Maandag 25/01/2021

Vluchtelingencrisis

NAVO ontplooit 'politievloot' in Egeïsche Zee

Beeld © NAVO

De NAVO ontplooit een vloot in de Egeïsche Zee om 'mensensmokkelroutes' tussen Turkije en Griekenland aan te pakken. 'Het is niet ons doel vluchtelingen terug te dringen', zegt secretaris-generaal Jens Stoltenberg. Toch vrezen mensenrechtenorganisaties push back-operaties.

"De bevelhebber van de geallieerde troepen in Europa gaf het bevel aan de NATO Standing Maritime Group 2 om zonder oponthoud naar de Egeïsche Zee te vertrekken en er te starten met militaire observaties", heeft NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg verklaard na zijn ontmoeting met de NAVO-defensieministers. Het vlaggenschip van de vloot, het Duitse bevoorradingsschip Bonn, stoomde gisteren vanuit Cyprus met twee zusterschepen meteen door naar de Turks-Griekse zee-engte. Daar krijgen ze later het gezelschap van andere oorlogsschepen.

De NAVO-schepen zullen nauw samenwerken met de Turkse en Griekse autoriteiten, maar ook met het Europese grensagentschap Frontex. Volgens Stoltenberg zullen ze "cruciale inlichtingen en informatie" doorspelen, waardoor boten met vluchtelingen worden onderschept.

"Het is een politieopdracht met als doel de smokkelbendes te ontmaskeren", omschrijft Belgisch minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) de opdracht, waaraan ons land niet deelneemt omdat onze zeemacht een andere NAVO-eenheid steunt.

Indien de schepen tijdens hun werk vluchtelingen in nood oppikken op zee, een internationale verplichting, dan zullen die volgens Vandeput terug naar Turkije worden gebracht. "Turkije gaat daarmee akkoord."

NAVO-secretaris-generaal Stoltenberg benadrukt dat dit geen push back-beleid is. "Het is niét ons doel om vluchtelingen te stoppen en terug te dringen." Desondanks vrezen vluchtelingenorganisaties dat de NAVO-missie tot push backs zal leiden. Ze hebben veel juridische vragen. "Schepen onder NAVO-commando hebben volgens het internationale zeerecht de verplichting om mensen in nood te helpen, maar volgens het vluchtelingenrecht moeten ze de vluchtelingen ook naar een veilig land brengen", zegt de Belg Kris Pollet, juridisch expert van de European Council on Refugees and Exiles (ECRE), een koepel van vluchtelingenorganisaties.

"Turkije geldt vooralsnog niet als veilig land en blijft ook volgens recente mensenrechtenrapporten een loopje nemen met vluchtelingenrechten. NAVO-schepen zouden opgepikte vluchtelingen naar een plek moeten brengen waar ze recht hebben op juridische bijstand om bescherming aan te vragen. Nu stelt zich dezelfde discussie als na de bekendmaking van het plan van Nederlands PvdA-voorzitter Diederik Samsom, waarvan het push back-aspect fel omstreden was."

Schemerzone

Ook mensenrechtenorganisatie Amnesty International waarschuwt de NAVO om vluchtelingen "niet illegaal terug te sturen" naar Turkije, waar al 2,5 miljoen vluchtelingen in precaire omstandigheden proberen te overleven. "Strijdkrachten mogen op geen enkele manier een barrière vormen tussen vluchtelingen en de internationale bescherming waarop ze wettelijk recht hebben. Elke push back zou een ernstige schending zijn van het asielrecht."

Pollet heeft ook vragen bij de betrokkenheid van Frontex, dat als grensbewakingsagentschap gebonden is door het Europees recht. De jurist wijst op een vonnis van het Europees Hof dat in 2012 Italië veroordeelde omdat het schepen had teruggesleept naar Libië, een onveilig land.

Dit keer vreest Pollet een juridische schemerzone. "De vraag is: wie pikt bootvluchtelingen op? Een Duits NAVO-schip met Frontex-mensen aan boord lijkt me verplicht om opgepikte vluchtelingen naar Griekenland te brengen. Maar als de NAVO de Turken verzoekt de vluchtelingen op te pikken, blijven de Turken verantwoordelijk. Eigenlijk kun je deze operatie dus ook zien als een manier om de Turken te dwingen de mensen te onderscheppen."

Omdat zowel de Turken, Grieken als de NAVO met militaire schepen werken, dient zich nog een ander probleem aan: gebrek aan transparantie. Pollet: "Militaire schepen houden dikwijls hun posities geheim, waardoor civiele search & rescue-hoofdkwartieren niet altijd weten of ze in de buurt zijn van een schip in nood." Vier jaar geleden leidde deze geheimhouding tot een dramatische ontwikkeling. Ondanks de achteraf aangetoonde nabijheid van NAVO-schepen verdronken 63 bootvluchtelingen in de Middellandse Zee. De samenwerking met Frontex moet dergelijke drama's nu vermijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234