Zaterdag 19/10/2019

'Nee, dit is geen putsch'

Nieuwe media, gratis kranten en te veel dubbele kosten: het zijn enkele van de redenen die Christian Van Thillo ertoe bewogen hebben om De Persgroep te herstructureren. Ieder deeltje van die groep, voortaan De Persgroep Publishing (DPP) geheten, moet daar beter van worden.

Door Filip Rogiers en Walter Pauli

BRUSSEL l Maar De Morgen betaalde een prijs: de krant verliest haar directeur Wim Coessens en houdt als bedrijf op te bestaan. Maar, zo zweert Christian Van Thillo, de redactie blijft zo sterk en vrij als ze zelf invult. 'Het laatste wat ik wil, is raken aan de ziel van onze titels. Wij zijn niet gek.'

Op De Morgen heerste deze week niet bepaald een hoerastemming toen Christian Van Thillo met zijn voltallige management, een comité van zes, de nieuwe structuur van het bedrijf kwam toelichten. Pas de avond voordien mocht de redactie vernemen dat er voor haar algemeen directeur Wim Coessens in die nieuwe structuur 'geen plaats meer was', zoals dat heet. Men moet zéér open van geest zijn om te begrijpen waarom een pas vernieuwde krant die puike verkoopcijfers kan voorleggen, haar directeur, onder wie deze krant haar meest florissante jaren ooit beleefde, moet opofferen. Temeer daar Van Thillo zelf Coessens met lof overlaadt. En er brandt nog een andere, prangende vraag: hoe onafhankelijk blijft deze redactie?

Dag meneer Berlusconi.

"Waarom zou u mij zo noemen?"

Omdat Berlusconi de personificatie is van een uitgever die de greep op zijn redacties verhoogt.

"(schudt het hoofd) Anders dan Berlusconi heb ik geen politieke ambities. En dit is evenmin een operatie waarbij een uitgever meer greep op zijn redacties wil krijgen. We worden één uitgeverij met onafhankelijke titels. Het heeft minder met de redacties dan met de ondersteunende diensten te maken: het ICT-beleid, het financieel management, de marketing... Op die vlakken kunnen we voor elk van onze titels meer uit de brand slepen door de krachten te bundelen. Dat is nodig om de evolutie van het medialandschap de baas te kunnen blijven. Je moet stekeblind zijn om niet in te zien dat er veel nieuwe en gratis media op de markt komen. Die moeten allemaal leven van reclame. We komen dus in een andere concurrentiële omgeving terecht. Dat is de bedreiging.

"We zijn gewoon tot de vaststelling gekomen dat het efficiënter en beter werken zal zijn vanuit één structuur met onafhankelijke redacties, dan met drie nv's met alles erop en eraan, tot en met een eigen financiële en algemene directie. Met greep op de redacties heeft dat niets te maken. Dat zou betekenen dat de hoofdredacties plots iets ontnomen worden. Quod non. Als uw vraag luidt of we plannen hebben om op een fundamenteel andere manier media te gaan maken, inhoudelijk of redactioneel, dan is het antwoord ondubbelzinnig nee."

Maar er zijn natuurlijk wel feiten die toelaten om te zeggen dat De Morgen onthoofd werd. Voor Wim Coessens is er geen plaats meer. En met het opdoeken van nv Uitgeverij De Morgen is er geen buffer meer tussen de redactie en het nieuwe management.

"Het klopt dat er directies verdwijnen. Meervoud, want dat geldt zozeer voor De Morgen als voor de andere entiteiten (Magnet Magazines, uitgever van bladen zoals 'Dag Allemaal' en 'Genieten', Fred, FR/WP). Ze worden vervangen door één directie op het niveau van De Persgroep. Je krijgt dus inderdaad één team waarvan elk lid verantwoordelijk zal zijn voor de prestaties van élke titel. Ik begrijp wel dat je je bij zo'n overgang de vraag stelt: wie verdedigt onze titel daar dan nog in Kobbegem? Waar zit 'onze' man? Maar zo zal het dus inderdaad niet meer werken.

"Raken we daarmee aan de identiteit van de krant? Absoluut niet, want nu zitten er in Kobbegem bij wijze van spreken zes managers die zich alle zes even verantwoordelijk moeten voelen voor het welzijn en de identiteit van De Morgen als voor die van Het Laatste Nieuws of van de magazines. Op elk van onze redacties is er een wij-gevoel en dat moet vooral zo blijven. Dat zal de grote uitdaging zijn: enerzijds de mensen doen inzien dat er goede redenen zijn om naar één corporate structuur te gaan, anderzijds ervoor zorgen dat iedereen die verschillende wij-gevoelens blijft koesteren."

U hoopt dus ergens wel dat wie het DNA van De Morgen in zich heeft, ook een beetje DNA van De Persgroep aankweekt?

"Behoud vooral het DNA van De Morgen. Ik zit zeker niet te wachten op een geforceerd Persgroepgevoel. Alleen het management en de reclameregie moet op dat niveau een wij-gevoel hebben. Wat ik wel hoop, is dat u ook zou inzien dat we meer middelen voor De Morgen binnenhalen als er beter en meer reclame verkocht wordt door bijvoorbeeld Genieten en DM Magazine in één pakket aan de adverteerders aan te bieden. Dan juich je toch? Voorlopig hoop ik enkel op een positief begrip, of noem het enthousiasme, voor het feit dat je door die groep zult kunnen genieten van een pak voordelen op domeinen die niets te maken hebben met jullie journalistieke taak of de identiteit van de krant."

Minstens zozeer als de redactie behoort ook de tot nog toe eigen marketing- en reclameploeg tot die identiteit. De Morgen heeft een zekere reputatie in campagnes met een nogal aparte smoel.

"U geeft het antwoord zelf. Het is zo essentieel dat elk van onze titels die eigen smoel behoudt. Xavier Verellen is volgens mij de beste commercieel directeur die we ooit gehad hebben, maar hij zal natuurlijk maar zo goed zijn als de kwaliteit van de mensen met wie hij werkt. Hij zal moeten terugvallen op marketingmanagers per titel onder hem, wier dagelijkse taak erin zal bestaan om met de hoofdredactie te praten. Wie voor De Morgen-campagnes tekent, zal dus per definitie iemand moeten zijn met een De Morgen-touch."

De ploeg die tot nog toe instond voor marketing en promotie bij De Morgen verhuist wel naar Kobbegem. Tot nu toe kon de krant vrij autonoom beslissen met welk reclamebureau ze in zee ging of welke promotieacties ze wilde voeren. Blijft dat zo?

"Ja, in die zin dat er inzake marketing niets voor een titel zal gebeuren waartegen de hoofdredacteur een veto heeft. We zouden wel gek moeten zijn om een campagne door te duwen voor een krant waarvan we weten dat op die krant zelf het gevoel leeft dat het vloekt met de eigen identiteit. Ik ga ervanuit dat onze hoofdredacteurs mensen zijn die volop voor hun medium gaan en ik vind dat die een grote zeg moeten hebben in de marketing. Marketing en reclame zijn titelgebonden. Het wij-gevoel moet daarin heersen, de toon moet juist zitten. De nieuwe structuur zal hieraan niets veranderen. Laat ons wel wezen, die structuur is niet zo anders dan die van Roularta en de VUM."

De VUM en De Persgroep hebben een andere historiek. De VUM is opgebouwd rond De Standaard: de twee populaire kranten Het Nieuwsblad en Het Volk zijn als het ware dienstmaagden voor De Standaard. We nemen aan dat het in De Persgroep nogal irreëel zou zijn om te verwachten dat Het Laatste Nieuws de meid van De Morgen moet worden?

"Nogal, ja. Het is niet omdat De Morgen 'onze' kwaliteitskrant is, dat we er daarom het paradepaardje van de groep zouden van maken. Net zomin als we Het Laatste Nieuws vooraan zouden plaatsen omdat het veruit de grootste krant van het land is. Wat eigen is aan dit mediabedrijf is dat de titels en het bedrijf voor elkaar gekozen hebben. It takes two to tango. Je moet elkaar vinden, maar dat forceer je niet. Dat was met De Morgen in de beginjaren moeilijk, zoals u weet. Op een bepaald ogenblik, omstreeks 1994, viel de puzzel zo in elkaar dat we aan beide kanten, krant en groep, zeiden: als we nu toch eens samen door het leven zouden gaan, want we hebben de indruk dat we elkaar begrijpen. Dat moment moet je vinden. Op dat ogenblik hebben we een bewuste keuze gemaakt om volop voor dat medium te gaan, binnen de mogelijkheden die dat medium heeft, zowel de beperkingen als de opportuniteiten. De Morgen zal nooit 300.000 exemplaren verkopen."

Is De Persgroep eigenlijk tevreden met De Morgen, het bedrijf en de krant?

"Heel tevreden. Het geheugen is kort, maar vroeger heette het een wereldwonder mocht De Morgen ooit rendabel zijn. Wel, de krant is vandaag ook als bedrijf financieel onafhankelijk in die zin dat het al meerdere jaren bijdraagt aan de groep, waardoor het mee investeringen draagt, zoals de nieuwe drukkerij. Is de groep tevreden over de krant zelf? Dat vind ik een moeilijke vraag, al is het maar omdat ik binnen de groep met managers werk die tot nog toe met uw krant op zich niets te maken hadden, zoals de directeur van De Morgen geen uitstaans had met Het Laatste Nieuws of Dag Allemaal. Ik weet wel dat iedereen hier fier is dat die krant mee in de groep zit. En ben ik tevreden over de krant? Ik ben een zoekende uitgever. Ik zie fantastische zaken gebeuren in de krant, ik zie ook zaken die kunnen verbeteren."

Met name op die zaken waarvan u zegt dat ze beter kunnen, krijgt De Persgroep in de nieuwe structuur een nu toch directere greep? De facto is De Morgen iets minder onafhankelijk, toch?

"Dat spreek ik tegen. Er zijn op het niveau van de groep twee mensen die met de hoofdredacteur van de krant zullen praten: ikzelf en de directeur-uitgever Jaak Smeets. Ik doe dat al vele jaren en altijd heel rechtstreeks, en Jaak Smeets (die de recente vernieuwing van de krant begeleidde, FR/WP) doet dat nu ook al geruime tijd. De nieuwe structuur zal de dialoog tussen hoofdredactie en directeur-uitgever enkel permanenter maken."

Er zal meer gepraat worden, maar waarover?

"Dat is dus inderdaad de vraag. Ik weet dat het moeilijk te definiëren is, maar het antwoord luidt dat er zoveel mogelijk wordt gepraat over het hoe van het kranten maken, nooit over wat er morgen in de krant staat. Dat laatste is immers het absolute monopolie van een redactie. Daar wil ik niet en nooit aan raken. Dat is heilig voor mij. Elders in de wereld is dat niet altijd zo, en Berlusconi is daar niet de enige in. Je ziet het ook in Angelsaksische landen, denk aan mannen als Murdoch of Maxwell. Mocht het bij ons gebeuren, quod non, dan zijn de mensen van De Morgen, De Tijd of Het Laatste Nieuws ook mondig genoeg om te protesteren. Iets anders is dat ik mezelf altijd eerst als uitgever beschouw, dan pas als zakenman. Ik ben gebeten door het creatieve van het mediagebeuren. Als er over grotere structuren wordt gesproken, zoals vandaag, zal ik rond de tafel altijd de eerste zijn om de vraag te stellen wat het betekent voor onze media zelf? En of we wel een beetje oppassen voor het grote bedrijvensyndroom? Daar sta ik borg voor. Een mediabedrijf mag de beste managers ter wereld hebben: als het hart niet klopt, is zo'n bedrijf niets. En het hart, dat zijn onze redacties en het succes dat ze bij hun lezers hebben."

Logisch dat uitgever en hoofdredactie praten over het kader en de grote lijnen. Maar Jaak Smeets wordt niet betaald om vrijblijvend met de hoofdredacties te praten.

"Bon, ja, ik weet dat het iets te gemakkelijk is om te zeggen dat we enkel over het hoe en niet over het wat praten. Natuurlijk is er een grijze zone. De vraag is maar hoe je die onafhankelijkheid definieert. Ik denk niet dat het betekent dat de deur van de krant al moet worden dichtgegooid zodra ik nog maar in de buurt van de redactie kom. Betekent het dat ik, als uitgever, mag opperen dat iets meer contrast in de voorpagina welkom zou zijn? Dat zijn niet zulke eenvoudige vragen. Voor mij is onafhankelijkheid nog altijd de definitie van de vierde macht. Vele bruggen te ver is het wanneer je als uitgever zegt dat je de smoel van die of die politicus niet meer in de krant wilt zien, of zelfs trivialer, dat ik zou zeggen: ik hou van muziekgroep zus of zo, wat zou je ervan denken om die mensen een duwtje in de rug te geven in je krant?"

Maar u vindt dat het u toekomt om te zeggen dat De Morgen haar voorpagina iets aantrekkelijker moet maken?

"Nee, dat vind ik fout. Ik mag dat suggereren en als ik dan geen hoofdredacteur tegenover mij vind die weerwerk geeft, heb ik als uitgever een probleem."

Pol Deltour van de Journalistenbond zegt dat in de toekomst aanwerving en ontslag van journalisten bij u zal liggen, niet meer bij De Morgen.

"Dat is manifest fout. De journalist van De Morgen zal worden aangeworven door de hoofdredactie van de krant en dat zal altijd zo blijven. Het laatste wat ik wil, is raken aan de ziel van onze media. Wij zijn niet gek."

U hebt ooit gezegd dat u nog wel gelooft in kranten, maar dat er in de groep enkel plaats is voor titels die binnen hun segment marktleider zijn of beste tweede, niet voor achterblijvertjes. Wat is uw ambitie met De Morgen?

"Ik blijf erbij dat marktleiders in kranten en tijdschriften er binnen twintig jaar niet alleen nog zullen zijn, maar ook dat ze dan nog groeikansen zullen hebben. Maar het is ook niet zo dat we, omdat De Morgen 'maar' de nummer twee is, zouden zeggen: op naar de top, al moet je er je ziel voor opgeven. Dat zou verschrikkelijk dom zijn. Voor mij telt dat De Morgen vandaag gezond is en een aparte positie heeft. Jullie zijn trouwens marktleider, als we jullie segment definiëren als dat van de progressieve kwaliteitskrant. Moeilijk is dat niet, want er is er maar één. (lacht)

"Maar ik vind wel dat we ambitie moeten hebben. Er is de afgelopen vijftien jaar iets grondig veranderd in Vlaanderen. We zijn van een vrij conservatief, katholiek Vlaanderen geëvolueerd naar een intelligentere, progressievere samenleving. Je voelt dat, als je De Morgen almaar beter invult - en de enige die hierover zal oordelen is uiteindelijk uw lezer - je nog groeikansen hebt. U hoort mij niet beweren dat u de marktleider, De Standaard, moet na-apen. Maar laat ons een kat een kat noemen. De Standaard is zeker opgeschoven in de richting van De Morgen: denk maar aan hun toon, hun campagnes, hoe ze zich op het culturele veld positioneren. Zij zien Vlaanderen natuurlijk ook evolueren. Ongetwijfeld is er opportunisme gemoeid met de manier waarop ze een deel van het progressieve publiek aanspreken. Maar ze zijn er wel in geslaagd. Er zijn plaatsen waar ik al eens een pint ga drinken en vaststel: tiens, hier had ik De Standaard niet verwacht."

U vindt dat De Morgen er onvoldoende in slaagt om de tijdgeest te vatten?

"De Standaard ook niet. Op het vlak van marketing hebben ze hun momentum gepakt, maar daarom nog niet inhoudelijk in de krant zelf. Maar er is wel die perceptie: De Standaard, terug van weggeweest. Dat is het mooie aan concurrentie.

"Soms word je teruggeslagen door interne factoren, zoals machtswissels, of externe factoren, zoals de storm waarin De Morgen terechtkwam in de X1-periode. Nee, dit houdt geen waardeoordeel in over dat dossier zelf. De concurrentie is er toen wel in geslaagd om ons in een hoek te duwen: 'hén moet je niet geloven', zeiden ze over De Morgen en ze geraakten ermee weg. Als kwaliteitskrant heb je gevoelige lezers. Ze kunnen bij wijze van spreken op een dt-fout afknappen. Dat is het Olympische minimum van een kwaliteitskrant. Heel even heeft De Morgen daarmee geworsteld. We kwamen eind de jaren negentig uit een zelfzekere en explosieve groeiperiode en we wisten niet goed hoe te reageren op Peter Vandermeersch. Dan ga je even kop in kas.

"Maar vandaag staat de krant er wel weer. Het is een vrij zelfbewuste kwaliteitskrant en ze straalt dat nu ook weer uit. Ik denk dat we nu weer in een periode zitten waarin mensen zullen zeggen: 'dit is mijn krant'. Ze heeft weer de ziel en ze gooit zelfs internationaal hoge ogen door haar vormgeving. Er zitten nu brede banden en aluminiumvelgen op, het is goed. Nu gaat het erom dat die auto werkt. Dat is inhoudelijk werk en dat is moeilijk uit te drukken in cijfers of centen. (kijkt ons vragend aan) Of zeg ik nu zotte dingen?"

Nee, maar geef eens een voorbeeld van wat u onder die 'ziel' verstaat.

"Goed dan, Hans Vandeweghe. Er zijn ontnuchterende dingen gebeurd in de sportwereld. Iedereen weet dat het niet evident is voor journalisten die altijd in dat milieu zitten en die voor populaire kranten schrijven, om de wat donkerdere kanten van de sport aan te pakken. En dan zie je dat De Morgen, die in vergelijking met de populaire kranten geen grote sportreputatie heeft, al maanden bezig is met op een verstandige, genuanceerde manier een debat los te weken. Dat brengt iets teweeg. Fantastisch!"

Blijft u het fantastisch vinden als De Morgen op de tenen trapt van andere Persgroeptitels?

"Ongetwijfeld, ja."

Dag Allemaal vond dat het superieur werk leverde met de kwestie Rik Daems, De Morgen stelde die vorm van journalistiek aan de kaak. Kunnen we dat blijven schrijven, groepsbelangen of niet?

"Natuurlijk."

Yves Desmet mag Ilse Beyers over de knie leggen?

"Natuurlijk. Daar heb ik geen enkel probleem mee als jullie dat maatschappelijk relevant vinden. Maar als het er u alleen maar om te doen zou zijn om andere media wat te jennen, enkel en alleen omdat ze tot dezelfde groep behoren, is er een probleem. Dat zou ik eerlijk gezegd een weinig koosjere invulling van de notie onafhankelijkheid vinden."

De ene vorm van onafhankelijkheid gedoogt u, de andere niet?

"Onafhankelijkheid is om te beginnen al de onafhankelijkheid om zelf te selecteren wat het nieuws is. Als je volledig wilt zijn, moet je krant elke dag tachtig tot honderd pagina's tellen. Onzin natuurlijk. Je selecteert dus. Maar onafhankelijkheid betekent ook dat je je eigen ruiten niet ingooit en je je eigen sérieux niet te grabbel gooit. Ik ben in al die jaren maar één keer echt vertoornd geweest door een journalist in de groep. Hij ging in interviews zitten pochen dat hij een politieke Mitspieler was (doelt op Luc Van der Kelen, editorialist van 'Het Laatste Nieuws', FR/WP). Hallo? En dan wilt u dat ik uw onafhankelijkheid ernstig neem als u dat zelf niet doet?"

Vindt u dat De Morgen dat heeft gedaan? Deze krant is het paarse project altijd genegen geweest.

"(aarzelt) Dat is nog iets anders. Dat een krant meer graten vindt in het ene politiek-maatschappelijke project dan in het andere, dat behoort tot het gezicht van de krant, en dat kan ik alleen maar toejuichen. Ik mag als lezer nooit het gevoel krijgen dat mijn krant voor iemand aan het rijden is. Een krant moet in feite altijd in de oppositie zitten."

Wim Coessens was bijna vijf jaar ook een gezicht van de krant. We kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat hij ervantussen werd geknepen door de handigste heren van het management. Het ruikt een beetje naar...

"Een putsch? (schudt het hoofd) Nee, dit was geen putsch. Ik en ik alleen neem de volledige verantwoordelijkheid voor die beslissing. Ik heb me een beetje gestoord aan de vakbonden die het hadden over dit 'brutale' ontslag. Eén, ik ben geen bruut. En twee, deze operatie is de vrucht van een lang denkproces. Alle kaderleden binnen de groep, ook Wim, kwamen almaar vaker tot dezelfde vaststelling: ze zagen dat er dubbele kosten werden gemaakt en dat bepaalde ondersteunende diensten efficiënter zouden zijn indien ze gebundeld werden. Dus zijn we beginnen puzzelen. Er zijn een paar duidelijk afgelijnde functies: drukkerij en logistiek, de uitgavepolitiek, het commerciële, het financiële, HRM en corporate affairs en ICT. Voor elk van die domeinen hadden we mensen in huis met die specifieke expertise. Wim Coessens heeft het nadeel dat hij voor De Morgen op elk van die domeinen schitterend werk heeft geleverd, waardoor hij een fantastische generalist werd. Het was voor mij erg pijnlijk toen we tot de vaststelling kwamen dat alle functies waren ingevuld. Het is anders als je iemand moet zeggen: 'We vinden dat je je job niet goed hebt gedaan'. Dat is dus manifest niet het geval met Wim Coessens."

U bent de baas. U kon er een functie bij creëren voor Wim Coessens.

"Dat kon ik, en dat idee heb ik even overwogen, maar uiteindelijk toch verworpen. Waarom? Omdat het Wim en zijn competenties oneer zou aandoen."

Een mediabedrijf mag de beste managers hebben, als het hart niet klopt, is zo'n bedrijf niets. En het hart, dat zijn onze redacties

Ik heb me een beetje gestoord aan de vakbonden die het hadden over een 'brutaal' ontslag. Ik ben geen bruut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234