Woensdag 26/01/2022

Nederland gaat massaal gevangenissen sluiten

De Nederlandse regering wil liefst dertig gevangenis-locaties sluiten in de komende vijf jaar. Dat moet een besparing opleveren van 340 miljoen euro. Ondertussen kreunen de Belgische gevangenissen onder de overbevolking. 'Het is een kwestie van beleid.'

Het aantal gevangeniscellen in Nederland zal de volgende jaren met 13 procent afnemen. Daardoor zullen er over vijf jaar nog 10.917 van de 12.595 plaatsen overblijven. De Nederlandse regering wil ook besparen door meer gedetineerden samen een in cel te stoppen en de detentieomstandigheden te versoberen. Zo zal voor een groot aantal gevangenen het avond- en weekendprogramma verdwijnen. Veroordeelden zullen ook vaker hun straf thuis mogen uitzitten met een enkelband. 3.700 gevangenismedewerkers zullen hun baan verliezen.

"De afgelopen jaren heeft Nederland zijn gevangeniscapaciteit enorm uitgebreid", verklaart professor Sonja Snacken, criminologe aan de VUB. "Ze hebben vandaag vijf keer meer plaatsen dan twintig jaar geleden. Dat ging gepaard met een enorme stijging van het aantal gedetineerden. Na 2005 is dat aantal opnieuw drastisch gedaald, waardoor er nu te veel capaciteit is."

Migratiebeleid

Tijdens een colloquium over het gevangeniswezen, georganiseerd door het Progress Lawyers Network, sprak de Nederlandse strafrechtspecialiste Miranda Boone (Universiteit Utrecht) vorige week nog over de opvallende schommelingen in het aantal gedetineerden in Nederland.

"Tussen 1995 en 2005 steeg het aantal gedetineerden per 100.000 inwoners (de zogenaamde detentieratio) van 55 naar 137. In absolute cijfers gingen we van 8.000 naar 15.000 cellen. Binnen West-Europa hadden in 2005 enkel Spanje en het Verenigd Koninkrijk een hogere detentieratio dan Nederland." Ondertussen is die opnieuw gekelderd tot 94 gedetineerden per 100.000 inwoners. Acht gevangenissen zijn daarom al gesloten. De instelling in Tilburg wordt verhuurd aan België.

Terwijl Nederland kampt met leegstaande gevangenissen, kan België de overbevolking nauwelijks de baas. Toch lopen er in ons land niet meer criminelen rond dan in Nederland, verzekert professor Tom Vander Beken, expert strafrecht aan de UGent. "Het is een misvatting dat het aantal gedetineerden in een land samenhangt met de criminaliteitscijfers. Het hangt veel meer af van beleidskeuzes."

Boone sluit zich daarbij aan. "Nederlandse rechters leggen sinds 2003 minder vaak een celstraf op, en vaak zijn die ook korter. Celstraffen worden vaker dan vroeger vervangen door een taakstraf."

De daling van de gevangenispopulatie hangt volgens Boone ook samen met de spectaculaire daling van het aantal asielzoekers. Tussen 1998 en 2007 daalde het aantal asielzoekers in Nederland van 45.000 per jaar naar minder dan 10.000, door het restrictieve vreemdelingenbeleid van toenmalig minister van Integratie Rita Verdonk. Dat leidde tot een daling van het aantal mensen in 'vreemdelingenbewaring', dat zijn uitgewezen asielzoekers die hun uitzetting in detentie afwachten. Daarnaast daalde ook het aantal jongeren in justitiële instellingen drastisch. Voor 2008 zaten jongeren die door de jeugdrechter geplaatst werden omdat ze thuis problemen hadden in dezelfde instellingen als jongeren die criminele feiten pleegden. Dat is vandaag niet langer het geval.

De Belgische overbevolking is dan weer te wijten aan een aantal problemen die Nederland niet kent. "40 tot 45 procent van de Belgische gedetineerden zit in voorlopige hechtenis, in afwachting van hun proces", zegt professor criminologie Frank Verbruggen. "In Nederland handelt men zaken veel sneller af, waardoor de voorlopige hechtenis veel minder lang duurt."

De factor die het meest bijdraagt tot de overbevolking in onze penitentiaire inrichtingen is echter de strafduur. "De straffen in ons land worden steeds langer", weet Verbruggen. "Dat wijst op een veeleer repressief klimaat in de maatschappij. Rechters kennen met opzet een straf toe die eigenlijk te zwaar is, omdat ze bang zijn dat een veroordeelde anders niet in de gevangenis terecht komt of al na een derde van zijn straftijd vrij komt. Het is ook veel moeilijker geworden om voorwaardelijk vrij te komen. De voorwaarden zijn een pak strenger geworden, waardoor sommige gedetineerden ervoor kiezen om hun straf tot het einde uit te zitten. Op die manier hoeven ze niet aan een hoop voorwaarden te voldoen wanneer ze vrijkomen. Voor de maatschappij is dat natuurlijk niet het beste scenario."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234