Dinsdag 20/08/2019

Nederlandse regering valt na conflict over missie Afghanistan

Beeld UNKNOWN

De Nederlandse regering is gevallen. De coalitie tussen het christendemocratische CDA van premier Jan Peter Balkenende, de socialistische Partij van de Arbeid en de kleine ChristenUnie struikelde over Afghanistan. CDA en CU willen daar met een militaire troepenmacht blijven, de PvdA van vicepremier Wouter Bos niet.

Zelf opstappen uit een onpopulaire regering was de enige optie voor Bos om slechte electorale vooruitzichten te keren. 'Maar de grote vraag is natuurlijk of hij met zijn opstelling ook kiezers terug kan halen bij de linkse oppositie SP, GroenLinks en D66', zegt een politoloog aan de Volkskrant.

Het geruzie in de coalitie begon met het NAVO-verzoek van secretaris-generaal Rasmussen. De NAVO vroeg dat de 2.00 Nederlandse militairen in de Afghaanse provincie Uruzgan blijven. Zo'n verzoek komt er doorgaans alleen als het kabinet dat ook van plan is.

Balkenende verontwaardigd
Maar PvdA-minister van Financiën en vicepremier Wouter Bos gooide deze week de knuppel in het hoenderhok. De partij heeft meerdere keren aangegeven dat van een verlenging van de missie in Uruzgan voor zijn achterban onbespreekbaar is. In 2007 besliste het kabinet dat in de zomer van 2010 een einde aan de missie komt. "De laatste Nederlandse militair moet eind 2010 uit Uruzgan vertrokken zijn. Wij houden onze belofte aan de Nederlandse burger", zei Bos woensdag.

Premier Jan Peter Balkenende (CDA) en vicepremier Rouvoet (CU) reageerden verontwaardigd. Niet alleen viel Bos uit zijn rol als kabinetslid, hij gooide volgens hun mening ook de internationale reputatie van Nederland als trouwe NAVO-partner te grabbel.
Tijdens een bits spoeddebat in de Nederlandse Kamer donderdag rook de oppositie bloed. Na een bombardement van scherpe vragen en onduidelijke antwoorden bleek dat de eenheid van de regering ver te zoeken was.

Overleg
Daarop volgde gisteren de hele dag koortsachtig overleg in in de ministerraad over de ontstane patstelling. Het ging al snel niet meer over Afghanistan, maar om de vraag of het voortbestaan van de coalitie nog zin had. Regelmatig werd de ontmoeting onderbroken voor overleg per partij. Even zag het er nog naar uit dat het overleg naar volgende week zou worden opgeschoven, een wens van CDA en CU om compromisopties te bestuderen, maar laat op de avond bleek dat het voor de socialistische PvdA niet meer hoefde. Bos trok de stekker uit Balkenende IV.

Electorale prognoses

De timing van de val is bewust gekozen. Met de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart in zicht, was Bos gedwongen om heldere taal te spreken naar de socialistische kiezers die volgens de peilingen meer oog hebben voor de programma's van de linksere SP en GroenLinks. "Bij de PvdA gold op dit punt 'Een man, een man. Een woord, een woord'. Te vaak was Bos in het parlement als draaikont neergezet. Dat zou hem dit keer niet gebeuren. De PvdA hield vast aan wat eerder was afgesproken", stipte Radio Nederland Wereldomroep gisteren aan.

Verdeeld Nederland
De vraag is nu of de kiezer hem daarvoor zal belonen dan wel afstraffen. Nederland was gisterenavond fel verdeeld over de vraag of de missie in Uruzgan een kabinetscrisis waard is: 45 procent vindt van wel, 35 procent niet. Dat is een van de resultaten uit een uitgebreid electoraal onderzoek van TNS Nipo in opdracht van de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Volkskrant.

"Ik had verwacht dat minder Nederlanders de besluitvorming over Uruzgan een crisis waard vinden", zei politicoloog Philip van Praag van de UvA aan de Volkskrant. "De oorlog in Afghanistan is voor de meeste mensen toch een ver-van-mijn-bedshow. Tegelijk is de steun de laatste maanden afgenomen, omdat mensen het gevoel hebben dat de oorlog uitzichtsloos is."

De achterbannen van de drie regeringspartijen blijken verdeeld. Bij de ChristenUnie vindt 60 procent Uruzgan geen goede principiële reden voor de val van het kabinet, tegenover 56 procent bij het CDA. Bij de PvdA-kiezer vindt 33 procent de crisis om Uruzgan te ver gaan, terwijl 55 procent dat juist wel een principezaak vindt.

Maar de kabinetscrisis om Uruzgan kan vooral op bijval rekenen van oppositie­stemmers bij de linksere SP (64 procent) en de populistische PVV (66 procent). Bij D66 is 50 procent het eens en 34 procent niet. Van Praag: "PvdA-leider Bos heeft dus een achterban die in merendeel vindt dat de crisis terecht is. Maar de grote vraag is natuurlijk of hij met zijn opstelling ook kiezers terug kan halen bij SP, GroenLinks en D66."

Teleurstelling
De meeste maatschappelijke organisaties reageren bezorgd op de val van het kabinet. Transportorganisaties vrezen dat grote infrastructurele projecten door de val van het kabinet vertraging oplopen. Verladersorganisatie EVO en transportorganisatie Transport en Logistiek Nederland (TLN) riepen de politiek zaterdag op om prioriteit te geven aan projecten die voor economisch herstel moeten zorgen. Zowel de vervoersorganisaties als werkgeversorganisatie VNO-NCW hopen dat de Eerste Kamer snel instemt met de crisis- en herstelwet. Met deze wet wil het kabinet procedures voor grote bouw- en infrastructurele projecten versnellen.

De twee grote militaire vakbonden reageerden teleurgesteld en boos op de val van het kabinet over het dossier Uruzgan. Allebei stellen ze ook met klem dat Nederland flink gezichtsverlies lijdt in het buitenland door het "kleuterschoolgedrag" rond de brief van de NAVO, zoals de ACOM het noemt. "Nederland heeft zichzelf volstrekt belachelijk gemaakt." De partijen schuiven vooral de PvdA de zwartepiet toe. (Maarten Rabaey/belga)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden