Zondag 09/08/2020

Update

Nederlandse staatssecretaris moet opstappen na Fyra-fiasco

Beeld ANP

De Nederlandse staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu treedt af na harde conclusies in het rapport over het drama met de flitstrein Fyra.Volgens het rapport hebben de Nederlandse staat en de NS de reiziger in de kou laten staan met een snelle treinverbinding tussen Amsterdam en Brussel.

Mansveld treedt af omdat de parlementaire enquêtecommissie concludeerde dat zij de Tweede Kamer onjuist heeft geïnformeerd. Hiermee neemt ze ook de verantwoordelijkheid voor de fouten van haar voorgangers in het Fyra-dossier, zo zei ze in een korte toelichting op haar aftreden.

Als staatssecretaris is ze ook verantwoordelijk voor wat zich sinds de jaren negentig in het dossier heeft afgespeeld. "Het is mijn democratische plicht om ook verantwoordelijkheid te nemen voor eventuele fouten van mijn voorgangers", zei ze.

Mansfeld zei ook dat ze het debat over de lessen die getrokken moeten worden uit het Fyra-debacle graag zou voeren. "Maar dat is niet mogelijk als het slechts in het teken staat van het al dan niet aanblijven van mij als verantwoordelijk staatssecretaris."

Ze bracht in herinnering dat ze binnen enige weken na haar aantreden in november 2012 al werd geconfronteerd met "ingrijpende gebeurtenissen" rond de Fyra. Midden januari 2013 werd de trein al uit dienst genomen. Sinds die tijd was het haar doel om de problemen zo snel mogelijk op te lossen.

Opbrengsten

De hogesnelheidstrein Fyra draaide uit op een fiasco omdat de overheid vooral oog had voor de opbrengsten van de snelle trein die over de hogesnelheidsverbinding HSL-Zuid moest gaan rijden. Bewindslieden van diverse kabinetten hebben de Tweede Kamer ontijdig, onvolledig of onjuist geïnformeerd. De NS was er alleen maar op uit om concurrenten van het spoor te houden en het eigen monopolie veilig te stellen.

Dat zijn de spijkerharde belangrijkste conclusies van de parlementaire enquêtecommissie die onderzocht waarom de Fyra veel later ging rijden dan was gepland en waarom de trein door grote mankementen begin 2013 al na een paar weken weer van het spoor werd gehaald.

De treinreiziger stond en staat nog altijd in de kou, zo zei commissievoorzitter Madeleine van Toorenburg van de parlementaire enquêtecommissie bij de voorstelling van het rapport. "Het rapport mag geen eindstation zijn", riep ze op. Ze vraagt dat er alsnog een snelle, betaalbare en flexibele treinverbinding komt tussen Amsterdam en Brussel. Tijdens het onderzoek vielen de commissieleden van de ene in de andere verbazing.

De commissie houdt de NS en de achtereenvolgende bewindslieden in de eerste plaats verantwoordelijk voor het debacle. Maar ook de Tweede Kamer moet zich de flop aantrekken: omdat de Kamer wel blafte, maar nooit echt beet, is ook het parlement medeverantwoordelijk voor het mislukken van het project.

Opstartproblemen

Over het algemeen kreeg de Kamer genoeg informatie, maar er zijn ook momenten dat de Kamer niet voldoende of zelfs onjuist is geïnformeerd. Staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur, PvdA) heeft de Kamer onjuist geïnformeerd. Ze verklaarde kort nadat de hogesnelheidstrein Fyra tussen Amsterdam en Brussel ging rijden dat niemand de opstartproblemen had verwacht. Maar een aantal direct betrokkenen was wel degelijk op de hoogte hiervan. De staatssecretaris heeft de Kamer onjuist geïnformeerd "door te zeggen dat niemand de slechte prestaties van de Fyra had verwacht", oordeelt de commissie.

Haar collega Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) deed dat onvolledig, aldus de commissie, meer bepaald omtrent de doorverkoop door de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda van de door de NS teruggestuurde Fyra's. Ook andere ministers worden gehekeld.

Beeld ANP

"Papieren exercitie"

Met een "extreem hoog bod" van 178 miljoen euro haalde de NS het vervoer op de HSL-Zuid binnen, maar de commissie noemt de deze overeenkomst "onwerkbaar" en spreekt van "grote risico's". Door de hoge kosten kwam HSA, het bedrijf waarin NS samen met de KLM de HSL-Zuid wilde exploiteren, in grote financiële problemen. De NS liet de Fyra bouwen door AnsaldoBreda, maar liet in de aanbesteding van deze klus grote steken vallen.

De manier waarop de Fyra op het Nederlandse spoor is toegelaten, noemt de enquêtecommissie voorts "schokkend" en "onaanvaardbaar": de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) toetste alleen op papier, maar keek niet naar de treinen zelf en trad "onaanvaardbaar minimalistisch" op. Bij de toelating van de Fyra op het Nederlandse spoor stond onvoldoende vast of de trein ook echt veilig was. De toetsing was niet meer dan een "papieren exercitie".

De NS zegt in een reactie: "Dit rapport verdient het om inhoudelijk goed te worden bestudeerd. Het project Fyra is een grote teleurstelling geworden voor de reiziger en voor ons. NS wil de lessen van het onderzoek naar de Fyra gebruiken om verdere verbeteringen door te voeren. NS zal daarbij ook goed luisteren naar de uitkomsten van de politieke beraadslagingen en de aanbevelingen van de commissie."

Afspraken

Over de betrokkenheid van België concluceerde de commissie dat de Belgische staat en de NMBS zich niet hebben opgesteld als betrouwbare partners. Ook stelde de NMBS volgens de commissie het eigen belang boven het zorgen voor goed vervoer.

De Fyra-commissie wijst erop dat de Nederlandse staat vóór de aanbesteding van de vervoersconcessie, geen afspraken maakte met de NMBS over de verbindingen Den Haag-Brussel en Breda-Brussel. "Zij vertrouwt erop dat de afspraken met NMBS op een later moment alsnog volgen. Maar NMBS heeft andere belangen dan Nederland. Dat geldt ook voor de Belgische Staat. Tien jaar van moeizaam onderhandelen zijn het gevolg", staat het in de samenvatting van het onderzoeksrapport 'De reiziger in de kou'.

Volgens de Fyra-commissie waren er tussen de twee landen bindende afspraken nodig, vóór de aanbesteding van de vervoersconcessie en eigenlijk ook voor de aanleg van de HST-lijn. "De commissie constateert dat de Belgische Staat en NMBS zich niet hebben opgesteld als betrouwbare partners. Daarover is de commissie zeer teleurgesteld."

De NMBS-woorvoerder stelt in een reactie dat de NMBS wél een goede partner was en dat er nu en na het wegvallen van de Fyra een goede samenwerking was met de NS. "Ik stel vast dat we samen met NS onmiddellijk na het echec van de Fyra zo snel mogelijk alternatieven uitgewerkt hebben. We zitten nu aan zestien treinen per dag (IC-treinen tussen Brussel en Amsterdam, nvdr)." Gezien de alternatieven werd het belang van de reiziger voorop gesteld, klinkt het.

"Jarenlange, destructieve strijd"

En wie is dan verantwoordelijk voor het hele treinfiasco? In de eerste plaats de opeenvolgende betrokken ministers, staatssecretarissen en de NS, de Nederlandse spoorwegmaatschappij, aldus de onderzoekscommissie. De Nederlandse staat en de NS stelden financiële en strategische belangen voorop waardoor ze terechtkwamen "in een jarenlange, destructieve strijd", klinkt het.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234