Woensdag 23/10/2019

Nederlands populairste psycholoog is uitgetobd

Hij was van plan naar Amerika te gaan, dit jaar, en wel definitief. Hem zagen ze niet meer terug in Nederland. De mentaliteit, hij kon er niet meer tegen. Dom, van slechte wil, bevooroordeeld, egoïstisch - "Nederlanders zijn allemaal gierige klootzakken," liet hij zich ontvallen in een interview met Humo, eind november vorig jaar. 'Ik wil 93 jaar worden. Ik zál ook 93 jaar worden, want dat heb ik uitgerekend. Uit mijn astrologische kaart, die ik zelf heb opgesteld, blijkt duidelijk dat ik 93 jaar zal worden,' zei hij in hetzelfde interview met grote stelligheid.

Beide voornemens zal Piet Vroon niet meer ten uitvoer kunnen brengen. Eergisteren werd hij dood aangetroffen in zijn huis in Culemborg, waar hij alleen woonde. Over de doodsoorzaak is niets bekend - alleen dat de Nederlandse politie meedeelde dat er geen misdrijf in het spel is. Hij is 58 geworden.

Piet Vroon was sinds 1983 hoogleraar functieleer en theoretische psychologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Een kamergeleerde was hij niet bepaald: van 1981 tot 1995 schreef hij voor het wetenschapskatern van de Volkskrant wekelijks zijn al snel veelgelezen rubriek Signalement, waarin hij alle mogelijke onderwerpen aansneed, van sick building syndrome en kantoortuinen over alternatieve geneeswijzen en het placebo-effect tot de kwestie waarom het huidige systeem voor het beboeten van verkeersovertredingen niet werkt en waarom de romantische liefde in de moderne welvaartsmaatschappij eigenlijk overbodig is.

Van deze in zijn wat abrupte en vaak ook scherpe stijl geschreven stukjes werd een aantal herdrukt in bundels als Allemaal psychisch (1988), Kopzorgen (1990) en Toestanden (1993), die allemaal bestsellers bleken. Van Allemaal psychisch bijvoorbeeld zijn tot nu toe meer dan 120.000 exemplaren verkocht.

Een vergelijkbaar succes was weggelegd voor de twee meest ambitieuze van het tiental populair-wetenschappelijke boeken dat Piet Vroon daarnaast publiceerde. Tranen van de krokodil en het vervolg daarop, Wolfsklem, twee turven waarin hij een breed panorama schilderde van de evolutie van het menselijk gedrag, sloegen onverwacht goed aan bij het publiek en gingen bij tienduizenden de boekhandel uit.

Tegelijk maakten ze heel wat kritiek los van collega-wetenschappers. Met name op Wolfsklem werd gewoonweg vernietigend reageerd; in een recensie in NRC Handelsblad bijvoorbeeld concludeerde de bioloog Felix Eijgenraam: "Wolfsklem oogt als een interessant populariserend werk van een erudiet geleerde. Maar in werkelijkheid is het een barokke opeenstapeling van desinformatie, slordigheden, redeneerfouten, pseudobiologie, chaosofie en klinkklare wartaal." Ook Vroons laatste publicatie, het boekje Prutswerk! Veertig klachten aan de Schepper, werd weggehoond. Jan te Nijenhuis en Marcel Roele grepen het vier maanden geleden in HP/De Tijd zelfs aan om meteen maar het hele oeuvre van Vroon onder de grond te spitten. Ook de recensent in deze krant was overigens van oordeel dat "zelden voordien een boek zozeer zijn titel verdiend heeft".

Al die kritiek, die vooral het afgelopen halfjaar niet van de lucht was, verklaren door afgunst en jalousie de métier is misschien wat vergezocht. Nederlands populairste psycholoog bemoeide zich op wetenschappelijk terrein zo ongeveer overal mee. Vroon, gediplomeerd psycholoog en filosoof (en in het bezit van de lesgeversakte handelswetenschappen), liet zich niet opsluiten in zijn vak en betrad voortvarend het gebied van evolutie- en chaostheorie, biologie, geschiedenis en cultuurhistorie, zonder daar altijd even goed in thuis te zijn.

Vroon had ook overal een uitgesproken mening over en schuwde de controverse niet. Hij werd niet moe het in zijn ogen lamentabele peil van het universitair onderwijs in Nederland te hekelen, en verwekte in 1993 opschudding in de academische wereld door, samen met de Utrechtse chemicus A. Klukhuhn, publiekelijk zijn doctorsbul aan de universiteit terug te geven. Hij wenste daarmee te protesteren tegen het eredoctoraat dat de Universiteit voor Bedrijfskunde Nijenrode had toegekend aan de Nederlandse grootwarenhuis-tycoon Albert Heijn voor diens verdiensten bij de introductie van de streepjescode in Nederland. Vroon vond dat "een verloedering van het academisch gedachtengoed" en trok er zijn niet onopgemerkt gebleven conclusie uit.

Vorig najaar kwam Vroon in het tv-programma van Jack Spijkerman zwaar in aanvaring met managerstrainer Emile 'Tjakkaa!' Ratelband. Hij werd in dat gesprek zo woest op de 'entertrainer', die in zijn ogen de psychologie verkrachtte, dat hij ging schreeuwen en uiteindelijk zelfs wegliep. De media vielen massaal over hem heen en noemden hem in de war en depressief. Dat laatste woord viel vorig jaar wel vaker in verband met Vroon, die begin 1997 een pijnlijke echtscheiding doormaakte. Ook de (niet altijd ongerechtvaardigde) kritiek op zijn werk begon hem zwaar te vallen.

Het zag er de laatste tijd nochtans weer wat beter uit voor Piet Vroon. Smell, de vorig najaar verschenen Amerikaanse vertaling van zijn boek over geuren en de reukzin Verborgen verleider (1994), was een succes en leverde hem van zijn Amerikaanse uitgever de opdracht op voor een ferme pil over het onderwerp waarmee hij zijn reputatie vestigde: de evolutie van het menselijk gedrag.

"De mens wordt bang voor zichzelf als hij bedenkt hoe hij in stof, die de natuur hem gegeven heeft, zweeft tussen de afgronden van het oneindige en het niets. Want wat betekent de mens tenslotte in de natuur? Een niets vergeleken met het oneindige, een al vergeleken met het niets, houdt hij het midden tussen niets en alles," citeerde Vroon een paar jaar geleden de Franse filosoof Pascal in een reactie op de kritiek op Wolfsklem. "Met dank aan Pascal hoop ik nog een tijdje door te tobben," besloot hij. Het heeft helaas minder lang geduurd dan hij zelf begroot had.

Herman Jacobs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234