Zondag 20/09/2020

InterviewViroloog Ab Osterhaus

Nederlands viroloog Ab Osterhaus: ‘Die bubbel van vijf, ik heb dat vijf keer moeten lezen’

Albertus Osterhaus: 'We zouden in de zomer het virus volledig het land uit moeten drijven. In de winter wordt het nog moeilijker.'Beeld Martijn Gijsbertsen

Nederland staat voor een bosbrand, waarschuwt Ab Osterhaus, een van ’s werelds meest vooraanstaande virologen. Maar terwijl de Nederlanders volgens hem dringend strengere maatregelen moeten invoeren, vindt hij de Belgische aanpak verwarrend. ‘Die bubbel van vijf, ik heb dat vijf keer moeten lezen.’

In een week tijd is het aantal Nederlandse besmettingen verdubbeld. Vorige week waren er 2.588 nieuwe besmette personen, een stijging met 1.259 in vergelijking met de week daarvoor. De Nederlandse minister-president Mark Rutte keerde prompt terug uit vakantie om nieuwe maatregelen af te kondigen.

“Die verdubbeling van het aantal nieuwe besmettingen, dat is per definitie een alarmbel om ons te waarschuwen”, zegt Osterhaus, een Nederlandse viroloog die aan de Tiho-unversiteit in Hannover werkt. “Het feit is dat we het virus niet onder controle hebben. De R-waarde zit nu duidelijk boven de 1. Als je dan niets doet, gaat het virus zich weer over het land verspreiden. Ik vergelijk het met een bosbrand. Dat is eerst een smeulend vuurtje, maar dan vatten de bomen vuur en gaat heel het bos in de vlammen op.”

Had u verwacht dat de tweede golf zo snel zou beginnen?

“Ik spreek op dit moment nog niet van een tweede golf in Nederland. Want ik ben nog optimistisch dat we het virus met de juiste maatregelen kunnen terugdringen. Maar het is wel vijf voor twaalf. Nederland ligt nog enkele weken achter op België. De discussie over de maatregelen in Nederland is gelijkaardig aan die in België van een maand geleden.

“Toen is er bij jullie verplicht om mondmaskers te dragen in winkels, musea en bioscopen. In Nederland hebben steden als Rotterdam en Amsterdam nu een mondmaskerplicht op drukke plaatsen. Maar de regels zijn niet geheel duidelijk.”

U vindt ook de Belgische maatregelen verwarrend, hebt u eerder gezegd.

“Als ik naar dat concept kijk van die bubbel van vijf, dan moet ik dat ook vijf keer lezen voor ik het begrijp. Dat is voor de bevolking niet bemoedigend, denk ik. Wat ik me dan ook afvraag is hoe je zo’n bubbel kunt handhaven of controleren. Anderzijds, geloof ik dat men zich in België inmiddels goed realiseert wat er aan de hand is en dat men behoorlijk op de trommel slaat. Zeker in Antwerpen zijn er terecht extra maatregelen genomen.”

Wat vindt u van de avondklok, die door de hittegolf voorlopig wordt opgeheven?

“Ik begrijp de redenering die erachter zit. Er is ook in Nederland een weerbarstige groep, dat zijn jonge mensen, daar moet je toch strenger voor zijn. Als ze ’s avonds buiten zijn en er is alcohol gedronken, worden sommigen wat overmoedig en dan is het soms moeilijk om de regels te respecteren. Maar of een avondklok dan echt effectief is, dat moet je aan mensen met een andere deskundigheid vragen.

“Voor de Nederlandse jongeren is er beslist dat kennismakingsevenementen voor nieuwe studenten aan de universiteiten niet doorgaan. In Nederland wil men vooral de bevolking oproepen om zich te schikken naar de maatregelen die er al zijn. De burgerzin wordt weer aangesproken. Maar als dat niet lukt, moeten we zwaardere maatregelen gaan nemen.

“Wat ik vooral wil zeggen, is dat de landen die het goed hebben gedaan, de landen zijn die vanaf het begin stringente maatregelen hebben genomen. Denk aan China, Zuid-Korea, Taiwan, Singapore. Die landen hebben met een heel rigoureus test-, opsporings- en quarantainebeleid het virus buiten gekregen.”

We moeten onze aanpak dus opnieuw op de Aziatische landen afstemmen?

“Ja. Maar dan wordt er onmiddellijk gezegd: ‘Er gaan te veel vrijheden op de schop en onze cultuur is daar niet naar.’ In die landen zijn bijvoorbeeld apps gebruikt om besmette mensen op te sporen. In Nederland konden bedrijven een corona-app eerst niet bouwen, omdat die niet zou overeenstemmen met de privacyregels. Dat is begrijpelijk, maar zo’n applicatie zou het contactonderzoek wel veel sneller kunnen laten verlopen. 

In Rotterdam is op een aantal plekken een verplichting om mondkapjes te dragen. 'Maar de regels zijn niet geheel duidelijk.'Beeld ANP

“Door hun draconische maatregelen hebben Aziatische landen het nu goed voor elkaar en konden ze ook versoepelen. Uiteindelijk is de economie zelfs beter af. In maart is het virus ons uit de handen geglipt, omdat we te laat waren. Wat mij betreft zouden we in de zomer het virus volledig het land uit moeten drijven. In de winter wordt het nog moeilijker, want dan zitten mensen liefst binnen knus bij elkaar.”

Zegt u dan dat de lockdowns eigenlijk voor niets waren als we nu niet doorbijten?

“Daarvan ben ik overtuigd. We gaan nu dus nog enkele weken proberen om Nederlanders aan te spreken op hun burgerzin, maar zo verlies je vrij veel tijd. En dan zie je het weer fout gaan. Je ziet nu de ziekenhuisopnames weer stijgen, en dan duurt het nog een paar weken voor de intensive care-opnames omhoog gaan en dan volgen de sterfgevallen. Veertig à vijftig procent van de intensive care-gevallen redt het niet. Dan moeten we toch kunnen leren uit wat we eerder verkeerd hebben gedaan?”

Het verschil is wel dat we ondertussen veel meer kennis hebben over het virus. Zijn we niet beter gewapend?

“Ongetwijfeld. We weten nu dat besmette personen het virus kunnen verspreiden nog voor ze symptomen hebben. Of nooit symptomen ontwikkelen. En ons inzicht wordt steeds beter. Een grote studie uit Korea heeft aangetoond dat kinderen tussen de 10 en de 18 jaar net zo besmettelijk zijn en net zo veel het virus verspreiden als volwassenen.

“Het lijkt er ook steeds meer op dat aërosolen (erg kleine druppeltjes, die lang in de lucht kunnen blijven hangen, YV) het virus wel degelijk kunnen overdragen. Er is nu een vertrouwelijk rapport uitgelekt van het gezondheidsinstituut RIVM, waarin wordt gesteld dat het ventilatiesysteem van een verpleeghuis in Maassluis waarschijnlijk mee het virus heeft verspreid. Daardoor wordt ons begrip van de verspreiding van het virus weer bijgesteld.”

Is het niet opmerkelijk dat landen op grond van wetenschappelijk onderzoek sterk verschillende maatregelen nemen? 

“Daarom zou het Europese niveau ook een grotere rol moeten spelen. Ik denk eigenlijk dat de Europese ministers van Volksgezondheid zouden moeten samenkomen met hun deskundigen. Zij zouden eens een goed overzicht moeten maken van wat we op basis van het wetenschappelijk onderzoek echt weten en wat er nog niet bekend is.

“Op basis daarvan kunnen we ook tot Europese richtlijnen komen, die we dan nationaal verder kunnen invullen. Bijvoorbeeld over de mondmaskers, daarover is in heel Europa wel consensus, maar enkele landen doen toch moeilijk. De Nederlandse wetenschappers van het Outbreak Management Team vinden dat mondkapjes weinig bijdragen aan de belangrijkste preventiemaatregel: de anderhalve meter afstand.

“Ze twijfelen ook aan het nut van niet-medische of zelfgemaakte mondkapjes en zien geen bewijs dat die zouden werken. Daarom komt er op landelijk niveau geen mondmaskerverplichting. Maar als je echt bewijs zou willen, dan moet je dat nu gaan onderzoeken en ben je weer een hele tijd verder. Als Nederlanders op vakantie gaan, zien ze nu in België, Kroatië, Frankrijk of Spanje iedereen met een mondmasker op lopen.”

Maar in Nederland zetten ze het dan weer af? 

“In Nederland moet dat enkel op het openbaar vervoer. Ik werk in Duitsland en moet er toch telkens aan wennen dat ik in een Nederlandse winkel geen mondmasker op moet zetten. Zelf doe ik het natuurlijk wel. Ik vind ook dat als het op beleidskeuzes aankomt, je altijd aan de voorzichtige kant moet gaan staan.”

“Ik voel me een beetje, zoals aan het begin, in maart, toen het virus begon op te spelen. Ook vandaag is er nog geen enkele andere mogelijkheid om het virus te bestrijden anders dan met epidemiologische maatregelen: afstand houden, mondmaskers dragen, handen wassen. Ik weet niet of iedereen de ernst van de situatie goed begrijpt. 

“Er is geen vaccin en er zijn nog geen geneesmiddelen tegen corona die goed werken. Als je dat allemaal bij elkaar telt, dan weet je dat we nu opnieuw strenge maatregelen moeten invoeren. Dat is niet alleen voor de volksgezondheid, maar ook voor de economie. Als we in Nederland nu niet goed reageren, gaan we uiteindelijk naar een nieuwe lockdown met alle draconische gevolgen voor de economie en de hele samenleving.”

Ab Osterhaus.Beeld Martijn Gijsbertsen
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234