Woensdag 22/01/2020

Neanderthaler stierf 'vanzelf'

De neanderthaler verdween niet omdat hij slechter kon jagen, dommer was of minder goed samenwerkte dan moderne mensen, maar gewoon omdat hij in de minderheid was. Tot die opmerkelijke conclusie komen twee Stanford-biologen.

De neanderthaler verdween zo'n 35.000 jaar geleden in Europa voorgoed van het toneel, terwijl de moderne mens in aantal toenam. Al ruim een eeuw discussiëren wetenschappers over het waarom: wellicht werkten de neanderthalers slechter samen, hadden ze geen handel of konden ze niet goed praten - het is allemaal weleens geopperd. Terwijl er een verbluffend simpele verklaring is, schrijven populatiebiologen Oren Kolodny en Marcus Feldman in Nature Communications: ze verdwenen gewoon vanzelf.

Rondtrekkende groepjes jager-verzamelaars sterven nu eenmaal soms uit, door ziekte, rampspoed of magere jaren. En destijds zal de plek van zo'n verdwenen groep neanderthalers net wat vaker zijn ingenomen door moderne mensen. Doe dat lang genoeg, en uiteindelijk zal de neanderthaler verdwijnen, ontdekten Kolodny en Marcus door het scenario na te spelen in de computer.

"Naar we aannemen was de neanderthal-populatie destijds ontzettend verspreid", licht Kolodny toe. "Dat maakt dat ze gedoemd waren om uit te sterven, onder de aanname dat er een voortdurende migratie was van moderne mensen uit Afrika." Denk daarbij trouwens niet aan zoiets als een colonne moderne mensen, benadrukt hij: "We gaan ervan uit dat kleine groepjes jager-verzamelaars uiterst langzaam zijn binnengedruppeld, met misschien wel eeuwen ertussenin. Sommige stierven uit en een enkel keertje wist een groep zich te vestigen."

"Vernieuwend en goed doordacht", reageert Krist Vaesen (TU Eindhoven, Universiteit Leiden), die ook werkt aan computermodellen die het verval van de neanderthaler nabootsen. "Wij komen tot gelijkaardige conclusies. Iedereen is enorm gefocust op de gedachte dat het uitsterven van de neanderthalers iets bijzonders moet zijn geweest. Maar vaak is uitsterven gewoon de normale gang van zaken", zegt hij.

'Fout beeld'

De neanderthaler zelf zal er weinig weet van hebben gehad, denkt Kolodny. "De vervanging vond zeer geleidelijk plaats, op een tijdschaal die, overgeheveld naar het heden, reikt van lang vóór de bouw van de piramides tot nu", stelt hij. "En de populatie was zo dun, dat de meeste individuen in hun hele leven niet meer dan een paar buurgroepen zouden ontmoeten." Het idee dat er zoiets was als openlijke concurrentie tussen de neanderthaler en de modernen, noemt hij dan ook "compleet verkeerd".

Ooit gold de neanderthaler als de klassieke holbewoner: een ruw wezen met een berenvel en een knots. Tot gaandeweg duidelijk werd dat er weinig is wat hem van de vroege moderne mens onderscheidt. "Ze joegen op dezelfde dieren, woonden op dezelfde plekken, hadden ruwweg dezelfde soort werktuigen", aldus Kolodny. "In het Midden-Oosten, waar ze tussen de 120.000 en 40.000 jaar geleden tegelijk leefden, kunnen archeologen vaak niet eens zeggen welke site werd bewoond door neanderthalers, en welke door modernen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234