speeltuin was voor een aantal officiële organisaties en diensten die hier van alles hebben geprobeerd."

De P2-loge? De CIA? De KGB? De rijkswacht? De Stasi? Het leger? Een geheim genootschap van kinderen van oostfrontstrijders? You name it. Nogal wat nabestaanden sloegen zich voor het hoofd. Zij die op eerdere vergaderingen seconde na seconde uitgelegd kregen hoe hun vaders, moeders of kinderen schuilend voor de kogelregen achterna werden gezeten door mannen met bivakmutsen en riotguns - net zo lang tot ze dodelijk konden worden getroffen - hebben nooit kunnen of willen geloven dat dit "gewone gangsters" konden zijn. Ook al hadden mensen als de Nijvelse procureur Jean Deprêtre in de jaren tachtig met zoveel stelligheid verkondigd dat al die "zotte theorieën" alleen konden dienen om "boekskes te verkopen".

De Bende-speurders hebben een nieuw spoor, zoveel is duidelijk. We moeten een jaar of tien terug in de tijd voor onderzoeksmagistraten in het Bende-dossier zich aan zo'n affirmatieve uitspraken waagden.

Op de bijeenkomst werd nog meer gezegd. Aan de vooravond had de Bergense advocaat-generaal Claude Michaux, de man die nu al een jaar of tien de rol van openbaar ministerie vervult, aangekondigd dat hij van de gelegenheid gebruik zou maken om bij justitieminister Marc Verwilghen (VLD) een warm pleidooi te houden voor twee substantiële wijzigingen aan de Belgische strafwet.

Allereerst is er het probleem van de verjaringstermijnen. Wie in België een moord pleegt en uit de handen van justitie weet te blijven, kan twintig jaar later met een brede smile aan iedereen vertellen dat hij het was. Strafrechtelijk heeft hij niks meer te vrezen. Door een vreemde kronkel in de strafwet genaamd "stuiting" kan het soms zelfs al na vijftien jaar of minder.

De Bende van Nijvel pleegde haar aanslagen tussen september 1982 (overval op wapenhandelaar Dekaise) en november 1985 (de acht doden in Aalst). "Ik heb onlangs alles nog eens geverifieerd", zegt Michaux. "Onze deadline is november 1985. Het strafdossier is wel degelijk goed onderhouden. Vergis u niet. Het blijft nog altijd mogelijk om de Bende van Nijvel te berechten."

De Aalsterse advocaat Peter Callebaut, die een aantal families vertegenwoordigt, is daar niet zo zeker van: "Stel dat de Bende zich morgen spontaan komt overgeven bij justitie, dan duurt het nog járen voor een eventueel proces zou kunnen beginnen. Breng zo'n megadossier maar eens voor een raadkamer. Wij vrezen dat het dossier vandaag de facto al verjaard is."

Maar indien dat niet zo is, moeten de daders natuurlijk eerst nog worden gevonden. In dat verband had Michaux woensdag nog iets anders op zijn verlanglijstje voor de minister staan: "Ja, een wet op de spijtoptanten. Wij hebben nood aan een wettelijk kader dat justitie toelaat tot in detail deals af te sluiten met daders die willen praten, en eventueel ook schikkingen te treffen om die mensen achteraf bescherming te bieden. Wij kunnen enkel vaststellen dat een dergelijke wet in haast alle geciviliseerde landen bestaat, behalve in België. Over het nut valt niet echt veel te discussiëren. Hoe is in Italië destijds operatie Schone Handen van start kunnen gaan."

Justitieminister Marc Verwilghen (VLD), zelf aanwezig was op de vergadering in Charleroi, nam geen blad voor de mond. "Hij zei woordelijk dat er voor beide wetswijzigingen al een hele poos wetsvoorstellen klaa liggen, maar dat een welbepaalde regeringspartij ervoor zorgt dat ze consequent van de agenda van de ministerraad worden afgevoerd", legt Callebaut uit. "Nee, hij zei er niet bij welke partij."

Johannes Thuy, woordvoerder van minister Verwilghen, blijkt bereid een tip van de sluier op te lichten: "Laat het ons een welbepaalde Franstalige socialistische partij noemen. Mag ik u er en passant op wijzen dat de afgelopen twintig jaar in totaal zeven parlementaire onderzoekscommissies erop hebben gewezen dat er in België dringend nood is aan een regeling voor spijtoptanten? Van de eerste Bende-commissie, over de commissie-mensenhandel, tot de commissie-Dutroux. Weinig mensen schijnen ook nog te weten dat het dankzij zo'n wet is dat Al Capone ten val kon worden gebracht."

Waarom wil de PS, toch niet echt happig om nog maar eens te worden geassocieerd met de maffia, niet weten van zo'n antimaffiawet? "Zeggen ze dat in Vlaanderen?", reageert de woordvoerster van Elio Di Rupo. "Ze doen maar. Wij als PS verzetten ons inderdaad tegen het wetsontwerp op de spijtoptanten. Wij zullen dat nooit goedkeuren. Om filosofische en ethische redenen. Wij vinden het in essentie onaanvaardbaar is dat justitie deals afsluit met criminelen. Men zwaait nogal snel met voorbeelden van grote dossiers die konden worden opgehelderd dankzij de in ruil voor strafvermindering bekomen medewerking van criminelen, maar dat mag zéker geen regel worden. Tegenover elk succes staat een mislukking. Denk maar aan het onderzoek tegen de Italiaanse ex-premier Andreotti, waarvan achteraf bleek dat enkele maffiosi de politie maandenlang voor de gek heeft gehouden. Dan blijkt zo'n wet een invitatie te zijn voor mythomanen en mensen die er genoegen in scheppen het hele gerechtelijke apparaat voor de gek te houden."

Elio Di Rupo kent zo iemand. De jonge homofiel Olivier Trusgnach, die in de nadagen van de zaak-Dutroux in ruil voor kwijtschelding voor een straf in verband met wat gestolen zilverwerk, de Brusselse gerechtelijke politie op zijn wenken bediende. Di Rupo zag zich in enkele kranten afgeschilderd als een pedofiel. Toont de zaak-Trusgnach echter niet in de eerste plaats aan dat ook zonder spijtoptantenwet er volop ruimte is voor deals met justitie?

"Vast en zeker", klinkt het bij de PS. "Maar nu is het ergens nog onder controle. Met het wetsontwerp-Verwilghen dreigen we af te dalen naar een systeem waarbij eerst strafvermindering wordt beloofd en de crimineel, nadát hij die formele belofte al op zak heeft, aan het fantaseren kan gaan. En verder is er voor de PS vooral het ethische aspect. Je stelt geen onschuldige burgers bloot aan een systeem waarbij bekende criminelen de touwtjes van een gerechtelijk onderzoek in handen houden. Men zegt nu: ja, het systeem staat in heel Europa. Wel, dat is onjuist. In Duitsland komt men er alweer van terug."

De pleidooien voor een Belgische spijtoptantenwet kwamen er tot nu toe vooral naar aanleiding van een aantal grote onderzoeken omtrent drugs- en mensenhandel. In het dossier van de Bende van Nijvel was daar - hoe hopeloos het onderzoek er al sinds jaar en dag ook lijkt voor te staan - amper sprake van. Waarom vinden de magistraten in Bergen en Charleroi zo'n wet dan nu plots zo dringend? "Eén plus één is nog altijd twee", zegt een speurder. "Dit pleidooi is een logisch gevolg van de huidige staat van het onderzoek."

Ook andere bronnen bevestigen het, de een op een iets minder cryptische toon dan de andere: de speurders van de cel-Jumet hebben momenteel nog een lijstje voor zich met de namen van een twintigtal verdachten. Het gaat hoofdzakelijk om mensen die in de periode van de Bende-aanslagen actief waren bij de een of andere ordedienst: leger, rijkswacht... De namen van ex-rijkswachters Madani Bouhouche, Robert Beijer en anderen eeuwige verdachten staan al niet meer op dat lijstje. Ook gangsters als Johnny De Staerke zijn geen doelwitten meer. De speciale speurderscel in Jumet heeft nu zeer sterk de indruk - "honderd procent zeker" - dat de ware daders zo professioneel waren, dat zij het onderzoek vrolijk konden orchestreren door her en der valse sporen achter te laten en ervoor te zorgen dat gerecht, burgerlijke partijen en pers jarenlang de verkeerde kant bleven opkijken.

Het spreekt voor zich dat als de cel-Jumet twintig "nieuwe verdachten" heeft, dat ze zich niet beperkt tot het opstellen van een lijstje om aan de muur te hangen. "Sommige van die mensen zijn bereid te praten, maar enkel onder zeer strikte voorwaarden", zegt een dicht bij het onderzoek betrokken bron.

De huidige speurderscel in Jumet kreeg - en dat is naar Belgische normen veeleer uitzonderlijk - nog niet te maken met boos opgestapte of weggepeste politiemensen die hun oversten beschuldigen van tegenwerking. De sfeer is al vijf jaar lang zonder meer positief. Het werk van de cel wordt haast door niemand gecontesteerd. Heel wat families van nabestaanden zijn onder de indruk van de wijze waarop de cel de eindeloze rij van oude verdachten afwerkte, dna-sporen vergeleek, aan de slag ging met digitale vingerafdrukken en zelfs ooggetuigen onder hypnose bracht. Ze kon, zoals dat heet, "alle poorten sluiten". Geen enkel van de oude pistes overleefde de moderne speurtechnieken waarmee zekerheid kon worden geboden over wat vroeger twijfelachtig was.

"Wist u dat het hele dossier inmiddels ingescand is", merkt Michaux op. Dat is inderdaad een hele prestatie, zeker als je weet dat de RTBF ooit kon uitpakken met beelden van hoe de onoverzichtelijke berg papier lag te verrotten in een godvergeten uithoek in het justitiepaleis van Charleroi.

Nu vragen die mensen hulp van de politiek. De enige kans op opheldering van het grootste criminele mysterie uit de Belgische geschiedenis is een deal met een of meer verdachten.

"Dat leek deze week inderdaad de onderliggende boodschap te zijn", zegt de woordvoerster van Di Rupo. "Maar dat verandert niets aan ons standpunt. Het is niet dat wij het zo leuk vinden om Verwilghen te pesten, zoals hij schijnt te denken. We vinden dat je geen wetten maakt om één specifiek probleem te verhelpen." Ook de zeven eindrapporten van evenveel parlementaire onderzoekscommissies lijken op de PS geen indruk te maken. "Ook daar ging het telkens om een achteraf-reactie op een specifiek probleem. Zo van: als we dat middel hadden gehad, dan hadden we kunnen..."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234