Zondag 09/08/2020

InterviewAb Osterhaus

Nederlands topviroloog Ab Osterhaus: ‘België is een voorbeeld’

De Nederlandse topviroloog Ab Osterhaus. 'De maatregelen in Nederland waren voorheen te vrijblijvend, daar trokken velen zich er niets van aan.' Beeld Martijn Gijsbertsen

Nederland ging dan toch in lockdown. Maar voor de Nederlandse viroloog Ab Osterhaus kwamen die maatregelen laat. ‘Ik denk dat er te lang geaarzeld is.’

Voor de Belgische lockdown waren er de lockdownfeestjes. Nederland kende dit weekend nog de ‘schijt aan corona’-feestjes. “Asociaal, dat moet stoppen”, oordeelde de Nederlandse minister-president Mark Rutte. Omdat te veel Nederlanders zich niet aan de regels tegen corona hielden, zijn ze nu een pak strenger. Gedaan met allemaal samen naar parken of naar het strand te gaan. Want ook Nederland gaat op slot.

“De maatregelen waren voorheen te vrijblijvend, daardoor trokken velen zich er niets van aan”, zegt Ab Osterhaus (71), een wereldautoriteit in de virologie, die nu ook bijna dagelijks in de media verschijnt. “Ik heb er vorige week al op aangedrongen dat de politie boetes moest uitschrijven. Dat gaat nu gelukkig wel gebeuren. Ik denk dat dat een behoorlijke stap voorwaarts is.”

U pleit ondertussen al weken voor een lockdown. Waarom gaat Nederland nu niet verder?

“De Nederlandse overheid probeert vooral een beroep te doen op de burgerzin van de bevolking. Rutte noemt dit een ‘intelligente lockdown’. Dat is dus een van de verschillen tussen de Nederlandse en de Belgische aanpak. Ik heb België al vaker als voorbeeld genoemd, omdat de maatregelen bij jullie van in het begin sterker zijn afgedwongen.”

“In Nederland mag je nog naar de markt gaan als je anderhalve meter afstand houdt. En gezinnen mogen nog steeds bezoek uitnodigen, als dat zich beperkt tot drie personen en iedereen ver genoeg van elkaar blijft. Maar dat lijkt mij in de praktijk toch zeer moeilijk.”

Dit kwam nu ook behoorlijk laat. We weten dat wachten met deze maatregelen sowieso mensenlevens kost. Hoe voelt dat voor u?

“Hoe ik mij daarbij voel, is niet zo belangrijk. Maar ik denk dat er nog een hoop leed kan worden voorkomen als we deze maatregelen doortastend handhaven. Ik denk dat we in Nederland nog strengere maatregelen zullen krijgen. Zeker als blijkt dat deze maatregelen te weinig effect hebben.”

“Maar er is helaas lang geaarzeld. Bij het begin van de uitbraak waren er ook nog verkeerde aannames over het virus. In februari keerden besmette Nederlandse toeristen terug uit Noord-Italië, net rond de tijd dat er in Brabant carnaval was. Dan zijn er veel mensen samen en kan het virus zich snel verspreiden. Men ging er toen nog van uit dat je het virus niet kon doorgeven als je geen symptomen had. Maar inmiddels weten we dat dat niet waar is. Er zijn toen te weinig voorzorgsmaatregelen genomen, waardoor we nu in Brabant een explosie aan besmettingen hebben.”

“Het is in Brabant echt moeilijk om de uitbraak nog onder controle te houden. Als er niet meer barrières komen om het virus in te dijken, verspreidt het zich verder en dreigt er een Brabant-scenario in andere Nederlandse provincies.”

Wat vond u van het idee om te vertrouwen op de groepsimmuniteit? Als genoeg jonge mensen in de bevolking het virus krijgen en uitzieken, zijn ze nadien immuun.

“Ja, experts hebben dat standpunt verdedigd, maar ik heb het er zelf moeilijk mee gehad. Gelukkig is deze denkpiste nu ongeveer verlaten. Op zich is het nochtans niet onlogisch. Als we de bevolking gaan inenten met een vaccin, dan probeer je uiteindelijk ook op een gecontroleerde manier tot groepsimmuniteit te komen (omdat je dan een zwakke of dode variant bij mensen inbrengt zodat ze zelf antistoffen aanmaken, YV).”

“Maar als je het coronavirus gewoon zou laten begaan, dan komt het ook bij risicogroepen, zoals ouderen. En dan krijg je ook heel veel ziektegevallen, wat een enorme last wordt voor het gezondheidssysteem. Als er in  Nederland helemaal geen maatregelen waren getroffen, zou het dodentol kunnen oplopen tot 50.000 à 100.000 overlijdens.”

Marc Van Ranst riep bij ons wel op om de scholen open te houden om bij kinderen groepsimmuniteit te kweken. Is dat dan wel een goed idee?

“Kinderen worden niet ziek, dat klopt alvast. Maar we weten te weinig over de verspreiding van het virus bij kinderen en in hoeverre zij het doorgeven. We zien bij griep dat kinderen net de belangrijkste verspreiders zijn in de populatie. De scholen zijn nu gesloten als voorzorgsmaatregel. Als je niet zeker bent over die verspreiding, blijf je ook beter aan de veilige kant.”

Albert Osterhaus

• voormalig hoofd van de afdeling Viroscience van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam

• is nu verbonden aan de Universiteit voor Diergeneeskunde in Hannover, waar hij een onderzoeksinstituut heeft opgericht

• ontdekte met een team in 2004 dat een medicijn tegen hepatitis C ook gebruikt kon worden om het SARS-virus te bestrijden

U werkt als onderzoeker in Duitsland. Waarom is er eigenlijk zo weinig Europese aanpak tegen dit virus?

“Omdat elke lidstaat zelf bevoegd is voor volksgezondheid. Ik heb me daar al vaak druk over gemaakt. Er zijn nu evenveel verschillende strategieën om het virus in te dijken als lidstaten. Ik zeg niet dat je het gezondheidsbeleid volledig naar het Europese niveau moet overbrengen. Maar Europa kan wel een coördinerende rol spelen in de strijd tegen het virus. Een lijn uitzetten, waar lidstaten dan nog een beetje van kunnen afwijken, afhankelijk van hun situatie.”

“Wat ik dan ook opvallend vind: als er bij dieren een epidemie uitbreekt, zoals mond- en klauwzeer of vogelpest, dan zijn er heel stringente afspraken tussen lidstaten, waar iedereen zich aan houdt. Daardoor kunnen we grote catastrofes vermijden.”

“Maar nu doen landen al moeilijk over het verschepen van mondmaskers. Dan is het toch echt de vraag of er een goede regeling is om levensreddende zaken zoals medicijnen uit te wisselen. Of wat doen we later met vaccins? Er zijn veel initiatieven aan de gang, maar we moeten nu al beginnen te kijken naar wie die vaccins mag gaan produceren en hoe we ze gelijk gaan verdelen.”

U werkt zelf mee aan het onderzoek naar een vaccin tegen corona. Wanneer mogen we dat verwachten?

“De eerste vaccins – op basis van het nucleïnezuur in het virus – worden al getest op mensen. Wetenschappers denken dat je op die manier zelfs een aantal dierproeven kan overslaan. Of dat helemaal veilig is, moet nu uit tests blijken.”

“We hebben gezien dat het voor de Mexicaanse griep mogelijk was om een vaccin te maken in minder dan driekwart jaar. Maar daar hadden we een behoorlijke voorsprong omdat we ervaring hebben met het maken van wintergriepvaccins. Ik denk dat het realistisch gesproken nog wel een jaar zal duren voor we een vaccin hebben tegen dit coronavirus.”

Door de uitbraak komen virologen in het centrum van de belangstelling te staan. U verschijnt nu ook vaak in de media. Hoe gaat een viroloog daarmee om?

“Voor mij is het niet nieuw, omdat ik ook al een aantal crises heb meegemaakt. Toen ik na mijn opleiding als dierenarts eind jaren 70 ging doctoreren in de virologie, vonden collega's dat het stomste wat ik kon doen. ‘Al die virusinfecties zijn toch al onder controle?’ zeiden ze. Maar daarna zijn een pak nieuwe virussen bij dieren ontdekt en SARS en MERS bij mensen, waartegen we medicijnen hebben ontwikkeld. In de virologie is er eigenlijk never a dull moment.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234