Dinsdag 17/09/2019

NAVO wil zichzelf heruitvinden, met dank aan Rusland

Vandaag en morgen komen de leiders van de NAVO-lidstaten samen in Wales. Vanwege het conflict in Oost-Oekraïne en de veranderde houding tegenover Rusland, kan dit weleens de belangrijkste NAVO-top sinds de Koude Oorlog worden. 'De vijand is terug.'

Het NAVO-bondgenootschap dat de Deen Anders Fogh Rasmussen aantrof bij zijn aantreden als secretaris-generaal in 2009, is anders dan de NAVO die hij straks, een maand na de topontmoeting in Wales, verlaat. Vijf jaar geleden was de grootste zorg hoe de terreurdreiging ver weg in Afghanistan onschadelijk te maken en wie de kosten van die militaire operatie eigenlijk gingen betalen. Het was worstelen met de rol van de NAVO in de wereld na het einde van de Koude Oorlog.

Maar sinds Rusland dit jaar de oostgrens van Europa serieus lijkt te bedreigen, is alles veranderd. Het plaatst het bondgenootschap voor een nieuwe situatie waarin het een kwarteeuw niet heeft gezeten. De vijand is terug. Het is een risico, maar voor de NAVO ook een kans.

Rasmussen laat geen gelegenheid onbenut om dreigende taal te spreken. Rusland zou 'vijandig' zijn en moet gestopt worden door het inrichten van militaire bases in Oost-Europa. Wie volwassen is geworden na de Koude Oorlog, zag nooit zo vaak een NAVO-baas in Het journaal als het afgelopen half jaar. De Russen, waren dat niet die vijanden uit oude James Bondfilms? Na de val van de Muur ging het heel lang over vrede stichten met de oosterburen, er gingen zelfs geluiden op om de NAVO op te heffen. Wat deden die NAVO-mensen eigenlijk de hele dag in dat peperdure hoofdkwartier in Brussel?

In de woordenstrijd met Rusland liep Rasmussen de afgelopen tijd voorop. Zijn woorden zijn regelmatig veel harder geweest dan die van wereldleiders. Zo waren Nederland, Duitsland en Italië eerder dit jaar terughoudend om Rusland provocatief tegemoet te treden. Een verzoek van Polen aan het bondgenootschap om 10.000 NAVO-militairen permanent in het land te stationeren, werd afgewezen omdat het te dicht bij de grens met Rusland zou zijn. Rasmussen was juist voor. Loopt hij ook voor de muziek uit met zijn idee voor extra militaire NAVO-bases in Oost-Europa? Of zegt hij gewoon wat NAVO-lidstaten wel denken, maar nog niet hardop durven zeggen?

"De secretaris-generaal mag doorgaans één meter voor de troepen uitlopen om reacties te peilen. Dan zeggen de Amerikanen bijvoorbeeld: als jij dat idee nou eens eerst poneert in de media, dan hoeven wij het niet als eerste te zeggen", zegt directeur Ko Colijn van Instituut Clingendael. Maar zeker in de relatie met Rusland loopt Rasmussen niet één meter, maar eerdere enkele meters voor de troepen uit.

"Er zijn ongetwijfeld altijd wel drie of vier leiders die na een scherpe uitspraak over Rusland bellen: zeg Rasmussen, had dat niet wat anders gekund?", zegt voormalig NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer. "De SG kan nooit alle 28 lidstaten een op een vertegenwoordigen in het dossier Rusland. Voor de bedreiging die een lidstaat ervaart, maakt het natuurlijk uit of je in Brussel of Riga woont."

Militaire voorraden

Inmiddels krijgt Rasmussen ook de voorheen terughoudende lidstaten steeds meer op één lijn om een harde vuist richting Moskou te maken. Het neerhalen van burgervlucht MH17, door vermoedelijk pro-Russische separatisten, speelt mee om twijfelaars aan boord te krijgen. Door de vliegramp kwamen 298 onschuldige burgers om, onder wie bijna 200 Nederlanders. Het heeft de opvatting van Europeanen over de Russen verhard.

"Zij die nog vasthielden aan het optimistische beeld over Rusland moeten toegeven dat dat niet meer klopt", zei een senior NAVO-diplomaat vorige week tegen het tijdschrift The Economist. Rasmussen vindt al langer dat de NAVO moet leren omgaan met een vijandig Rusland en niet moet denken dat alles wel goed komt.

Reactiemacht

"Die opvatting is lang niet zo controversieel meer", zegt defensiespecialist Colijn. "Zelfs niet-NAVO-leden zoals Finland en Zweden zijn inmiddels een beetje bang voor de Russen geworden. Zij zeggen tegen de NAVO: zet die militaire voorraden van jullie maar op ons grondgebied neer."

De NAVO-top, vandaag en morgen, wordt misschien wel de belangrijkste sinds de Koude Oorlog, stellen defensiespecialisten. Reden goed te letten op de boodschap van Rasmussen. Hij liep de afgelopen tijd met zijn uitspraken voorop in het bondgenootschap. Zijn woorden zullen een voorspellend karakter hebben over de toekomstige richting die de NAVO uit wil.

De grote uitdaging voor de NAVO anno 2014 is of het in staat is om een geloofwaardig afschrikkingsbeleid richting Rusland te creëren. "Je kunt niet om de 48 uur naar Moskou roepen: jullie actie is onacceptabel. Want er komt niks na onacceptabel. Daar zul je invulling aan moeten geven", zegt De Hoop Scheffer. Een teken aan de wand dat Rasmussen vastbesloten is om de NAVO bij zijn vertrek op 1 oktober weer een speler op het wereldtoneel te laten zijn, is zijn voorstel van afgelopen week om op diverse bases in Oost-Europa militair materieel op te slaan voor een snel inzetbare NAVO-reactiemacht. Zo'n snelle brigade bestond voorheen wel op papier, maar in de praktijk nauwelijks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234