Maandag 01/03/2021

Nederlandse spindoctor gaf ook Vlaamse minister-president advies

De man die Balkenende én Leterme influisterde

Jack de Vries is in Nederland een naam als een klok. 'De schaduw van Balkenende', 'Jack het Lek' en de 'koning van het Binnenhof', het zijn maar een paar van de bijnamen die de Haagse politiek de spindoctor van de Nederlandse minister-president toedichtte. In zijn gsm zit echter ook het nummer van Yves Leterme.

Door Liesbeth Van Impe

Brussel l Volgens De Tijd leende Balkenende zijn topadviseur en CDA-campagneleider uit om Yves Leterme in zijn kiesstrijd tegen paars te ondersteunen. De omgeving van Leterme minimaliseert de impact van De Vries op de CD&V-campagne. Maar in het legertje imagospecialisten achter Leterme duikt zijn naam wel degelijk op.

Zondag 29 oktober 2006, een drietal weken voor de Nederlandse verkiezingen. Op de Nederlandse radio wordt het eerste lijsttrekkersdebat tussen Balkenende en Wouter Bos (PVDA) gehouden. Het debat gaat in Haagse traditie over punten, komma's en subtiele nuances. Maar even flakkert het toch op. Balkenende kijkt Bos recht in de ogen en zegt: "U draait en u bent oneerlijk." Bos staat met de mond vol tanden, de media schrijven in de dagen erna over die onverwachte persoonlijke tackle.

Maandag 28 mei 2007, twee weken voor de federale verkiezingen. Op VTM gaan Leterme en Verhofstadt het enige rechtstreekse duel aan. Het debat gaat over de klassieke thema's, maar valt op door de bitse toon. Rond de zesde minuut zegt Leterme al: "Het essentiële probleem is: wie gelooft Guy Verhofstadt nog?" En even later kijkt hij de premier recht in de ogen: "Ik weet niet of u nog onder de mensen komt, maar..." Verhofstadt hapt naar adem, de media kennen Leterme de overwinning toe. Meer op beenvegen dan op punten.

Het is niet de enige gelijkenis tussen het Nederland van 2006 en het Vlaanderen van 2007. Raoul du Pré, chef binnenland van de Volkskrant: "Aan de aanval van Balkenende gaat een hele campagne vooraf, die op veel punten erg on-Nederlands was. Vooral door de voortdurende en agressieve herhaling dat Wouter Bos een 'draaikont' was. Vanuit het CDA-campagneteam en zijn belangrijkste woordvoerder, de toenmalige fractieleider Maxime Verhagen, werd die boodschap er echt ingeramd. Balkenende kopte dan op beslissende momenten in tv-debatten zelf binnen."

Ook in Vlaanderen begon de aanval op de geloofwaardigheid van paars heel vroeg. Zolang Leterme echter zelf officieel nog geen kandidaat was, liet hij dat werk aan anderen over. Pas in de laatste rechte lijn lanceerde hij zelf het 'Wie gelooft die mensen nog?', om het een paar dagen later in het VTM-debat ook Verhofstadt voor de voeten te gooien. In vergelijking met de profilering van Leterme in de maanden ervoor was dat op zijn minst een stijlbreuk. "Maar", zo verzekert Letermes entourage, "alle gelijkenissen met Balkenende berusten op toeval."

In Nederland twijfelt niemand aan wie het genius achter de Balkenendecampagne is: Jack de Vries. De man is nog niet eens veertig, maar heeft er een indrukwekkende staat van dienst binnen het CDA opzitten. De voorbije jaren was hij, voor hij campagneleider werd, de politieke assistent van de minister-president. "Zijn invloed is enorm", zegt du Pré. "Hij is de architect van alle CDA-campagnes van de laatste jaren en het middelpunt van alles." Al zul je De Vries vaker achter de schermen dan op het voorplan vinden.

CD&V geeft wel toe het oor te luisteren gelegd te hebben bij het CDA en het Duitse CDU, maar de suggestie dat De Vries ook politiek advies geleverd heeft, wordt ontkend. "We hebben aan zowel Merkel als Balkenende gevraagd welke fouten er gemaakt zijn in de campagne. Voor Merkel en Bos geldt dat ze te vroeg begonnen zijn en te snel met gecontesteerde programmapunten uitgepakt hebben. We wilden diezelfde fout niet maken", klinkt het in de omgeving van Leterme.

En ja, Jack de Vries was op de gesprekken met de Nederlanders aanwezig. Over de frequentie van de contacten lopen de verklaringen nogal uiteen. De Vries zelf: "Ik heb Leterme één keer gesproken toen hij hier was. Ik zou mijn invloed zeker niet overdrijven." Miet Deckers, woordvoerster van Leterme: "Er zijn twee contacten geweest, niet meer." En elders in de buurt van Leterme: "Hij heeft hem een paar keer gesproken, en De Vries is ook een keer in Brussel geweest. Maar politiek advies? Nee, dat heeft hij niet gegeven."

De terughoudendheid om met De Vries geassocieerd te worden, is niet vreemd. Tot voor kort wou Leterme zelfs met geen enkele communicatieadviseur of imagospecialist gelieerd worden, laat staan met spindoctors. Hij deed niet mee met dergelijke politieke spelletjes, waarmee de paarse politiek volgens hem haar geloofwaardigheid verspeeld had. Intussen lekten toch wat namen uit de onmiddellijke omgeving van Leterme uit die de perceptie mee hielpen vormgeven. Er is Katja Van Putten van het bureau Fé, gespecialiseerd in imago-onderzoek. Er is Jan Callebaut van het onderzoeksbureau Censydiam. En er waren de contacten met de christendemocratische auteurs van Duitse succesverhalen, die onder meer het idee voor de wikiwij-teams en een prominente rol voor de vrijwilligers leverden. Ook de Duitser Gibowski, die net als Callebaut uit het marktonderzoek komt, wordt probleemloos als inspiratiebron geciteerd.

De Vries is echter van een ander kaliber. Hij is niet zozeer een specialist van marktonderzoek, als wel van politieke spinning en strategie. Hij hoort meer in de liga van Noël Slangen thuis, al is die laatste een bescheiden koorknaap in vergelijking met De Vries. Ze behoren tot het politieke personeel dat sinds Alastair Campbell, de verguisde spindoctor van Tony Blair, de weinig flatterende bijnaam Prince of Darkness meekreeg.

In Nederland horen ze als politiek assistent bij het politieke bedrijf zoals het Torentje en de Haagse stijfheid. Ze toetsen voorstellen af bij andere ministers, bepalen de toon en inhoud van parlementaire tussenkomsten, bewaken de politieke evenwichten en lanceren, altijd off the record, aanvallen op politieke tegenstanders. Ze zijn de schimmen van het Binnenhof. "Van journalisten die toch over ons schrijven, hoor je naderhand niet zo veel meer", dreigde er ooit een, anoniem uiteraard. De Vries wordt alom gezien als een van de invloedrijkste onder hen.

Het blijft vreemd dat zo iemand in een Belgische campagne opduikt, zelfs in de marge. Vooral omdat De Vries sinds 1 april opnieuw ambtenaar is. De exacte data van de contacten met Leterme kreeg De Morgen, ook na nadrukkelijk navragen, gisteren niet te pakken. Dat een vertrouweling van de Nederlandse regeringsleider opduikt in een campagne tegen zijn Belgische collega is niettemin merkwaardig. Gevraagd naar een reactie bij Verhofstadt klinkt het voorzichtig op zijn kabinet: "Het is toch wel vreemd dat de Nederlandse minister-president iemand van het ministerie Algemene Zaken ter beschikking stelt om zich te mengen in de Belgische kiesstrijd. Men kan zich daar inderdaad vragen bij stellen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234