Zaterdag 27/11/2021

InterviewIvo Victoria

Nederlandse regeringsvorming blijft aanslepen: ‘Ik zou wedden op nieuwe verkiezingen in het najaar’

Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) kwamen als winnaars uit de stembusslag vijf maanden geleden. Beeld EPA
Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) kwamen als winnaars uit de stembusslag vijf maanden geleden.Beeld EPA

Vijf maanden na de verkiezingen, waar ontslagnemend premier Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) als winnaars uit kwamen, heeft Nederland nog altijd geen nieuwe regering. Vandaag worden de formatiegesprekken hervat, maar een oplossing is niet in zicht, zegt schrijver en ingeweken Amsterdammer Ivo Victoria (50).

Waar loopt de regeringsvorming fout?

“D66 was de morele winnaar van de verkiezingen doordat veel progressieve kiezers strategisch gestemd hebben – ten koste van PvdA en GroenLinks, de traditionele linkse partijen. De VVD is de grootste gebleven. Maar samen hebben D66 en VVD geen meerderheid, en met CDA, de geprefereerde partner van Rutte, hebben ze nog tien zetels te kort. D66 is het aan zijn progressieve stemmers verplicht om een linkse partij te nemen. Maar GroenLinks en PvdA laten elkaar niet los. Ofwel gaan ze allebei, ofwel gaan ze niet.

“Rutte wil het liefst de ChristenUnie er nog bij. Het is een machtsspel: wie gaat wie tot een toegeving dwingen? Dat is een lastig parket voor Sigrid Kaag van D66. Voor haar zou het gezichtsverlies zijn als ze er niet in slaagt een meer progressieve regering te vormen.

“Nog een complicerende factor is dat veel mensen denken dat de regering niet langer dan twee jaar aan de macht zal zijn. Er komen onderzoeksenquêtes aan over de toeslagenaffaire en de corona-aanpak. De kans is groot dat de regering daarover valt.”

Hoe komt het dat Mark Rutte ook na die toeslagenaffaire, waarbij de overheid duizenden burgers onterecht van fraude verdacht en geld terugvorderde, zo populair blijft?

“Dat is mij een raadsel. De toeslagenaffaire en het coronabeleid, dat al acht maanden zwalkt, hebben geen enkele invloed op de peilingen. Heel veel Nederlanders vinden het blijkbaar prima zo, terwijl er aantoonbaar geblunderd is, bij de toeslagenaffaire op het misdadige af.

“In de eerste formatiegesprekken heeft Rutte ook gelobbyd om Pieter Omtzigt (de CDA’er die doorduwde op de toeslagenaffaire, EC) weg te promoveren met een ‘functie elders’. Eerst had hij dat ontkend. Daar is een groot debat op gevolgd, waarbij Kaag zei: ‘Hier scheiden onze wegen.’ Iedereen dacht dat Kaag op dat moment Rutte zou afmaken, dat een regering met Rutte aan het hoofd ondenkbaar werd. Maar uiteindelijk heeft ze hem niet laten vallen, wat veel progressieve kiezers haar kwalijk hebben genomen. En Rutte zit nu weer in zijn favoriete positie.”

Ivo Victoria. Beeld Stefaan Temmerman
Ivo Victoria.Beeld Stefaan Temmerman

Vandaag worden de gesprekken na twee maanden zomerreces hervat. Is een oplossing in de maak?

“De informateur, Mariëtte Hamer, heeft Rutte en Kaag in juni de opdracht gegeven om een ‘proeve van regeerakkoord’ te schrijven en zich op zeven thema’s te concentreren. De belangrijkste zijn klimaat en kansenongelijkheid: de schaduw van de toeslagenaffaire hangt daar nog over. Dat zijn thema’s waar VVD en D66 behoorlijk anders over denken.

“Vandaag presenteren ze dat. Iedereen is benieuwd wat daarin gaat staan, maar dat kan niet heel concreet zijn. Geen van beide wil potentiële partners voor het hoofd stoten. Er is ook nog niets van uitgelekt, wat redelijk uitzonderlijk is.”

In 2010-2011 duurde de Belgische regeringsvorming 541 dagen, een wereldrecord. Stevent Nederland ook op zo’n scenario af?

“Ik denk dat het een Belgische reflex is om als er iets misgaat in Nederland de kaart van het leedvermaak te trekken. Vooralsnog is Nederland ver van het wereldrecord formeren verwijderd. Maar dat het een heel lastige kwestie is, is zeker. Als ik nu een weddenschap zou moeten afsluiten, zou ik inzetten op nieuwe verkiezingen in het najaar. Maar zal dat veel veranderen?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234