Zondag 18/04/2021

Nederlandse schrijver Bas Heijne over het verdwijnen van boekensupplementen bij kranten

undefined

'Een boekenbijlage moet iets zijn waar je niet omheen kunt'

Bas Heijne (49) houdt vandaag in Nederland de jaarlijkse Witteveenlezing. Hij gaat het hebben over de afkalving van boekenbijlagen in binnen- en buitenland. Twee weken geleden stopte de Volkskrant met het aparte boekenkatern Cicero, en onlangs verdween ook Book World, de literaire bijlage van de Washington Post. Boekbesprekingen verschijnen nu elders in de krant.

Door Han Ceelen

U gaat vast zeggen dat het een schande is dat de boekenbijlagen verdwijnen.

Bas Heijne: "Nee, dat is me iets te makkelijk. Natuurlijk ben ik er tegen dat die bijlagen verdwijnen, maar met schande roepen is het probleem niet opgelost. Ik denk dat je eerst moet proberen te begrijpen wat er aan de hand is, en dan met oplossingen moet komen."

Wat is er aan de hand?

"Een aantal dingen. In de eerste plaats zie je dat de oude elitecultuur of bildungscultuur of hoe je het ook wilt noemen, is opgegaan in de massacultuur. De status die critici en schrijvers vroeger hadden is daarmee verdwenen. Laatst zat criticus Arnold Heumakers in het programma De wereld draait door; ik denk niet dat er veel kijkers waren die wisten wie hij was. Daar komt nog een verschuiving bij die je in de hele maatschappij ziet. Mensen laten zich niet meer vertellen wat ze moeten lezen. Dat bepalen ze zelf wel. Diezelfde houding zie je ook ten opzichte van de politiek en een heleboel andere dingen."

En dan nu het goede nieuws.

"Het goede nieuws is dat dit allemaal niet wil zeggen dat er niet meer wordt gelezen of dat mensen niet meer geïnteresseerd zijn in grote literatuur. Er wordt juist meer gelezen dan ooit, en mensen zijn best bereid om 'moeilijke' boeken te kopen. Ik haal altijd het voorbeeld aan van Oprah Winfrey. Als die Anna Karenina aanprijst in haar boekenclub worden er meteen een miljoen exemplaren van verkocht. En dan is het een beetje flauw om te zeggen dat zo'n boek vervolgens niet wordt gelezen of verkeerd wordt gelezen. Je ziet het trouwens ook bij boeken als Disgrace van Coetzee of De welwillenden van Jonathan Littell. Dat zijn boeken die een gevoelige snaar raken, en dan merk je dat een grote groep mensen wel degelijk belangstelling heeft om die boeken te kopen en erover te praten."

Hoe moet een goed boekenkatern functioneren in deze nieuwe omgeving?

"In elk geval niet door literatuurtje te blijven spelen en uit de hoogte te blijven doen zoals mensen als Benno Barnard. En ook niet door op een sleetse en plichtmatige manier over literatuur te schrijven, zoals je nog wel eens ziet. In een goede boekenbijlage moeten spraakmakende stukken staan. Stukken waarin de schrijver uitlegt wat een boek met hem of haar heeft gedaan. Dat hoeft helemaal geen een op een herkenning te zijn, als het stuk maar met persoonlijke inzet is geschreven. Er is nu net een nieuwe vertaling verschenen van Dostojevski's Demonen. Ik denk dat je daar perfect een mooi stuk over kunt schrijven waarin je uitlegt waarom dat boek na 130 jaar nog steeds actueel is. Zelfs mensen die het boek nooit gaan lezen, kunnen van dat soort stukken genieten. Ik ben ervan overtuigd dat zo'n aanpak werkt. Ik heb laatst zelf een groot stuk geschreven over The Semantics of Murder van de Ierse schrijver Aifric Campbell, en je zag toen meteen dat dat boek ging lopen, hoewel het elders nog nauwelijks besproken was. Juist in de vlakke massacultuur vallen dat soort stukken extra op."

U lijkt uit te gaan van de goede wil van de mediabedrijven. Maar meestal is het afschaffen van de boekenbijlage toch gewoon een ordinaire bezuinigingsmaatregel?

"Natuurlijk, maar je moet proberen de knurften die zo denken hun wapens uit handen te slaan. Een boekenkatern moet niet iets zijn waar je makkelijk van af kunt, maar iets waar je niet omheen kunt. Het is overigens mijn ervaring dat je zelfs met de grootste cultuurhaters het beste in debat kunt gaan. Ik heb eens een discussie gevoerd met een politicus van de toenmalige Lijst Pim Fortuijn, die later naar de PvdA is overgestapt. Die vond dat als iedereen naar Frans Bauer wilde luisteren, die dan maar gesubsidieerd moest worden in plaats van al dat elitaire gedoe. Toen zei ik: 'je hebt zelf kinderen. Wat heb je liever, dat die op school iets leren over Frans Bauer of over Vincent van Gogh?' Daarop moest die persoon toch toegeven dat het Vincent van Gogh was. Door goede argumenten aan te dragen kun je vaak de angel al een beetje uit het debat halen."

In een goede boekenbijlage moeten spraakmakende stukken staan waarin de schrijver uitlegt wat een boek met hem of haar heeft gedaan

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234