Woensdag 07/12/2022

Nederland uw bovenste rechtse buurland

Het land waar de naar emancipatie hunkerende Vlaming zich decennialang aan spiegelde, bestaat niet meer. Of beter: het Nederland waar alles mocht en vooral niets moest, heeft zichzelf naar de geschiedenis verwezen. Net als elders in Europa rukt het rechtse populisme ook daar op. Al jaren. Wie dacht dat Pim Fortuyn ook zijn ideeën in het graf had meegenomen, heeft het mis. Na de Rotterdammer kwam de Venlonaar. Vandaag drukt Geert Wilders een keihard stempel op Neêrlands doen en laten. 'Keihard' is volgens een recente steekproef overigens een van de meest gebruikte woorden in de Tweede Kamer - bij voorkeur door rechtse mannen.

Ter herinnering: Wilders rechts-nationalistische Partij Voor de Vrijheid (PVV) zit niet in het kabinet van Mark Rutte, de liberale premier wiens VVD samen met het christendemocratische CDA een coalitie aanging. Omdat die samen geen meerderheid hebben, krijgen ze wel gedoogsteun van Wilders. Die haalde bij de recentste Tweede-Kamerverkiezingen (2010) 15,5 procent van de stemmen, goed voor 24 zetels van de 150.

Natuurlijk, er is een onderscheid tussen het regeerakkoord an sich en het zogenaamde gedoogakkoord, waar gebieden als veiligheid en migratie onder ressorteren. "Maar ook buiten zijn rol als gedoogpartner oefent Wilders grote invloed uit", zegt politicoloog Matthijs Rooduijn van de Universiteit van Amsterdam. "Zo heeft CDA-minister van Economische Zaken en vicepremier Maxime Verhagen zich onlangs begripvol uitgelaten over mensen die 'bang' zijn voor het toegenomen aantal migranten. Dat deed hij waarschijnlijk vooral uit electoraal oogpunt: hij hoopt een aantal PVV-kiezers weer terug te krijgen in het CDA-nest."

Had de VVD minder principiële problemen met Wilders, dan ging aan de regeringsdeelname van het CDA een heftig intern debat vooraf. Het debacle dat de partij in maart nog onderging bij de Provinciale-Statenverkiezingen (en daarna bij die voor de Eerste Kamer, de Senaat) doet vermoeden dat de brokken allerminst gelijmd zijn. De christendemocratie, zei een commentator deze week in de Volkskrant, "zit op zwabberkoers". In het hele land zijn CDA'ers boos en ongerust over wat ze als een gevaarlijke en onbezonnen knieval aan Wilders zien - aan euroscepsis dus, aan forse antimigrantentaal, aan populisme tout court. Voor de PVV is Griekenland immers "een bodemloze put", doet het koningshuis met zijn pleidooien voor groene energie aan "gedoe" en is kunst tijdverdrijf voor lui met een verkeerd begrip van politiek, een "linkse hobby" dus.

Het populisme, vandaag rechts maar morgen misschien weer links, zal blijven, meent Rooduijn. "In een democratie zal er altijd frictie zijn tussen de elites en zeg maar de gewone burger. Er zullen daarom ook altijd politieke partijen zijn die zich tegen deze elites afzetten. Dit hoeft niet per se slecht te zijn. Voor de democratie kan verzet tegen een in zichzelf gekeerde elite soms verfrissend werken."

Zo verfrissend als, nou ja, 'tuigdorpen'? Zoals Wilders het zelf zei, en zoals hij door De Telegraaf overgenomen werd: "Zet alle schorremorrie bij elkaar." Elk van de twaalf provincies moet er eentje kunnen krijgen. Ver van de wereld, ver van hard werkende Nederlanders die niet nog meer overlast willen, wil Wilders een stuk of wat containers dumpen zonder sociale voorzienigen. "Veelplegers", criminele recidivisten, zouden in afwachting van een serieuze celstraf naar het bewuste kamp worden overgebracht. In het geval van minderjarigen mag ook de familie mee.

Nederlanders van overal

Voor alle duidelijkheid: geen haar op het hoofd van de ernstige Nederlander dat Wilders gelooft. "Zelfs zijn eigen kiezers niet", lacht Annemiek de Groot, die op de Technische Universiteit Delft voor bouwkundig ingenieur studeert. "Het woord 'tuigdorp' wordt gewoon gretig opgepikt. Omdat het té gek klinkt." Annemiek, uit Breda, gaat straks lunchen met een vriendin. Maar omdat ze tijd heeft, loopt ze nog even door het Binnenhof, het in hartje Den Haag gelegen plein waarrond zich behalve de beroemde Ridderzaal ook de Tweede Kamer en het kabinet van de premier bevinden. "Een bijzondere plek eigenlijk, omdat je hier Nederlanders van overal ontmoet."

De verrechtsing baart haar zorgen, verzekert Annemiek. Maar toen eerder dit jaar in ditzelfde Den Haag tienduizenden studenten op straat kwamen, bleef ze liever in Delft "omdat ik protesteren niet fijn vind". Het kabinet wil volgens de oppositie 900 miljoen euro besparen, bijvoorbeeld door langstudeerders en hun instellingen te beboeten. Volgens Annemiek wordt de soep echter niet zo heet gegeten als ze is opgediend. "De scherpe kantjes gaan eraf. Bij ons heb ik nog niets onrustwekkends gehoord. Maar we moeten vandaag besparen, dat wel. Voor later."

Nederlanders van overal. Zo komt het dat ook de nichtjes Fatma en Latifa Allawi, uit Enschede, naar de Hofstad op uitstap zijn gekomen. Fatma, groene hoofddoek, doet psychologie in haar eigen stad, Latifa, roze hoofddoek, doet internationale communicatie in Utrecht. Last van Wilders? "Toen ik laatst op tv zag dat hij vrijuit ging voor zijn beledigingen van de islam, heb ik weggezapt", zegt Fatma beslist. "Ik vind het heel onrechtvaardig. Deze samenleving wordt hard en concreet. In het westen van Nederland lees je het zo van de gezichten af. Bij ons in Enschede zijn mensen geslotener. Ze denken misschien hetzelfde, je krijgt het niet naar je ogen gegooid."

Latifa is minder negatief: "Gisteren zei een mijnheer zomaar dat hij mijn hoofddoek leuk staan vond, nou, dat vond ik aardig." Trouwens, er moet haar wat van het hart: "Ik liep onlangs een paar maanden stage in Brussel en Antwerpen. Daar voelde ik me pas aangekeken. Je kunt zeggen wat je wilt van Nederland, in België vind ik het onbehagen stukken groter. Ik hoor het ook van mijn familie daar, toch?" Fatma knikt.

Dat een Belg in Nederland naar politiek komt vragen, gaat er ook bij Kees Jans niet in. "Wij hébben tenminste een regering. Een goede ook. Voor mij mag Rutte nog 20 jaar doorgaan." Zijn buurman, ook een late zestiger, is het er volmondig mee eens. "Het is heel erg de foute kant opgegaan in dit land. Te veel luxe. Je kunt je geld niet blijven over de balk gooien." De besparingen in de zorg? In het onderwijs? In de cultuur? Volgens Kees "kan Nederland ertegen. Als we vandaag niet 'stop' zeggen, wordt het alleen maar gortiger. En ja, sommige mensen zullen zich laten bedotten, tussen wal en schip vallen. Maar wat moet, dat moet."

Kees en zijn makker komen uit Yerseke, Zuid-Beveland. Later die middag vindt in de Tweede Kamer een debat over de Hedwigepolder plaats, en daar willen ze bij zijn. In afwachting genieten ze op een bankje van de zon. "Land aan zee teruggeven? Het is niet iets waar ze ons blij mee maken." Waarop Kees zich afvraagt waarom die zeeschepen mordicus naar Antwerpen moeten blijven varen. "Daar is de Westerschelde toch helemaal niet voor gemaakt?" Naar Rotterdam ermee, staat het in zijn gedachten te lezen.

Boerka en handschoenen

We zijn de baarlijke duivel, vandaag. "België?" roept een dame uit. Linda, heet ze. Middelbare leeftijd, blondgeverfd haar, en samen met haar vriendinnen Yolanda, Marlies en Greetje langs de Hofvijver aan de wandel. "Daar kwamen die gangsters toch vandaan?" Het gezelschap knikt. In Amsterdam-Zuidoost is enkele uren eerder een bijzonder gewelddadige overval gepleegd op een bedrijfspand van waardetransporteur Brink's. Het spoor leidt, net zoals in april bij SecurCash in Rotterdam, naar Charleroi. "On-Nederlands", plakte de Haagsche Courant een omschrijving op het gebeuren.

De dames komen uit Heemstede, Noord-Holland. Yolanda windt er geen doekjes om. "Niemand geeft toe dat hij voor hem stemt, maar soms zegt Wilders wel waar het op staat. In Amsterdam heb je buurten waar je de enige Nederlander nog bent." Marlies is het er niet mee eens en schrikt van Yolanda's opmerking. "We zijn zo te zien niet van dezelfde partij." Maar Yolanda gaat door: "Een hele grote concentratie zit er. Ik heb in Amsterdam een vrouw gezien met boerka en handschoenen en zes van die engerds achter zich aan." Vroeger, besluit ze, toen de buitenlanders met minder waren, schikten ze zich naar ons. Intussen blijven ze maar komen en doen ze wat ze willen. "Zeg nu zelf, als ik naar Turkije ga pas ik me toch ook aan?"

Toevallig is de Palestijnse president Mahmoed Abbas in Den Haag op visite. Naast de Nederlandse driekleur hangt de vlag van de Palestijnse Autoriteit. Er is aardig wat politie op de been en toeristen nemen kiekjes dat het een lieve lust is. Buiten, aan de kant van het Mauritshuis, vindt een pro-Israëlische betoging plaats. Een van de manifestanten, een oudere man van een christelijke partij, stopt me een dvd'tje toe. "Islam and Truth", staat erop, en ook de naar de VS verkaste oud-VVD-politica Ayaan Hirsi Ali legt er getuigenis op af. "Die Abbas mag wel komen hé, maar hij en zijn regering zijn een corrupte bende. Wat hebben derdewereldleiders ooit voor hun volk gedaan? Israël is de enige democratie in een zee van Arabieren."

De man weet waarover hij het heeft, zegt hij. "Voor Mandela daar de boel stuk maakte, ging ik ook naar Zuid-Afrika. Tjaaa. Daar zaten natuurlijk fouten in, hé. Maar kijk hoe dat land toen werkte en hoe het er vandaag bij ligt." Hij haalt de schouders op en schudt het hoofd.

Het Binnenhof is niet alleen achter de statige muren rechts geworden, het plein zelf lijkt dat niet minder. Is de progressieve spirit er helemaal uit nu de 'Hollandse waarden' weer zo in zijn? Matthijs Rooduijn nuanceert: "Ik zou niet zeggen dat die geest er niet meer is. Er blijft grote nadruk op de vrijheid van het individu. Alleen, dat die vrijheid kennelijk steeds minder geldt voor bepaalde bevolksingsgroepen kun je bezwaarlijk progressief noemen."

De UVA-vorser legt de vinger op een zere wonde: "Misschien was datgene wat wij altijd progressief noemden wel meer onverschilligheid dan progressiviteit." Want dat zijn de rechtse jaren inmiddels ook: die van het grote linkse gewetensonderzoek.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234