Maandag 14/06/2021

expo

Nederlandse geniale gek verovert New York

null Beeld © stichting Willem van Genk, Museum Dr. Guislain, Gent
Beeld © stichting Willem van Genk, Museum Dr. Guislain, Gent

Een tentoonstelling van de art brut-kunstenaar Willem van Genk in het American Museum of Folk Art heeft een grote weerklank gekregen in de New Yorkse kunstwereld. 'Dit is een van de beste dingen die u deze herfst zult zien', schreef The New York Times. Het succes is een triomf voor het Gentse Museum Dr. Guislain dat de expo mee organiseert.

Van Genk staat in Europa bekend als een van de grootste art brut-kunstenaars. In de VS was de Nederlander tot nu toe echter vrij onbekend. Dit is zijn eerste overzichtstentoonstelling in Amerika. "Het is opwindend om het kunstseizoen te beginnen met een diepgaande kennismaking met een buitengewoon kunstenaar waar je nog nauwelijks van gehoord hebt", schreef Roberta Smith, de doyenne van de New Yorkse kunstcritici, in The New York Times.

Het initiatief voor de expo kwam van het Museum Dr. Guislain. Het Gentse museum is in de eerste plaats gewijd aan de geschiedenis van de psychiatrie, maar organiseert ook boeiende kunsttentoonstellingen. In de eigen collectie heeft Van Genk de ereplaats. Daarnaast kreeg het museum ook de collecties van het (nu gesloten) Stadhofs-museum van Zwolle en de stichting Willem van Genk onder zijn hoede.

undefined

null Beeld © stichting Willem van Genk, Museum Dr. Guislain, Gent
Beeld © stichting Willem van Genk, Museum Dr. Guislain, Gent

Schizofreen

Zo'n jaar geleden benaderde Guislain het Folk Art Museum met een voorstel voor de expo. Het New Yorkse museum reageerde enthousiast en maakte meteen ruimte in zijn programmatie.

De expo is het werk van drie tentoonstellingsmakers: Patrick Allegaert en Yoon Hee Lamot van het Guislain-museum en Valérie Rousseau van het Folk Art Museum. Het werk van Van Genk werd gekoppeld aan dat van Ralph Fasanella, een New Yorkse outsider-kunstenaar die stilistisch verwant is aan Van Genk. Roberta Smith vond het "een briljante combinatie".

Voor het Guislain-museum is het belangrijk dat de expo samenvalt met de uitreiking van de Dr. Guislain Award die dit jaar in New York plaatsgrijpt. Die prijs (50.000 dollar) wordt jaarlijks toegekend aan een persoon die een belangrijke bijdrage heeft geleverd in de strijd tegen de stigmatisering van psychiatrische patienten. Zowel de Award als de Van Genk-expo zijn gesponsord door Janssens Research & Development, een afdeling van de farmaceutische reus Johnson & Johnson.

Bijna tegelijk opent in Parijs een grote tentoonstelling waarin Van Genk ook de hoofdrol speelt. Het art brut-museum Halle St. Pierre exposeert de Stadshof-collectie die door het Guislain-museum beheerd wordt.

Het is jammer dat Van Genk zijn internationale triomf niet meer heeft mogen meemaken.

Hij stierf in 2005 op 78-jarige leeftijd. Zijn leven lang werd de Nederlander gekweld door psychische stoornissen die onder de noemer 'schizofrenie' vallen. Vele jaren bracht hij in instellingen door. Desondanks was hij artistiek onwaarschijnlijk productief. Hij heeft duizenden arbeidsintensieve werken nagelaten waarvan een groot deel in Gent terechtkwam.

undefined

Mishandeld door nazi's

De expo in New York geeft een mooi overzicht van zijn kunst. Het sculpturaal werk bestaat uit trammetjes, gemaakt uit afvalmateriaal. Van Genk was geobsedeerd door transport.

Dan is er werk dat vandaag 'conceptueel' zou genoemd worden: een collectie bewerkte regenjassen, voor Van Genk een symbool van macht. Dat had te maken met een traumatische ervaring tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De kleine Willem werd toen ondervraagd en mishandeld door nazi's - met lange jas - die op zoek waren naar zijn vader, een verzetsstrijder.

Maar het zijn vooral de tekeningen en schilderijen die indruk maken.

Ondanks de stilistische en thematische gelijkenissen met zijn mede-exposant Fasanella zijn er twee grote verschillen. Een is dat Van Genk de betere kunstenaar is. Zijn gevoel voor kleur en compositie is subliem, zijn creatieve ingrepen zijn geniaal en gedurfd.

Een ander is dat Van Genk gekker was. Zijn schilderijen zijn worstelingen met zijn demonen, een gevecht van een weerloos individu tegen een verpletterende macht, een heroische poging om door kunst zin te geven aan de zondvloed van signalen die ons bestormen. Dat maakt zijn werk actueel. Je wandelt ervan weg met een gevoel van ontzag voor de complexiteit van de menselijke geest.

undefined

Willem van Genk

Willem van Genk: Mind Traffic en Ralph Fasanella: Lest We Forget, in het American Folk Art Museum, 2 Lincoln Square, New York, tot 30 november.

Sous le vent de l'art brut: Collection De Stadshof in Musée Halle Saint Pierre, 2 rue Ronsard, Parijs, van 17 september tot 4 januari.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234