Dinsdag 19/01/2021

Nee aan de terreur, nee aan Madrid

De parlementsverkiezingen in de Spaanse deelstaat Euskadi, Baskenland, hebben een verrassende overwinning opgeleverd voor de volgens veel peilingen gedoodverfde verliezers: de gematigd nationalistische coalitie PNV/EA, die het in Vitoria al meer dan twintig jaar voor het zeggen heeft. Een opdoffer van jewelste krijgen de radicale nationalisten, de politieke vleugel van de terreurbeweging Eta, te verwerken. Ook de Spaansgezinde Partido Popular (PP), die tal van leden aan het Eta-geweld verloor en zich sterk maakte de nieuwe minister-president van Baskenland te kunnen leveren, is eraan voor de moeite.

Brussel / Vitoria

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

Ongeloof en consternatie heersten zondagavond in La Moncloa, het paleis waar de Spaanse premier José María Aznar kantoor houdt. Ondanks vrij hoopgevende voorspellingen is Aznars Spaans-centralistische en centrumrechtse Partido Popular er niet in geslaagd haar eigen verwachtingen waar te maken: de Partido Popular, die 23 procent van de stemmen haalde, doet het nauwelijks beter dan in 1998, bij de vorige stembusgang. De partner waarmee de PP in zee hoopte te gaan, de socialistische PSE (zoals de Baskische afdeling van de PSOE heet) verloor zelfs een zetel. De terreur die de Eta het voorbije anderhalf jaar in beide partijrangen zaaide, bleek voor het Baskische electoraat allerminst een reden om voor een van beide Madrileense partijen te stemmen. De Baskische kiezer liet zijn afkeur voor de Eta op een andere manier gelden: door massaal zijn steun aan Euskal Herritarrok (EH) in te trekken, de partijpolitieke façade van de terreurbeweging, die van veertien naar zeven parlementszetels terugvalt.

Zes van de zeven prijsgegeven EH-zetels gaan naar de coalitie die de gematigde PNV (Nationalistische Partij van Baskenland) en EA (Eusko Alkartasuna) aangingen, die Baskenland de voorbije jaren al bestuurde en ook nu het initiatiefrecht voor de vorming van een regering naar zich toe haalt. Een laatste EH-zetel gaat naar het radicaal-linkse Izquierda Unida, de meest getipte coalitiepartner voor de gematigde nationalisten.

Nelly Maes (VU), Europees parlementslid en voorzitster van de Europese Vrije Alliantie, waar de gematigde Baskische nationalisten deel van uitmaken, ging haar partijgenoten vorig weekend een hart onder de riem steken: "In het beste geval had de PNV/EA-coalitie op 30 zetels gehoopt, ze krijgen er uiteindelijk 33. De gematigde nationalisten zijn uitzinnig van vreugde. Maar me echt verrassen doet de uitslag niet: terwijl de slotmanifestatie van de PP amper zeshonderd belangstellenden over de vloer kreeg, zijn op de laatste meeting van PNV/EA, in een sporthal in Bilbao, zesduizend mensen afgekomen. Daar voelde je de overwinning al hangen."

Maes volgt de situatie in Baskenland al jaren op de voet. "Het stemgedrag van de Basken bewijst dat de strategie van premier Aznar, die ik als een neofranquist beschouw en die de voorbije jaren het hele gewicht van zijn Partido Popular op Baskenland gooide, geen effect gesorteerd heeft. Dat zag je ook aan de massale aanwezigheid in Baskenland van vertegenwoordigers van de andere regio's in Spanje, mensen die zich ook in de hoek gedrongen voelen door het Madrileense centralisme. De pogingen die Aznar de voorbije tijd ondernam om alle nationalisten als moordenaars te bestempelen, is dus mislukt."

"Als ik niet constant twee lijfwachten bij me had, zou ik nu wel kunnen huilen", zegt een waarnemer uit PP-rangen die liever anoniem blijft in een telefoongesprek met De Morgen. "Waarom de PP ondanks massale inspanningen en vele dodelijke slachtoffers niet in haar opzet geslaagd is om deze verkiezingen afgetekend te winnen? Tja, mijn kritiek is dat we een veel te negatieve campagne hebben gevoerd. De toon van de campagne had iets van 'moeke, ik heb pijn', 'mama, help me, ik ben ziek'. Daar overtuig je geen kiezers mee. Hadden we maar met een positief project uitgepakt. Zoals de PNV dat deed: haar slogan klonk bai, 'Ja!' En voor de rest droegen ze het gevoel uit dat het eigenlijk best wel goed ging met Baskenland, dat de zon er scheen en de bloemen bloeiden.

"Hoe dan ook, niemand in deze verkiezingen haalt de absolute meerderheid, en de voorspelde patstelling ís er. De regeringsvorming zal, ook al hebben de nationalisten dan het initiatiefrecht, heel wat voeten in de aarde hebben. De eerste winnaar van deze stembeurt is dan ook het Baskische volk, dat, gezien de historisch slechte score van de ultranationalisten van Euskal Herritarrok, zich duidelijk voor de vrede en voor de democratie heeft uitgesproken. Het is nu zaak dat alle democratische krachten in Euskadi, nationalisten en constitutionalisten (de partijen die de Spaanse grondwet erkennen, de Spaanse partijen dus, LD), op één lijn gaan staan. Dat is wat de Baskische kiezers, die nooit zo massaal naar de stembus togen, de politici zondag gevraagd hebben."

Politicus verliezende centrumrechtse regeringspartij: 'Als ik niet constant twee lijfwachten bij me had, kon ik nu wel huilen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234