Maandag 30/11/2020

"Neanderthaler was helemaal geen domme holbewoner"

Een tentoonstellng over neanderhalers in Krapina, Kroatië.Beeld REUTERS

De uitgestorven neanderthaler was net zo slim en handig als de voorouders van de moderne mens, blijkt uit een nieuwe archeologische analyse.

Het is een diep verankerd beeld: de neanderthaler als een domme holbewoner die 40.000 jaar geleden door een slimmere indringer, Homo sapiens, tot uitsterven werd gebracht. Maar het klopt niet, stelt de Nederlandse archeoloog Wil Roebroeks (Universiteit Leiden) samen met Paola Villa (University of Boulder, VS) vandaag in Plos One. Hij doet dat na een vergelijkend onderzoek naar de archeologische record van neanderthalers in Europa en Azië en hun tijdgenoten in Afrika van 350.000 tot 40.000 jaar geleden.

Moet het klassieke beeld van de neanderthaler op de helling?
Roebroeks: "Ja, alle verklaringen van het verdwijnen van de neanderthaler die cognitieve of gedragsmatige inferioriteit van de neanderthaler veronderstellen - of het nu gaat om complexe werktuigen, grootte van sociale netwerken, jachttechnieken of symbolisch gedrag - missen simpelweg archeologische onderbouwing. De archeologische record van de neanderthaler lijkt zeer sterk op die van hun moderne tijdgenoten in Afrika, en is in sommige opzichten zelfs wat geavanceerder. Het is allemaal veel ingewikkelder dan de simpele 'slim versus dom'-verklaringen suggereren."

Alle verschillen zijn overdreven?
"De verschillen waren heel gering en tonen geenszins de superioriteit van de een boven de ander aan. Zo waren de ideeën over de vermeende snelheid van ''innovatie'' in Afrika ten zuiden van de Sahara gebaseerd op een klein aantal dateringen van een klein aantal vondsten. Recent onderzoek in Zuid-Afrika wijst uit dat die perioden van innovatie veel langer waren dan verondersteld, vergelijkbaar met het tempo waarin in de neanderthalerwereld technologische tradities opkwamen en weer verdwenen."

Volgens u is de neanderthaler nooit met zijn tijdgenoten vergeleken, maar met moderne mensen van na zijn tijd. Alsof je een T-Ford afzet tegen een moderne Ferrari.
"Dat beeld is lang geleden ontstaan doordat Europese neanderthalervondsten werden vergeleken met de archeologie van de moderne mens in Europa, van mensen dus die leefden na het verdwijnen van de neanderthalers, met andere stenen werktuigen, ivoren beeldjes en schitterende grottenkunst. Door veldwerk in Afrika is pas de laatste decennia meer bekend geworden over hoe moderne mensen, tijdgenoten van de neanderthalers, daar leefden voordat ze uit Afrika wegtrokken, ruim 50.000 jaar geleden. Bij gebrek aan vergelijkingsmateriaal kon zo een stereotiep beeld ontstaan van de verschillen tussen neanderthaler en moderne mens, dat nu begint af te brokkelen."

Neanderthaler en moderne mens zijn dus in archeologie gelijkwaardig. Hoe is het verdwijnen van de neanderthaler dan te verklaren?
"Genetisch onderzoek van de groep rond Svante Pääbo wijst uit dat beide groepen zich hebben vermengd, en dat mensen buiten Afrika 2 tot 6 procent van hun dna, of zelfs meer, aan neanderthalers te danken hebben. In die zin zijn de neanderthalers niet uitgestorven. Hun specifieke lichaamsbouw is verdwenen, maar ze zijn opgegaan in modern-menselijke populaties. Dat was een complex assimilatieproces. Er was geen sprake van een technologisch superieure populatie die de 'oudjes' even oprolde."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234