Maandag 23/05/2022

Nederlander Robert Vuijsje triomfeert met pittige roman over multiculturele verwarring

Gouden Uil wordt bal der debutanten

Alweer zorgt de Gouden Uil voor ophef, want voor het eerst in de geschiedenis van de prijs kaapt een debutant de hoofdvogel weg. Met het flamboyante en onbedaarlijk komische Alleen maar nette mensen steekt de Nederlander Robert Vuijsje (29) gedoodverfde favoriet Christiaan Weijts de loef af.

DOOR DIRK LEYMAN

ANTWERPEN l In zijn pikant laudatio prees juryvoorzitter Guy Mortier Vuijsjes 'brandend actuele' boek als een roman die 'een zachte hand om je ballen legt en je tegelijk een klap in je gezicht' geeft. Die andere Nederlandse debutante, Pia de Jong, mocht naar huis met de Publieksprijs voor Lange dagen.

De geheel vernieuwde jury van de Gouden Uil heeft de kamers van de Nederlandse literatuur flink gelucht. Niet alleen zette ze haar shortlist grotendeels in het teken van de jonge garde (met de twee debutanten Robert Vuijsje en Pia de Jong en auteurs als Jan Van Loy en Christiaan Weijts), grote namen als Arnon Grunberg, Erwin Mortier en Leon de Winter liet ze al vroeg feestelijk links liggen. Die zucht naar verjonging én het bij de lurven pakken van de tijdgeest zet zich nu ook door in het palmares.

Ook het kader van de Gouden Uiluitreiking was alweer bijgestuurd. Vorig jaar resideerde de tv-uitzending nog op zaterdag in het nieuwe Antwerpse Justitiepaleis. Gisteravond verkaste het Uilgebeuren naar het Antwerpse stadhuis en werd de winnaar onthuld tijdens een live-interventie in het Canvasprogramma Terzake.

Op het Schoon Verdiep mocht 'de Marokkaans uitziende joodse Nederlander Robert Vuijsje' - dixit juryvoorzitter Guy Mortier - het beeld van Ever Meulen én de Uilcheque van 25.000 euro incasseren voor Alleen maar nette mensen, een volbloed multiculturele roman met weerhaakjes. En dat kon tellen als symbool. Net voordien bleek het lezerspubliek de keuze voor aanstormend talent al evenzeer op prijs te stellen. Niet Christiaan Weijts met Via Cappello 23 of Jan Van Loy en De heining, maar debutante Pia de Jong ontving voor Lange dagen nogal onverwacht de Publiekprijs.

Zelden zo'n jolig Uillaudatio gehoord overigens en dat had natuurlijk alles te maken met Guy Mortier, die als voorzitter was aangetrokken om de Gouden Uil een mediatieker jasje te verlenen. Hij smokkelde in zijn speech menig oneliner binnen. "Het gaat niet goed met de wereld, maar des te beter met de literatuur. Men mag er niet aan denken, maar het had ook andersom kunnen zijn." Algauw werd duidelijk dat de balans kantelde in het voordeel van Vuijsje: "Geen taboe wordt ontzien, geen enkele illusie blijft overeind in dit vlammende fresco over het precaire work in progress dat samenleving heet, en over de manier waarop de daarin 'samen' levenden over elkaar denken en met elkaar omgaan", klonk het over het winnende werk. De jury viel als een blok voor de maatschappelijke component van het boek.

Vuijsjes roman serveert ons in zijn prijsbeest de belevenissen van David Samuels, een 21-jarige jongen uit gegoede kring uit het nette Amsterdam-Zuid. Samuels oogt als een Marokkaan, maar is eigenlijk van joodse afkomst en valt zo tussen alle raciale stoelen. Hij wil uit het keurslijf van zijn saaie relatie met de joodse Naomi breken en zet zijn zinnen op een "echte negerin", liefst eentje met een zo groot mogelijke cupmaat. Vuijsje giet zijn verhaal in een eigentijds jargon (met sms- en chattaal) en de seksscènes volgen elkaar in hoog tempo op. En dat verlokte de jury (naast Mortier bestond ze uit Sam De Graeve, Jeroen Vullings, Jeroen Maris en Eva Berghmans) tot wilde metaforiek. Vuijsje schrijft "Nederlands dat swingt als een Afrikaanse tiet, in een ritme dat strakker zit dan een zwarte bil in een te kleine luipaardlegging, en dialogen die knetteren als de op hol geslagen bedrading in verhitte hoofden", zo zei Mortier.

Curieuze winnaars

Met deze Gouden Uil schrijft Vuijsje dan ook geschiedenis, want hij is de eerste debutant die de prestigieuze fictieprijs opstrijkt. Bovendien kan de voormalige Nieuwe Revu-journalist komende maandag ook nog de Libris Literatuurprijs binnenrijven: ook daar prijkt hij op de shortlist. Daarmee zou Vuijsje na Grunberg de tweede auteur zijn die deze ongewone dubbelslag lukt.

Vuijsje zelf beschouwt zijn boek als een glijmiddel, het uitgelezen "afrodisiacum alvorens de liefde te bedrijven." En in een interview zei hij al dat zijn ouders vonden dat het boek moest winnen, "want dan is het ergens goed voor dat ze geschoffeerd werden en belachelijk gemaakt". Hij heeft aangekondigd het geld te gaan gebruiken om in alle rust te werken aan een tweede roman.

Ontgoocheling viel er te noteren in het kamp van P.F. Thomése, die dit jaar met Nergensman was genomineerd en vorig jaar met Vladiwostok!. Hij komt dus al twee jaar vergeefs naar Antwerpen opdraven. Ook gedoodverfde laureaat Christiaan Weijts en Jan Van Loy verzamelden intussen twee Uilshortlistnominaties, maar geen oppergaai. Na de verrassende triomf van Marc Reugebrink vorig jaar blijft de Gouden Uil dus curieuze winnaars uit zijn hoed toveren.

n Juryvoorzitter Guy Mortier (l.) en ceremoniemeester Stijn Meuris (r.) feliciteren de jonge triomfator Robert Vuijsje.

Juryvoorzitter Guy Mortier:

Robert Vuijsje schrijft Nederlands dat swingt als een Afrikaanse tiet

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234