Zondag 20/06/2021

Nederlandse musea geven 200 topschilderijen terug aan erven Goudstikker

Bonnefantenmuseum in Maastricht zwaar getroffen door schikking

Brussel

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

De Nederlandse staat zal 202 schilderijen teruggeven aan de erven van de oorspronkelijke eigenaar, de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker, die tijdens de meidagen van 1940 het leven liet en zijn rijke kunstcollectie uit handen moest geven aan bezetters en collaborateurs.

Na een in 1952 afgesloten deal tussen de erven Goudstikker en de Nederlandse staat vonden die kunstwerken in tal van Nederlandse musea onderdak, maar aan die overeenkomst komt nu een einde, zo maakte staatssecretaris voor Cultuur Medy van der Laan gisteren in de Tweede Kamer bekend. Van der Laan volgt daarmee het advies van een restitutiecommissie, die een nieuwe koers wil varen en zich volgens insiders 'erg Amerikaans' opstelt. Waarmee wordt bedoeld dat ze, net als de Amerikanen, een object als gestolen beschouwt tot het terug is bij degene van wie het gestolen is, terwijl in Europa doorgaans zoiets bestaat als aankoop te goeder trouw, ook al is een voorwerp gestolen.

Voor een aantal Nederlandse instellingen en musea, die zich al een tijdje mochten voorbereiden op teruggave, blijft het nieuws toch behoorlijk zuur. Zo ziet het Rijksmuseum in Amsterdam Het offer van Iphigeneia van Jan Steen, Cosimo III dei Medici in harnas van Gerard ter Borch en het Zijaanzicht op kasteel Nijenrode van Jan van der Heyden uit zijn collectie verdwijnen.

Nog zwaarder getroffen is het Bonnefantenmuseum in Maastricht. Daar heeft men tussen de dertig en veertig werken uit de Goudstikkercollectie in huis. "Zes jaar lang werkte het Bonnefanten aan onderzoek en restauratie van zijn vroeg-Italiaanse renaissancekunst, die eind jaren tachtig nog in depots wegkwijnde. Daaronder zijn negentien 'Goudstikkers', zoals het ronde paneel van Maria met kind, toegeschreven aan Filippino Lippi", klaagt directeur Alexander van Grevenstein in de Volkskrant. Hij "wil praten met de staat over een mogelijke geldelijke tegemoetkoming".

Voor soortgelijke rapporten die als een zwaard van Damocles boven hun instellingen hangen, hoeven Belgische museumdirecteuren niet te vrezen. "Enkel en alleen al omdat er bij ons geen handelaars van het formaat van Goudstikker werkzaam waren", reageert Jacques Lust, specialist in geroofde kunstwerken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens de historicus is enkel de Brusselse kunsthandelaar Leon Seyffers enigszins met Goudstikker vergelijkbaar. "Seyffers werd als Jood samen met zijn zoontje en dochter met de laatste konvooien gedeporteerd, maar zijn collectie kwam in de verste verten niet in de buurt van die van zijn Nederlandse collega. Collecties als die van Goudstikker trof je tijdens het interbellum enkel in Nederland en Parijs aan." Een deel van Seyffers' collectie werd na de oorlog teruggeven aan zijn familie en voor het overige werd de familie voor oorlogsschade vergoed. Bovendien belandde geen enkel object uit de Seyffersverzameling in een openbare collectie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234