Dinsdag 27/10/2020

Nazischat choqueert Duitsers

Duitsland reageert met grote verbazing op de spectaculaire vondst van 1.500 geroofde kunstwerken in een flat in München. De verbazing geldt vooral over het feit dat de autoriteiten het nieuws twee jaar lang geheim wisten te houden.

De Duitse regering wist van de vondst af, maar de media kregen er pas het afgelopen weekeinde lucht van, na een primeur in weekblad Focus.

Het blad onthulde dat in het verslonsde appartement van een bejaarde zoon van kunsthandelaar Hildebrand Gurlitt al in 2011 een grote collectie 'roofkunst' is ontdekt. De vader had de in beslag genomen kunst in de jaren dertig, in opdracht van de nazi's ingenomen en in het buitenland verhandeld. De man, zelf telg uit een familie met veel kunstenaars, hield ook een deel achter. Het gaat om werken van onder anderen Picasso, Matisse, Chagall, Nolde, Marc, Beckmann, Klee, Kokoschka en Liebermann, met een mogelijke totale waarde een miljard euro.

De 'eigenaar', de inmiddels 80-jarige Cornelius Gurlitt, leefde al vijftig jaar helemaal alleen in zijn appartement. Zijn buren, maandag door de Duitse televisie bevraagd, kenden hem nauwelijks. Al een jaar niet gezien, zei een buurman. Binnen was nog nooit iemand geweest. Dat veranderde in het voorjaar van 2011, toen de Duitse douane binnenviel. Men vermoedde dat de man over veel zwart geld beschikte. Dat geld vond men niet, wel de verbazingwekkende kunstschat. De vondst werd al in 2011 gedaan, maar werd buiten de openbaarheid gehouden. Wel werd de regering meteen op de hoogte gebracht. Het is opmerkelijk dat er in de afgelopen twee jaar nooit naar de pers gelekt is.

Vandaag meer info

Een kunsthistorica uit Berlijn, Meike Hoffmann, is bezig de herkomst en de waarde van de werkstukken te onderzoeken. Ze wilde de afgelopen dagen nog niet met de media praten, maar duidelijk is dat ze al van veel kunstwerken de herkomst heeft kunnen traceren. Naar verluidt is er een 'Matisse' bij uit de beroemde collectie van verzamelaar Paul Rosenberg. Vandaag geeft Hoffmann in Augsburg een persconferentie over de Kunstkrimi.

De vondst van de 'nazischat' in München werpt een nieuw licht op het gedrag van galeries en veilinghuizen. Gurlitt heeft in de afgelopen tientallen jaren verschillende werken te koop aangeboden bij onder meer Galerie Kornfeld in Bern. Met succes blijkbaar, eind 2010 werd hij door de Duitse douane 'betrapt' met een grote som cash geld in de trein tussen Bern en Duitsland. Het was dit geld dat de autoriteiten op het spoor van de bejaarde man zette.

Verbazingwekkend is verder dat Gurlitt eind 2011, dus ná de inbeslagname, nog een kostbaar werk van Max Beckmann, de Leeuwentemmer, bij het vooraanstaande veilinghuis Lempertz in Keulen aanbood. Heeft hij elders nog kunst staan? Wantrouwend was men niet geworden, vertelt men bij het veilinghuis. "We dachten dat het een man was die zijn kroonjuweel kwam aanbieden, om op zijn oude dag over geld te kunnen beschikken", zegt een woordvoerder. Hij had het kunstwerk van zijn moeder geërfd, verklaarde Gurlitt.

Dat werk, geschatte cataloguswaarde van 300.000 euro, werd echter herkend door nabestaanden van Alfred Flechtheim. Deze Joodse verzamelaar moest zijn hele collectie, waaronder de Leeuwentemmer, in de jaren dertig onder dwang van de nazi's verkopen voor een appel en een ei. Hij stierf later verarmd in Londen.

Spoorloos

Hoewel het schilderij van Beckmann volgens het veilinghuis niet voorkwam op de internationale Art Loss Register voor door de nazi's geroofde kunst, gaf Gurlitt in december 2011 wel een deel van de opbrengst aan de nabestaanden van Flechtheim. Het schilderij bracht 864.000 euro op. Gurlitt hield daarvan naar verluidt de helft van over.

Cornelius Gurlitt is op vrije voeten. Niemand weet waar hij is. Vooralsnog hangt hem slechts een aanklacht wegens belastingontduiking boven het hoofd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234