Donderdag 12/12/2019

Justitie

Nederland pioniert in strafklacht tegen tabaksindustrie

Beeld thinkstock

Nederland kan het eerste land worden dat de tabaksindustrie aanklaagt voor moord. En als dat gebeurt, kan het balletje wereldwijd snel rollen. "Het is absoluut een lichtpuntje", klinkt het hoopvol bij de Stichting tegen Kanker.

Al enkele maanden ligt de strafklacht van advocate Bénédicte Ficq en co. bij het Openbaar Ministerie van Nederland. Ze verdedigt verschillende partijen, waaronder twee ex-rokers en enkele organisaties. Vorig jaar stonden twee voormalige rokers op tegen de vier grootste tabaksproducenten van het land. Ruim drie maanden geleden vonden zij KWF Kankerbestrijding en een aantal andere instellingen aan hun zijde.

De aanklacht? Zware mishandeling die de dood tot gevolg heeft. De zaak kan alvast rekenen op veel maatschappelijke discussie. "Dat sigaretten schadelijk zijn, staat buiten kijf. Maar dat tabaksproducenten schuldig zijn aan moord, dat is een stap verder. Iedereen is tenslotte vrij in zijn keuze om te roken of niet", zegt onderzoeksrechter Karel Van Cauwenberghe.

De zaak, ook wel The Dutch Case genoemd, komt wereldwijd in het vizier na een presentatie in Genève. Dertig vertegenwoordigers van mensenrechtenorganisaties en juristen uit zeventien landen luisterden naar het relaas van Ficq en haar collega, longarts Wanda de Kanter. België was niet aanwezig bij de presentatie in Zwitserland, maar houdt de zaak al sinds maart scherp in de gaten. "Als het Nederland lukt om de tabaksindustrie aan te klagen voor moord, zullen veel landen volgen", voorspelt Suzanne Gabriels van Stichting tegen Kanker.

Suzanne Gabriels. Beeld RV

Dat de aanklacht uitzonderlijk is, blijkt uit een tochtje door het archief. Eerder vonden in de Verenigde Staten enkele civiele rechtszaken plaats tegen de tabaksindustrie, maar deze werden doorgaans opgelost door een geldsom die werd betaald door het betrokken bedrijf. Dat bevestigt ook onderzoeksrechter Karel Van Cauwenberghe. "Een zaak als deze heb ik nog nooit in de Lage Landen gezien."

Sjoemelsigaret

Toch heeft de zaak potentie, denkt advocate Ficq. De crux zou hem zitten in de zogenaamde 'sjoemelsigaret'. Zonder dat mensen het doorhebben, zouden sigaretten namelijk meer schade aanrichten dan bekend is. Sigaretten worden al jaren voorzien van minuscule gaatjes, waardoor schadelijke stoffen in mindere mate geïnhaleerd zouden worden. Toch houdt de testapparatuur geen rekening met het feit dat een roker die gaatjes afdekt met zijn vingers en mond. De daadwerkelijke hoeveelheid schadelijke stoffen die iemand inhaleert, liggen daardoor beduidend hoger dan de onderzoeken laten zien. En dát is in veel landen een strafbaar feit.

Van Cauwenberghe loopt nog niet warm voor deze argumentatie. "Een roker kiest zelf hoe hij een sigaret hanteert. Met of zonder gaatjes in de filters: het blijft schadelijk. Als je, met de antirookcampagnes van vandaag, beslist te blijven roken, is dat een eigen keuze."

Stichting Tegen Kanker is hoopvoller over The Dutch Case. "We volgen de zaak op de voet, maar we wachten af wat het OM in Nederland besluit", zegt Gabriels. "Als er daar wordt overgegaan tot actie, kan dat hier misschien ook. Het is zeker een lichtpuntje om te zien dat er daadwerkelijk maatregelen mogelijk zijn."

Maatschappelijk draagvlak

Het is dus wachten op de uitspraak van het Openbaar Ministerie van onze noorderburen. In augustus zou de uitspraak worden bekendgemaakt. Ook bepaald het Openbaar Ministerie dan of de hele aanklacht wordt gevolgd. "Het kan ook zijn dat het OM overgaat tot een gedeeltelijke vervolging. Bijvoorbeeld enkel voor fraude of de overtreding van de wet over economische delicten", weet de advocate.

Internationale aandacht zou de zaak vooruithelpen, denkt ze. "De beslissing om te vervolge hangt namelijk af van twee zaken, de haalbaarheid en de wenselijkheid ervan. Dat tweede onderdeel wordt bepaald door het maatschappelijk draagvlak. "Nu er al verschillende landen in de zaak geïnteresseerd zijn, lijkt dat draagvlak alvast aanwezig", stelt Ficq.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234