Maandag 26/10/2020

'Nederland loopt langs het ravijn'

De sfeer in Nederland is bedrukt na alweer een gewelddadig incident met moslims, woensdag in Den Haag. Velen durven niet eens meer hun mening ventileren, anderen doen het ingehouden. Maar op de vraag hoe het tot deze escalatie is kunnen komen, heeft hoe dan ook niemand een sluitend antwoord. 'Iedereen die doet alsof hij het weet, begrijpt er niets van', zegt PvdA-kamerlid Peter Van Heemst.

Brussel / Amsterdam

Eigen berichtgeving

Fabian Lefevere

Niet iedereen heeft dezer dagen veel zin in de openbaarheid. Paul Rosenmöller, de voormalige voorman van GroenLinks en in de nasleep van de moord op Fortuyn al met de dood bedreigd, zei gisteren desgevraagd aan niemand commentaar te leveren op de kwestie-Van Gogh. Ook Bart Jan Spruyt, de op zijn beurt bedreigde directeur van de neoconservatieve denktank Edmund Burkestichting, zei gisteren niet te willen praten. Net als zijn mentor en rechtsfilosoof Andreas Kinneging. En ook de rechtse politicus Geert Wilders - alweer: met de dood bedreigd - houdt zich dezer dagen in.

"Het klimaat is best wel dreigend", zegt Afshin Ellian, Nederlands-Iraans rechtsfilosoof in Leiden en een van de scherpste critici van de islam in Nederland. "Ik kan begrijpen dat mensen bang zijn: die moslimterroristen zijn gevaarlijke heerschappen. Maar we mogen niet het signaal geven dat we bang zijn. Daar kunnen we nu niet aan toegeven. Ik weet waarover ik praat: ik ben zelf uit Iran gevlucht omdat de godsdienstfanatici daar aan de macht zijn."

Ellian, die tot de uiterste rechterzijde gerekend wordt in het debat, noemt zichzelf een keiharde criticus van de islam. "Kijk, katholieken werden hier in Nederland ook wel eens varkens of ratten genoemd. Daar struikelde niemand over, en toch was het steeds een taboe om over de islam te praten. En ach... Geitenneukers, zoals Van Gogh moslims noemde, was een verkeerde woordkeuze. Maar we moeten niet overdrijven. De koran noemt de ongelovigen apen of kaffers. In dat boek wordt ook veel dierlijke taal gebruikt."

Volgens Ellian gaat het erom dat snel een indringend debat geopend moet worden over de aard van de islam in Nederland. Daar ligt volgens hem de oorzaak van de huidige escalatie. "Moslims moéten geïntegreerd worden", zegt hij. En meteen valt het woord 'politieke correctheid'. "In naam van de politieke correctheid werd in het verleden een aantal dingen toegedekt. Mensen als Bolkestein of columnist Paul Scheffer hadden het wel al aangegeven, maar pas met Fortuyn is dat debat opengebroken. Ineens kon wel gepraat worden over de hoge criminaliteitscijfers onder allochtonen, over de schooluitval bij allochtonen, het beroep dat allochtonen doen op de WAO (de Nederlandse ziekenkas, FL). We moeten de echte vragen durven stellen: hoeveel mensen laten we erin, hoeveel kost ons dat, wat zijn de gevolgen voor de sociale zekerheid. Dat moet niet in racistische termen gebeuren, wel altijd rationeel maar scherp."

Ellian geeft toe dat de afkeer van "politieke correctheid" doorgeslagen is: "Er lijkt nu een drang te bestaan om het eens goed te zeggen, jawel."

Ook volgens Han Entzinger, socioloog aan de Erasmus-universiteit Rotterdam en door Theo van Gogh bij leven en welzijn wel eens omschreven als de "multicultipaus van Nederland" is Nederland op hol geslagen in het samenlevingsdebat. "Politiek correct is van links naar rechts geschoven. Vroeger werden de problemen onder het tapijt geveegd en werden de lastige vragen inderdaad niet gesteld. Nu lijkt de Nederlander te eisen dat allochtonen zich helemaal assimileren en net als zij worden. Elk relativerend geluid wordt van de hand gewezen."

Maar beiden zijn het met elkaar eens dat de samenlevingsproblemen in het verleden te luchthartig zijn opgenomen. En hoezeer ze elk aan een andere kant van het politieke spectrum staan, ze gaan er ook mee akkoord dat de toenemende onverzoenlijkheid in het debat het risico op verdere escalatie inhoudt. Entzinger: "Veel Nederlanders lijken te denken dat achter elke moslim een terrorist schuilgaat. Ik ben wat bang van de krachtige taal uit de politiek. Als Zalm de oorlog verklaart aan het moslimterrorisme, dan zit hij niet zo ver af van het Vlaams Blok." Ellian: "Het gevaar komt van de politiek. Dit debat, wil het slagen, moet gevoerd worden door dichters, schrijvers, filosofen: zeg maar de samenleving. Niet de politiek."

Ongeacht de strekking, iedereen is het er inmiddels over eens dat het definitieve debat dan ook écht gevoerd moet worden, zonder taboes. Zo ook Ahmed Marcouch, bestuurslid van de Unie van Marokkaanse Moskeeën in Amsterdam. "Het klimaat is hoe dan ook veel en veel harder geworden. De islam wordt nu als een boze godsdienst afgeschilderd, als achterlijk ook. In combinatie met de discriminatie op de arbeidsmarkt van jonge moslims is dat een explosief mengsel. Dat is de voedingsbodem van het moslimextremisme in Nederland, en daar moeten we over praten. Vergeet niet: Mohammed B., de moordenaar van Van Gogh, was Made in Holland. Anderzijds hadden ook de moslims extremisten explicieter moeten veroordelen en ze vooral geen forum geven in moskeeën."

Grote fout echter, zo meent PvdA-parlementslid Peter Van Heemst met Ellian, Entzinger en Marcouch, is dat het er nu op lijkt dat het debat over moslimterrorisme en integratie op één grote hoop gegooid wordt. "Het is grievend dat het integratiedebat nu in het vaarwater van het moslimextremisme komt", zegt Van Heemst. De Rotterdammer bepaalt samen met fractieleider Wouter Bos de koers die de Nederlandse socialisten in dit debat aanhouden. "Die fout maakt ook de PvdA. Mijn partijgenoot Jacques Wallage, een tijdlang fractievoorzitter en nu burgemeester van Groningen, had het na de brandstichting op een kerk in Groningen meteen over integratie. Dat is een haast klassieke fout. Blijkbaar zien weinig mensen in dat die moslimterroristen keurig geïntegreerde jongeren zijn, met een Nederlands paspoort en een baan."

Dat is niet de enige fout die de PvdA gemaakt heeft, zo geeft Van Heemst toe. De kritiek die zijn partij voor de voeten geworpen wordt, dat ze criminaliteit en integratie te lang verwaarloosd heeft, noemt hij terecht. "In de jaren tachtig en negentig is de PvdA te nonchalant geweest. Als we vroeger hadden ingegrepen, waren de spanningen niet zo hoog opgelopen. Met alleen maar repressie zullen we ons doel voorbijschieten. Maar als we veiligheid verwaarlozen, dan zijn we ook ongeloofwaardig wanneer we een beroep doen op de solidariteit."

Van Heemst hoopt, net zoals de drie anderen, dat het ooit weer goed komt met het Nederlandse samenlevingsmodel. Maar hoe dat moet en wat de precieze oorzaken van de problemen zijn? "Iedereen die doet alsof hij het weet, begrijpt er niets van. Ik ben nog aan het zoeken. Ik weet alleen dat Nederland langs het ravijn loopt. Maar er zijn wel wat positieve signalen - betogingen van mensen van alle kleuren - die doen vermoeden dat we eruit raken."

PvdA-kamerlid Peter Van Heemst: 'Pijnlijk dat integratiedebat nu in vaarwater van moslimextremisme komt'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234